Ὅταν κάποιος νηστευτὴς βιάσει τὴν καρδιά του στὴν νοερὰ προσευχὴ τόσο πολὺ ὥστε νὰ αἰσθάνεται στὸ βάθος τοῦ ἑαυτοῦ του τὸν πόνο τῆς καρδιᾶς...

ΝΗΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΑΝΩΝΥΜΟΥ ΚΑΙ ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ

ΛΟΓΟΣ Θ΄

Περὶ τῆς τελείας ἀτονίας τῆς ἐξωτερικῆς καὶ ἐσωτερικῆς καταστάσεως τοῦ ἀνθρώπου, ἡ ὁποία προέρχεται ἀπὸ τὴν ἄκρα βία τῆς καρδιακῆς προσευχῆς καὶ τῆς παντοτινῆς νηστείας, καὶ ὅτι ἡ ἀτονία αὐτὴ προξενεῖ στὴν ψυχὴ καὶ στὴν καρδιὰ τὴν γλυκύτητα καὶ τὴν παρηγορία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.

Εὐλόγησον πάτερ.

Ἀτονεῖ ἡ καρδιά μου, ἀγαπητοὶ ἀδελφοί μου, ἐξασθενοῦν τὰ νεφρά μου, ἀτονεῖ τὸ χέρι μου καὶ ὅλη ἡ ἁρμονία τοῦ ταπεινοῦ καὶ οἰκτροῦ μου σώματος καὶ δὲν μπορῶ ὁ ἐλάχιστος νὰ γράψω λεπτομερῶς τὸ μεγάλο ὄφελος καὶ τὴν μεγάλη δύναμη καὶ τὴν ἄρρητη χάρη, τὴν ὁποία προξενεῖ στὴν ψυχὴ ἡ ἄκρα ἀτονία τῆς καρδιᾶς, ἡ ὁποία δημιουργεῖται ἀπὸ τὴν ἄκρα βία τῆς καρδιακῆς καὶ βίαιης προσευχῆς. Ἀλλά, σ᾿ αὐτὴν τὴν ἄκρα ἀτονία τῆς ἐσωτερικῆς καὶ τῆς ἐξωτερικῆς κατάστασης τοῦ σώματος ὅποιος θέλει νὰ φθάσει, ἢ νὰ πῶ καλύτερα, ὅποιος θέλει νὰ φθάσει στὰ μέτρα καὶ στὴν κατάσταση τῶν ἁγίων Πατέρων, γιὰ νὰ γευθεῖ κάπως ἡ ψυχή του καὶ ἡ καρδιά του τὴν Χάρη τοῦ Θεοῦ στὸν ἑαυτό του, ἀναλόγως μὲ τὸ μέτρο τῆς ἀτονίας του, εἶναι ἀναγκαῖο δύο πράγματα νὰ ἀκολουθήσει, νηστεία καὶ καρδιακὴ προσευχή. Διότι αὐτὰ τὰ δύο ἀφοροῦν τὴν ψυχὴ καὶ γίνονται γι᾿ αὐτὴν σὰν δύο μελιστάλακτα θεῖα φυτά, τὰ ὁποῖα σταλάζουν στὴν ψυχὴ συνεχῶς καὶ θαυμασίως κάθε θεϊκὴ γλυκύτητα. Λέγω, κάθε θεϊκὴ γλυκύτητα, διότι ὅποιος ἔχει αὐτὲς τὶς δύο ἐργασίες, γεύεται ἡ ψυχή του καὶ ἡ καρδιά του μυστικῶς κάθε πνευματικὴ παρηγορία. Δηλαδή, ὅσος οὐράνιος καὶ ἀκατανόητος πλοῦτος καὶ ὅση πνευματικὴ καὶ ἄρρητη χαρὰ βρίσκονται κρυμμένα μέσα στὶς ἅγιες καὶ θεόπνευστες Γραφές, αὐτός -λέγω- ὅλα αὐτὰ τὰ αἰσθάνεται στὸν ἑαυτό του, ὄχι σὰν σὲ ὄνειρο, ὄχι σὰν σὲ καθρέπτη, ὅπως τὰ φαντάζονται μόνον μὲ τὴν διάνοια ἐκεῖνοι ποὺ δὲν ἔχουν αὐτὲς τὶς δύο ἐργασίες, ἀλλὰ τὰ αἰσθάνεται πραγματικῶς τόσο στὴν ψυχή, ὅσο καὶ στὴν καρδιά. Τὰ αἰσθάνεται μάλιστα κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπο·

