Ἀπὸ τὴν ΙΣΤΟΡΙΑ τῶν λέξεων: ❝πάθος❞

Από την ΙΣΤΟΡΙΑ των λέξεων: ❝πάθος❞ ~

 Η αρχαία σημασία

Η λέξη "πάθος" (από το θέμα "παθ-" τού αορίστου β΄ "ἔ-παθ-ον") στην Αρχαιότητα είχε πιο ευρεία και αόριστη αναφορά από τη σημερινή. Αρχικά με τρόπο σημασιολογικά ουδέτερο αναφέρθηκε σε οτιδήποτε παθαίνει κανείς (είτε θετικό είτε αρνητικό), αλλά σύντομα εξειδικεύτηκε σε δύο μεγάλες σημασιολογικές περιοχές:

◆ ⅰ) την κακοπάθεια / συμφορά

🙠 (πβ. μία από τις διηγήσεις τού "Ηροδότου", όπου ο θάνατος τής θυγατέρας τού "Μυκερίνου" περιγράφεται με τα λόγια ‟μετὰ δὲ τῆς θυγατρὸς τὸ "πάθος"”),

◆ ⅱ) τις αρνητικές ροπές και έξεις τής ψυχής τού ανθρώπου (αφού κατά κάποιον τρόπο κάνουν την ψυχή να πάσχει 🙠 πβ. στον "Δημόκριτο": ‟σοφίη ψυχὴν παθῶν ἀφαιρεῖται”).

 Στην πρώτη περίπτωση (κακοπάθεια) το "πάθος" είναι αποτέλεσμα εξωτερικών επιδράσεων, ενώ στη δεύτερη (αρνητικές ροπές) εσωτερικών.

► Η σύγχρονη χρήση

Είναι ενδιαφέρον ότι σήμερα η λέξη χρησιμοποιείται ως επί το πλείστον για τη δεύτερη κατηγορία, π.χ. όταν μιλούμε για:

◆ ⅰ) μεγάλη και διαρκή ένταση συναισθημάτων

🙠 ‟τον έχει κυριεύσει το "πάθος"”,

◆ ⅱ) εντονότατη επιθυμία που επιφέρει εξάρτηση

🙠 ‟το "πάθος" τού ποτού” / ‟τον τύφλωσε το "πάθος" του για εκείνη”,

◆ ⅲ) (στον πληθ.) εμπάθεια, μίσος

🙠 ‟τα εμφυλιοπολεμικά πάθη”.

 Σπανιότερα χρησιμοποιείται και με ουδέτερη / θετική υποδήλωση, όταν γίνεται αναφορά σε ενθουσιώδη ζήλο 🙠 ‟αγωνίζεται με "πάθος" για τη νίκη”.

► "Πάθος" και κακοπάθεια

Αντίθετα, η αναφορά σε (εξωτερική) κακοπάθεια χρησιμοποιείται πολύ περιορισμένα και σε πιο τυποποιημένες εκφράσεις για ταλαιπωρίες, κυρ. ψυχικές, που έχει κανείς υποστεί 🙠 ‟τα πάθη των προσφύγων”.

 Ειδικότερα (με κεφαλαίο Π) χρησιμοποιείται για τα μαρτύρια και τον σταυρικό θάνατο τού Χριστού 🙠 ‟Eβδομάδα των "Παθών" «η Mεγάλη Eβδομάδα»”, ‟η ακολουθία των "Παθών"” κ.λπ.

► Η χριστιανική χρήση

Αξίζει να αναφερθεί στο σημείο αυτό ότι η λέξη "Πάθος" χρησιμοποιήθηκε για τον σταυρικό θάνατο τού Χριστού με αφετηρία την Καινή Διαθήκη (το αρχικό ουσιαστικό που χρησιμοποιήθηκε από τον Απόστολο "Παύλο" ήταν η λ. "πάθημα": ‟τὸ πάθημα τοῦ θανάτου”), όπου ο αόριστος β΄ τού "πάσχω" ("ἔπαθον") χρησιμοποιείται αναφορικά με το "πάθος" τού Χριστού (σχεδόν αποκλειστικά μάλιστα με το απαρέμφατο "παθεῖν").

Επί παραδείγματι, στον Μυστικό Δείπνο ο Χριστός είπε στους μαθητές Του:

 ‟Ἐπιθυμίᾳ ἐπεθύμησα τοῦτο τὸ πάσχα φαγεῖν μεθ’ ὑμῶν πρὸ τοῦ με παθεῖν” (Λουκ. 2,15) και στις Πράξεις των Αποστόλων (1,3) λέγεται ότι ο Χριστός 

‟παρέστησεν ἑαυτὸν ζῶντα μετὰ τὸ παθεῖν”.

 Τέλος, η αντίστοιχη λέξη χρησιμοποιήθηκε για τον θάνατο τού Χριστού και σε άλλες γλώσσες, πχ αγγλ. Holy Passion”.

