Ἡ ἔννοια τῆς λέξης ''ἀντίληψις'' στὸν Μέγα Παρακλητικό

Στον Μεγάλο Παρακλητικό Κανόνα προς τη Θεοτόκο θα βρούμε όχι λίγες φορές το ουσιαστικό "ἀντίληψις" ("ἐπὶ τὴν σὴν κατέφυγον ἀντίληψιν κραταιάν", "δὸς μοι τῷ δούλῳ σου [...] τῷ τὴν σὴν ἀντίληψιν ἐπιζητοῦντι θερμῶς", "χεῖρα μοι δὸς βοηθείας ἡ θερμὴ ἀντίληψις καὶ προστασία μου", "καὶ ποῦ λοιπόν ἄλλην εὑρήσω ἀντίληψιν;", "θλιβομένων χαρὰ καὶ ἀντίληψις", "σὲ γινώσκω [...] ταχινὴν καὶ ὀξεῖαν ἀντίληψιν", "σκέπη γενοῦ καὶ προστασία καὶ ἀντίληψις", "ποίαν δὲ ἐφεύρω [...] θερμὴν ἀντίληψιν;").

Σήμερα η ίδια λέξη σημαίνει την αντιληπτική ή μαθησιακή ικανότητα ή δυνατότητα, την ικανότητα/δυνατότητα κατανόησης, τη σύλληψη μέσω των αισθήσεων, ενώ στον πληθυντικό σημαίνει τη νοοτροπία -- οι σημασίες όμως αυτές είναι νεώτερες.

Στα Αρχαία είχε διάφορες άλλες σημασίες, μία από τις οποίες ήταν: "βοήθεια", "προστασία", "πρόνοια". Αυτήν ακριβώς τη σημασία έχει στα αποσπάσματα που μνημονεύσαμε από τον Μεγάλο Παρακλητικό Κανόνα παραπάνω. Με την ίδια σημασία θα τη βρούμε και στην Αγ. Γραφή (π.χ. "σὺ δέ, Κύριε, μὴ μακρύνῃς τὴν βοήθειάν μου ἀπ᾿ ἐμοῦ, εἰς τὴν ἀντίληψίν μου πρόσχες" [Ψαλμ. 21:20], "ὅτι τοῦ Κυρίου ἡ ἀντίληψις" [Ψαλμ. 88:19]).

Ὁ Μέγας Παρακλητικός Κανών. Ἕνας Αὐτοκράτορας ἱκέτης τῆς Θεοτόκου

Πρωτοπρ. Γεώργιος Μεταλληνός

Τά γλυκά βράδια τοῦ Δεκαπενταύγουστου ψάλλονται στίς Ἐκκλησίες μας ἐναλλάξ οἱ δύο κατανυκτικοί παρακλητικοί Κανόνες, ὁ Μικρός καί ὁ Μέγας. Δυό ὕμνοι πασίγνωστοι, δημοφιλεῖς, πού ἔχουν καταστεῖ ἡδύτατο «ἄκουσμα καί λάλημα» τῶν ἑλληνοφώνων Ὀρθοδόξων, ταπεινή ἐξομολόγηση ἀμέτρητων ψυχῶν, θρηνητική καί παρακλητική ἀναφορά τοῦ πληρώματος τῶν πιστῶν στήν Κυρία καί Δέσποινα τοῦ κόσμου, τήν Ὑπεραγία Θεοτόκο. ‘Ο δεύτερος ἀπό τούς Κανόνες αὐτούς, ὁ καί Μέγας ὀνομαζόμενος, εἶναι ποίημα τοῦ Αὐτοκράτορα τῆς Νικαίας Θεοδώρου B΄ τοῦ Λασκάρεως, τοῦ Βασιλιᾶ πού τίμησε καί ὕμνησε ὅσο λίγοι τήν Παναγία.