Ὅταν κάποιος νηστευτὴς βιάσει τὴν καρδιά του στὴν νοερὰ προσευχὴ τόσο πολὺ ὥστε νὰ αἰσθάνεται στὸ βάθος τοῦ ἑαυτοῦ του τὸν πόνο τῆς καρδιᾶς, τότε αὐτὸς κυριεύεται ἀπὸ κάποια ἄκρα ἀτονία, τόσο τῆς ἐσωτερικῆς κατάστασης ὅλου τοῦ ἑαυτοῦ του, ὅσο καὶ τὴς ἐξωτερικῆς ὅλου τοῦ σώματός του. Αὐτὴ ἡ ἄκρα ἀτονία κόβει καὶ ἀπονευρώνει ὁλοκληρωτικῶς κάθε φανερὴ καὶ νοητὴ σαρκικὴ ἡδονὴ ποὺ βρίσκεται κρυμμένη μέσα στὸ σῶμα τοῦ ἀνθρώπου. Καὶ μετὰ ἀπ᾿ αὐτὰ γεύεται ὁ ἄνθρωπος τὴν οὐράνια καὶ πνευματικὴ ἡδονὴ μέσα του καὶ γι᾿ αὐτὸ λέγει· «Ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἐντὸς ὑμῶν ἐστιν» (Λουκ. ιζ΄ 21). Αὐτὴ ἡ οὐράνια καὶ πνευματικὴ ἡδονή, τὴν ὁποία γεύεται μέσα του ὁ ἄνθρωπος, ἀναγνωρίζεται καλύτερα μὲ τὸν ἑξῆς τρόπο·

Λέγοντας κανεὶς μὲ τὴν καρδιά του τὸ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με», ἀποκτάει μέσα του μία ἀληθινὴ καὶ ἀνεπιτήδευτη εὐλάβεια πρὸς τὸν Θεὸ καὶ τὰ θεῖα Του λόγια. Συγχρόνως δὲ καὶ μαζὶ μὲ ἐκείνην τὴν καθαρὴ καὶ ἀνεπιτήδευτη εὐλάβεια, σημαδεύεται μέσα του ἡ Χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἡ ὁποία εἶναι μία παρηγορία καὶ εὐφροσύνη τόσο τῆς ψυχῆς, ὅσο καὶ τῆς καρδιᾶς τοῦ ἀνθρώπου. Διότι, ὅποτε πλησιάσει στὴν καθαρὴ καρδιὰ ἡ Χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, παρηγορεῖται ὄχι μόνον ἡ ψυχή, ἀλλὰ γλυκαίνεται καὶ ἡ καρδιὰ μὲ τρόπο ἀκατανόητο καὶ μυστικό, ὅπως γλυκαίνεται καὶ ἡ γλῶσσα τοῦ ἀνθρώπου ὅταν προσεύχεται νοερῶς μὲ τὴν καρδιά του γιὰ πολλὲς ὧρες, μὲ ἄκρα προσοχὴ στὴν εὐχή.

Πάλι λέγουμε ὅτι ἐκείνη ἡ γλυκύτητα τῆς καρδιᾶς, τὴν ὁποία αἰσθάνεται ἀπὸ τὴν Χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, εἶναι μυστικότατη καὶ πνευματική, ὅμως ὁμοιάζει μὲ ἐκείνην τὴν αἰσθητὴ γλυκύτητα, τὴν ὁποία νοιώθει μέσα στὸ στόμα του ὁ ἄνθρωπος ὅταν τρώγει μέλι ἢ ζάχαρη. Ἡ δὲ ψυχὴ αἰσθάνεται τὴν γλυκύτητα τῆς Χάρης τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μὲ τὸν ἑξῆς τρόπο·

Περὶ τῆς νοερᾶς, καρδιακῆς καὶ νηπτικῆς προσευχῆς.

ΝΗΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΑΝΩΝΥΜΟΥ ΚΑΙ ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ

ΛΟΓΟΣ Ι΄

Περὶ τῆς νοερᾶς, καρδιακῆς καὶ νηπτικῆς προσευχῆς.

Εὐλόγησον πάτερ.

Ὅταν, ἀγαπητέ, θέλεις νὰ προσευχηθεῖς νοερῶς ἀπὸ τὸ βάθος τοῦ ἑαυτοῦ σου, μιμήσου στὴν καρδιακὴ εὐχὴ τὴν φωνὴ τοῦ τζίτζικα. Ὁ τζίτζικας ὅταν λαλεῖ, φωνάζει κατὰ δύο τρόπους. Διότι πρῶτα φωνάζει πέντε - δέκα φορὲς μὲ σιγανὴ καὶ διακεκομμένη φωνὴ καὶ ὕστερα, στὸ τέλος τῆς φωνῆς, τελειώνει μὲ δυνατότερο τόνο καὶ μὲ τραβηχτὴ καὶ μουσικότερη φωνή. Τὸ λοιπὸν καὶ ἐσύ, ἀγαπητέ, ὅταν προσεύχεσαι νοερῶς μέσα στὴν καρδιά σου, ἔτσι νὰ προσεύχεσαι· πρῶτα νὰ λέγεις τὸ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με» καμμιὰ δεκαριὰ φορὲς δυνατὰ ἀπὸ τὴν καρδιά σου καὶ καθαρὰ μὲ τὸν νοῦ σου καὶ ἀπὸ τὸ βάθος τοῦ ἑαυτοῦ σου, σὲ κάθε ἀναπνοὴ μία εὐχή, καὶ σὲ κάθε εὐχὴ νὰ κρατᾶς τὴν ἀναπνοή σου· καὶ ἀφοῦ πεῖς καμμιὰ δεκαριὰ φορὲς ἢ καὶ περισσότερες μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο τὴν εὐχή, μέχρι ποὺ νὰ ζεσταθεῖ μέσα σου ἐκεῖ ποὺ μελετήθηκε ἡ εὐχή, τότε λέγε αὐτὴν τὴν εὐχὴ μὲ δυνατότερο τόνο τοῦ ἑαυτοῦ σου καὶ περισσότερη βία τῆς καρδιᾶς σου, ὅπως τελειώνει καὶ ὁ τζίτζικας τὴν μελωδία του μὲ δυνατότερο τόνο τῆς φωνῆς του καὶ μὲ μουσικότερη φωνή. Αὐτὴ ἡ εὐχή, ποὺ λέγεται κυρίως Νοερὰ προσευχή, λέγεται ἀκόμη καὶ Καρδιακὴ προσευχὴ καὶ Νηπτικὴ προσευχή. Καὶ ὅταν τὴν λέγεις νοερῶς καὶ τὴν μελετᾶς μυστικῶς μέσα σου μὲ ἐσωτερικὴ φωνὴ καὶ μὲ ἡσυχία, τότε λέγεται αὐτὴ ἡ εὐχὴ «Νοερὰ προσευχή». Ὅταν λέγεις αὐτὴν τὴν εὐχὴ ἀπὸ τὴν καρδιά σου, ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς σου, μὲ δυνατὸ τόνο τῆς καρδιᾶς σου, μὲ ἐσωτερικὴ βία τοῦ ἑαυτοῦ σου, τότε λέγεται αὐτὴ ἡ εὐχὴ «Καρδιακὴ εὐχή». «Νηπτική» λέγεται, ὅταν μὲ τὴν προσευχή σου αὐτὴν ἢ καὶ ἀπὸ τὴν ἄπειρη ἀγαθότητα τοῦ Θεοῦ κατοικεῖ ἡ Χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στὴν ψυχή σου καὶ ἀγγίζει τὴν καρδιά σου ἢ καὶ σοῦ δείχνει κάποια θεωρία, στὴν ὁποία νήφει καὶ προσέχει ὁ ὀφθαλμὸς τῆς διανοίας σου.