____________

🗒 Προσαρμογή από Γ. #Μπαμπινιώτη, Ετυμολογικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας bit.ly/2JrnABZ_ [λ. πάθος]

🙠 ❝ Η προέλευση και ιστορία των ελληνικών λέξεων ❞

https://apantaortodoxias.blogspot.com/2026/04/blog-post_904.html

Ὁ ὅσιος Κύριλλος ὁ Φιλεώτης ἐπισημαίνει:

Ὁ ὅσ. Κύριλλος ὁ Φιλεώτης ἐπισημαίνει:

«“Γεύσασθε”, εἶπε, δηλαδή, δοκιμάστε, καί ὄχιχορτάστε, διότι ἐδῶ κατά τήν παροῦσα ζωή μερικῶς", δηλαδή, ἀτελῶς, "γνωρίζουμε" και βλέπουμε σαν μέσα ἀπό θαμπό τζάμι αἰνιγματικά κάπως καί ἀκαθόριστα τήν ἀλήθεια (Α' Κορ 13, 9-12).

Καὶ πάλι ὁ Λογγοβαρδίτης ἱερομόναχος π.Ιερόθεος Παραμάνης μὲ συγγενικά του παιδιὰ ἀπὸ τὴν Σῦρο.

Καὶ πάλι ὁ Λογγοβαρδίτης ἱερομόναχος π.Ιερόθεος Παραμάνης μὲ συγγενικά του παιδιὰ ἀπὸ τὴν Σῦρο. Τὰ τίμια γηρατειὰ συναντῶνται μὲ μικρὰ παιδιὰ ποὺ εἶναι ἡ ἐλπίδα γιὰ τὸ αὔριο τῆς Πατρίδας μας.  

https://apantaortodoxias.blogspot.com/2026/04/blog-post_550.html

29 Ἀπριλίου. Ἰάσωνος καὶ Σωσιπάτρου ἀποστόλων ἐκ τῶν 70· Κερκύρας μάρτυρος. Ἰωάννου μητροπολίτου Θηβῶν (ιβ΄ αἰ.). Ἁγιογραφικό ἀνάγνωσμα.

Ἀποστολικό ἀνάγνωσμα. Ἡμέρας, Τετάρτης γ΄ ἑβδ. Πράξεων (Πρξ. η΄ 18-25).

Πραξ. 8,18         ἰδὼν δὲ ὁ Σίμων ὅτι διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν τῶν ἀποστόλων δίδοται τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον, προσήνεγκεν αὐτοῖς χρήματα

Πραξ. 8,18               Οταν όμως ο Σιμων είδε ότι με την επίθεσιν των χειρών των Αποστόλων μετεδίδοντο τα θαυμαστά χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, επρόσφερε εις αυτούς χρήματα

Πραξ. 8,19         λέγων· δότε κἀμοὶ τὴν ἐξουσίαν ταύτην, ἵνα ᾧ ἐὰν ἐπιθῶ τὰς χεῖρας λαμβάνῃ Πνεῦμα Ἅγιον.

Πραξ. 8,19               λέγων· “δώστε και εις εμέ αυτήν την εξουσίαν, ώστε εις οποιανδήποτε βάλω επάνω τα χέρια, να παίρνη Πνεύμα Αγιον”.

Ἀποκάλυψις Ἰωάννου (Ἀποκ. 2, 12-17), Ἐπιστολή πρός τήν Ἐκκλησία τῆς Περγάμου, Ἱερ. Σάββα Ἁγιορείτου

 Ἀποκάλυψις Ἰωάννου (Ἄποκ. 2, 12-17), Ἐπιστολή τοῦ Κυρίου πρός τήν Ἐκκλησία τῆς Περγάμου, Ἑρμηνεία κατά τούς Ἁγ. Πατέρες καί νεοτέρους ὀρθοδόξους ἑρμηνευτές, 27-4- 2026, Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου

Ἱ.Μ. Ἁγίας Τριάδος Ἐδέσσης

http://hristospanagia3.blogspot.com

«Ὁ μή ἐργαζόμενος μηδέ ἐσθιέτω», Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου

 

Ὁ πρῶτος λόγος τοῦ Πνευματικοῦ ὁδηγοῦ εἶναι λόγος Ἁγίου Πνεύματος, Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου

 

«Παντί τῷ αἰτοῦντί σοι δίδου» - «Ὁ ἐλεῶν πτωχόν δανείζει Θεῷ», Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου

 

Περί ἀποτείχισης καί διακοπῆς μνημοσύνου, Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου

 

Ἀποκάλυψις Ἰωάννου (Ἀποκ. 2, 7-11), Ἐπιστολές πρός τίς Ἐκκλησίες Ἐφέσου & Σμύρνης, Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτη

Ἀποκάλυψις Ἰωάννου (Ἄποκ. 2, 7-11), Ἐπιστολές πρός τίς Ἐκκλησίες Ἐφέσου & Σμύρνης, Ἑρμηνεία κατά τούς Ἁγ. Πατέρες καί νεοτέρους ὀρθοδόξους ἑρμηνευτές, 26-4- 2026, Ἱερομ. Σάββα ἉγιορείτουἹ.Μ. Ἁγίας Τριάδος Ἐδέσσης 

http://hristospanagia3.blogspot.com,

Ἡ συνομιλία μέ τόν Νικόδημο Β'. Τό Ἅγιο Βάπτισμα πού εἶναι ἡ ἄνωθεν γέννηση, Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτη

Ἡ συνομιλία μέ τόν Νικόδημο Β'- Τό Ἅγιο Βάπτισμα πού εἶναι ἡ ἄνωθεν γέννηση, Ν. Σωτηρόπουλου-Τό κατά Ἰωάννην Εὐαγγέλιο, 27-4-2026, Ἱερομ. Σάββα ἉγιορείτουἹ.Μ. Ἁγίας Τριάδος Ἐδέσσης 

http://hristospanagia3.blogspot.com

Ἡ συνομιλία μέ τόν Νικόδημο Α'. Ἡ ἄνωθεν γέννηση, Ν. Σωτηρόπουλου, Ἱερ. Σάββα Ἁγιορείτου

Ἡ συνομιλία μέ τόν Νικόδημο Α'- Ἡ ἄνωθεν γέννηση, Ν. Σωτηρόπουλου-Τό κατά Ἰωάννην Εὐαγγέλιο, 26-4-2026, Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου

Ἱ.Μ. Ἁγίας Τριάδος Ἐδέσσης 

http://hristospanagia3.blogspot.com

Ἀποκάλυψις Ἰωάννου (Ἀποκ. 2, 1-11), Ἐπιστολές πρός τίς Ἐκκλησίες Ἐφέσου καί Σμύρνης, Ἱερ. Σάββα Ἁγιορείτη

17. ἈποκάλυψιςἸωάννου (Ἄποκ. 2, 1-11), Ἐπιστολές πρός τίς Ἐκκλησίες Ἐφέσου καί Σμύρνης, Ἑρμηνεία κατά τούς Ἁγ. Πατέρες καί νεοτέρους ὀρθοδόξους ἑρμηνευτές, 26-4- 2026,

 Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου Ἱ.Μ. Ἁγίας Τριάδος Ἐδέσσης 

http://hristospanagia3.blogspot.com

 

Ὁ πατέρας Γαβριὴλ κι ἐγὼ γνωριζόμασταν μόνο ἕνα χρόνο, ἀλλὰ ἐκείνη ἡ χρονιὰ ἦταν μιὰ σπουδαία πνευματικὴ ἀκαδημία γιὰ μένα.

Ο πατέρας Γαβριήλ κι εγώ γνωριζόμασταν μόνο ένα χρόνο, αλλά εκείνη η χρονιά ήταν μια σπουδαία πνευματική ακαδημία για μένα.

Δεν ξέρω γιατί ή γιατί πήγα να τον δω (δεν είχα κάποια συγκεκριμένη ερώτηση ή αίτημα), αλλά όποιος τον συνάντησε και τον γνώρισε έστω και μία φορά ήθελε να είναι μαζί του συνέχεια.

Με ενδιέφερε όλα όσα έλεγε. Προσπαθούσα να μην χάνω λέξη. Αυτά ήταν λόγια που δεν μπορούσες να αμφισβητήσεις.

Πάντα μας δεχόταν με μεγάλη αγάπη και μας κερνούσε φαγητό. Μια μέρα, πήγαμε σε αυτόν πολύ πεινασμένοι. Μάντεψε και ανησύχησε, καθώς δεν είχε τίποτα να μας προσφέρει. Τότε θυμήθηκε ένα μπαγιάτικο καρβέλι ψωμί κρυμμένο στο ντουλάπι. Ρώτησε τη μητέρα Παρασκευή:

«Ζεστάνετέ το στη σόμπα».

Αυτό το ψωμί ήταν τόσο νόστιμο. Δεν είχαμε φάει ποτέ κάτι παρόμοιο. Καθίσαμε για ώρες με τον πατέρα Γαβριήλ. Στο κελί του, κάθε αίσθηση του χρόνου εξαφανίστηκε. Χωρούσε τόσους πολλούς ανθρώπους που μείναμε και εμείς οι ίδιοι έκπληκτοι!..

Ένα καλοκαίρι, μια φίλη μου με κάλεσε να πάω διακοπές μαζί της για μια εβδομάδα. Στην αρχή, αρνήθηκα, μετά αποφάσισα να μην την προσβάλω και, παρά τη θέλησή μου, πήγα μαζί της στην παραλία. Νόμιζα ότι θα μπορούσα επιτέλους να αντέξω μια εβδομάδα με κάποιο τρόπο.

Εκεί, συνέβη αυτό που φοβόμουν στην πραγματικότητα. Έχασα εντελώς τον δρόμο μου: διασκέδαζα, σταμάτησα να προσεύχομαι, όλα ήταν σε αταξία και η Σαρακοστή είχε ξεκινήσει, αλλά τίποτα από αυτά δεν με ενοχλούσε πια. Είναι μια κατάσταση όπου η αμαρτία συσσωρεύεται στην αμαρτία και γλιστράς σε μια άβυσσο. Όλα αυτά είχαν μια βαθιά επίδραση πάνω μου.