Ἄν ὁ ἀρχαῖος Ἕλληνας φιλόσοφος Πλάτων θεωροῦσε ὡς πρώτιστο παράγοντα ἐπιτυχίας τοῦ Βασιλιᾶ τῆς «Πολιτείας» του τό «φιλοσοφεῖν», «ἡ ἐπώνυμος τοῦ Χριστοῦ καινή πολιτεία» -ἡ Ἐκκλησία- ἀνέδειξε αὐτοκράτορες θεολόγους, πού θεολογοῦσαν ὄχι ὡς φιλόσοφοι, στοχαστικά καί διανοητικά, ἀλλά μέσα ἀπό τήν πράξη τῆς ἀσκήσεως καί μετανοίας, βάπτοντας τόν κάλαμο στά νάματα τῆς πίστεώς τους καί στά δάκρυα τῆς μετανοίας τους.

Λυγίζοντας τα γόνατα μπρος στη Μητέρα της Ζωής (Παρακλήσεις Δεκαπενταύγουστου)

Τον Δεκαπενταύγουστο ψάλλουμε Παρακλήσεις, Μικρές και Μεγάλες. Εναλλάξ. Μία μέρα τη Μικρή, μία τη Μεγάλη. Δέκα, ένδεκα ή δώδεκα Παρακλήσεις εν συνόλω. Ανάλογα με τη θέση των Σαββατοκύριακων της περιόδου. Όσες είναι οι Εντολές ή όσα τα Έωθινά, ή όσοι οι Απόστολοι.

Οι δύο Παρακλητικοί Κανόνες εις την Ύπεραγίαν Θεοτόκον βρίσκονται στο βιβλίο της Παρακλητικής. Στό τέλος, μαζί με τον Κανόνα του Ακάθιστου Ύμνου, επίσης αναφερόμενο στην Ύπεραγία Θεοτόκο. Τελική παράκλησις του πιστού στην μετά Θεόν τελευταία ελπίδα του. Τελική καί πληθωρική παρηγοριά κι αναψυχή του.

Ό Αύγουστος, τελευταίος μήνας του εκκλησιαστικού έτους, με διάταγμα του Αυτοκράτορας Ανδρόνικου Β’ του Παλαιολόγου ώρίσθηκε να είναι αφιερωμένος στη μνήμη της Θεοτόκου από την πρώτη ήμερα του ως την τριακοστή πρώτη. Κι εκείνος φιλοτιμήθηκε καί φρόντισε να Της χαρίση την πιο όμορφη πανσέληνο του χρόνου, ν’ ανάπαυση, στην Κοίμησί Της, τα άχραντα πόδια Της πάνω της, καί είδε κι έθαύμασε σαν παιδί ό πολύς Κόντογλου κι ονομάτισε τη Σελήνη Ύποπόδιον της Θεοτόκου.

H Ιστορία του Μεγάλου Παρακλητικού Κανόνα

Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου. 
Γενικά

Τις μέρες αυτὲς του Δεκαπενταυγούστου ψάλλονται, κάθε απόγευμα στις εκκλησίες μας, οι ωραίες καὶ πολὺ κατανυκτικὲς ακολουθίες, πρὸς τιμὴ της Παναγίας, που είναι γνωστὲς ως «Παρακλήσεις».

Πρόκειται για τους δύο Παρακλητικούς Κανόνες ,τον Μικρό και τον Μεγάλο.

Ονομάζονται «Παρακλητικοί» οι δύο κανόνες στην Υπεραγία Θεοτόκο, επειδὴ οι πιστοί, τα αισθήματα των οποίων εκφράζουν οι κανόνες, ικετεύουν καὶ παρακαλουν τὴν Παναγία μὲ τὶς μεσιτείες καὶ πρεσβείες της πρὸς τὸν φιλάνθρωπο Θεό καὶ Υιό της (»πολλὰ γὰρ ἰσχύει δέησις μητρὸς πρὸς εὐμένειαν Δεσπότου») νὰ ικανοποιήσῃ καὶ νὰ εκπληρώσει τὰ φλέγοντα αιτήματα των προσευχών τους πρὸς αυτή (»τάχυνον εἰς πρεσβείαν καὶ σπεῦσον εἰς ἱκεσίαν…»).