Περὶ τοῦ ὅτι ἐκεῖνος ποὺ προσεύχεται νοερῶς καὶ νηστεύει πάντοτε ἀπὸ τὰ ἡδονικὰ φαγητά, ὅταν εἶναι νηστικός, γλυκαίνει μερικὲς φορὲς τὸ στόμα του ἀπὸ τὴν εὐχή

ΑΝΩΝΥΜΟΥ ΗΣΥΧΑΣΤΟΥ ΝΗΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ

ΛΟΓΟΣ Η΄

Περὶ τοῦ ὅτι ἐκεῖνος ποὺ προσεύχεται νοερῶς καὶ νηστεύει πάντοτε ἀπὸ τὰ ἡδονικὰ φαγητά, ὅταν εἶναι νηστικός, γλυκαίνει μερικὲς φορὲς τὸ στόμα του ἀπὸ τὴν εὐχή, σὰν νὰ τρώγει ζάχαρη ἢ γλυκύτατο μέλι, καθὼς λέγει καὶ ὁ προφητάνακτας· «Ὡς γλυκέα τῷ λάρυγγί μου τὰ λόγιά σου, ὑπὲρ μέλι τῷ στόματί μου» (Ψλμ. ριη΄ 103).

Εὐλόγησον πάτερ.

Τρία πράγματα φρόντιζε, ταπεινὲ Μοναχέ, νὰ ἀποκτήσεις πάντοτε· νηστεία, ἐγκράτεια καὶ νοερὰ προσευχή, ἂν θέλεις νὰ γευθεῖς κάποτε αὐτὴν τὴν θαυμαστὴ γλυκύτητα, ἡ ὁποία θὰ σοῦ γλυκαίνει ἄρρητα τὴν γλῶσσα σου. Διότι ἂν δὲν μεταχειρίζεσαι μὲ κάθε ἔφεσή σου καὶ θέληση, νηστεία, ἐγκράτεια καὶ νοερὰ προσευχή, μὴν ἐλπίζεις ποτὲ νὰ αἰσθανθεῖς αὐτὴν τὴν θαυμαστὴ γλυκύτητα. Αὐτή, εἶναι μία μεγάλη παρηγορία τοῦ Θεοῦ γιὰ νὰ σὲ κάνει περισσότερο θερμὸ καὶ περισσότερο ζηλωτὴ στὴν πνευματική σου ἐργασία.

Αὐτὴν τὴν θαυμαστὴ θεϊκὴ γλυκύτητα τῆς γλώσσας εἶναι σπάνιοι ἐκεῖνοι ποὺ τὴν ἀπολαμβάνουν, μάλιστα καὶ αὐτοὶ δὲν τὴν αἰσθάνονται πάντοτε, ἀλλὰ μερικὲς φορές, ὅταν ἐπιτρέψει ὁ Κύριος γιὰ νὰ τοὺς παρηγορήσει. Ὅταν ὅμως τὴν αἰσθάνονται στὴν γλῶσσα τους, τότε γνωρίζουν μόνοι τους τί καλὸ πρᾶγμα εἶναι νὰ νηστεύει κάποιος πάντοτε, νὰ ἐγκρατεύεται πάντοτε καὶ νὰ προσεύχεται ἀδιαλείπτως στὸν Χριστὸ μὲ ὅλη τὴν καρδιά του, διότι δίχως αὐτὰ δὲν μπορεῖ νὰ ἀντιληφθεῖ στὸ στόμα αὐτὴν τὴν γλυκύτητα.

Αὐτὴ λοιπὸν ἡ θεϊκὴ γλυκύτητα εἶναι ἄρρητη, διότι εἶναι πνευματική, καὶ κάθε τὶ τὸ πνευματικὸ εἶναι ἀνέκφραστο καὶ μυστικό, ὅμως γιὰ νὰ τὴν καταλάβει λίγο κάποιος, πῶς ἐνεργεῖ στὴν γλῶσσα, λέγουμε τὰ ἑξῆς·

Αὐτὴ ἡ θεϊκὴ γλυκύτητα, ἀπὸ τὴν ὁποία γλυκαίνεται ἡ γλῶσσα ἀνεκφράστως, ὁμοιάζει μὲ τὴν γλυκύτητα τῆς ζάχαρης, ὅμως εἶναι πολὺ διαφορετικὴ ἀπὸ αὐτήν, διότι ἂν βάλεις στὸ στόμα σου ζάχαρη, γλυκαίνει τὸ στόμα σου γιὰ λίγο, καὶ ἀφοῦ διαλυθεῖ ἡ ζάχαρη καὶ τὴν καταπιεῖς, δὲν αἰσθάνεσαι πιὰ τὴν γλυκύτητά της, ἐκτὸς μόνον ἂν βάλεις καὶ ἄλλη στὸ στόμα σου.

Περὶ τοῦ πότε ἐπισκέπτεται ἡ Θεία Χάρις ἐκεῖνον ποὺ προσεύχεται στὸν Θεὸ ἀπὸ τὴν καρδιά του καὶ ποιὰ εἶναι τὰ πνευματικὰ σημεῖα αὐτῆς τῆς θείας ἐπισκέψεως.

ΛΟΓΟΣ Ζ΄

Περὶ τοῦ πότε ἐπισκέπτεται ἡ Θεία Χάρις ἐκεῖνον ποὺ προσεύχεται στὸν Θεὸ ἀπὸ τὴν καρδιά του καὶ ποιὰ εἶναι τὰ πνευματικὰ σημεῖα αὐτῆς τῆς θείας ἐπισκέψεως.

Εὐλόγησον πάτερ.

Ὅταν λοιπόν, ἀγαπητέ, προσεύχεσαι νοερῶς ἀπὸ τὸ βάθος τοῦ ἑαυτοῦ σου γιὰ πολλὴ ὥρα, γνώριζε ὅτι κάποια θεία ἐπίσκεψη σοῦ γίνεται μὲ σκοπὸ τὸν ἁγιασμὸ τῆς ψυχῆς σου, τὴν παρηγορία τῆς καρδιᾶς σου καὶ γιὰ θεϊκὸ στήριγμα ὅλων σου τῶν ψυχικῶν καὶ σωματικῶν αἰσθήσεων. Καὶ ἄλλοτε μὲν σὲ ἐπισκέπτεται ἡ Χάρη τῆς Ἁγίας Τριάδος· καὶ αὐτὸ τὸ καταλαβαίνεις διότι στὸ ὄνομα τῆς Ἁγίας Τριάδος, «εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος» (Ματθ. κη΄ 19), χαίρεται ἡ ψυχή σου, γλυκαίνεται ἡ διάνοιά σου, ἀναβλύζει σὰν ἀπὸ κάποια πηγὴ ἀπὸ τὴν καρδιά σου ἡ κατάνυξη καὶ χύνουν τὰ μάτια σου θερμότατα δάκρυα, ὁπότε αὐτὸ λέγεται ἐπίσκεψη τῆς Ἁγίας Τριάδος.

Ἄλλοτε πάλι, σὲ ἐπισκέπτεται ἱλαρῶς ἡ Χάρη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρός· αὐτὸ τὸ καταλαβαίνεις διότι στὸ ὄνομά Του κατανύσσεσαι περισσότερο καὶ γλυκαίνεται τὸ πνεῦμα σου παρὰ στὸ ὄνομα τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Τότε λέγεται ἐπίσκεψη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς. Ἄλλοτε πάλι σὲ ἐπισκέπτεται ὁ Κύριός μας Ἰησοῦς Χριστός· αὐτὸ τὸ καταλαβαίνεις διότι στὸ γλυκύτατο ὄνομα τοῦ Χριστοῦ σου καὶ σὲ ὅλα τὰ θεϊκὰ μυστήριά Του κατανύσσεσαι περισσότερο, παρὰ στὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Τότε λέγεται ἐπίσκεψη τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ. Καὶ ἄλλοτε πάλι, σὲ ἐπισκέπτεται τὸ Ἅγιο Πνεῦμα καὶ πετάει γύρω σου σὰν καθαρὸ περιστέρι. Αὐτὸ τὸ καταλαβαίνεις διότι στὸ ὄνομα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος κατανύσσεσαι καὶ γλυκαίνεσαι περισσότερο, παρὰ στὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ. Τότε λέγεται ἐπίσκεψη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.

Ὅμως, πρόσεξε· ὄχι ὅτι ἡ Ἁγία Τριάδα δὲν εἶναι ὁμοούσια, «ἄπαγε τῆς βλασφημίας», ἀλλὰ δὲν κατανύσσεσαι τὸ ἴδιο, διότι δὲν ἀντικρύζεις μὲ τὰ νοερά σου μάτια ἐξίσου, μὲ ἴση θερμότητα καρδιᾶς, τὴν μία Φύση, τὴν μία Οὐσία, τὴν μία Δύναμη τῆς Ἁγίας Τριάδος, οὔτε ἐπικαλεῖσαι ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς σου μὲ ἴση εὐλάβεια τὰ τρία ὀνόματα τῆς Ἁγίας Τριάδος, καὶ γι᾿ αὐτὸ δὲν κατανύσσεσαι, οὔτε γλυκαίνεσαι ἐξίσου.

Πρέπει λοιπόν, ὅταν προσφέρεις στὴν Ἁγία Τριάδα τὴν δέησή σου καὶ τὴν προσκύνησή σου, νὰ τὴν προσφέρεις μὲ τὴν ἴδια ἄκρα τιμὴ καὶ στὰ τρία ὀνόματα. Νὰ τὴν προσφέρεις μὲ τὴν ἴδια ἄκρα εὐλάβεια καὶ μὲ τὴν ἴδια ἄκρα θερμότητα καρδιᾶς, διότι ἔτσι κατανύσσεσαι καὶ γλυκαίνεσαι ἐξίσου.

Τὰ τρία πρόσωπα τῆς Ἁγίας Τριάδος εἶναι μιᾶς Φύσεως καὶ μιᾶς Οὐσίας, διότι φῶς εἶναι ὁ Πατήρ, φῶς καὶ ὁ Υἱός, φῶς καὶ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα. Δηλαδὴ ἡ Θεότητα εἶναι μία καὶ τὰ Πρόσωπα εἶναι τρία. Ὅταν λοιπὸν ἐσὺ ἀντικρύζεις νοερῶς μὲ ἄκρα εὐλάβεια τὸν Πατέρα, τότε φωτίζεσαι ἀπὸ τὸν Πατέρα, καὶ γι᾿ αὐτὸ τότε κατανύσσεσαι στὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς. Ὅταν ἀντικρύζεις νοερῶς μὲ αὐτὴν τὴν ἴδια εὐλάβεια καὶ τὸν Υἱό, τότε φωτίζεσαι ἀπὸ τὸν Υἱό, καὶ γι᾿ αὐτὸ τότε κατανύσσεσαι στὸ ὄνομα τοῦ Υἱοῦ. Τὸ ἴδιο συμβαίνει καὶ στὸ Ἅγιο Πνεῦμα. Ἔτσι, ἂν θέλεις νὰ κατανύσσεσαι ἐξίσου καὶ στὰ τρία Ὀνόματα τῆς Ἁγίας Τριάδος, πρέπει ὅπως εἴπαμε πρίν, νὰ εὐλαβεῖσαι ἐξίσου μὲ τὴν ἴδια εὐλάβεια τὴν Ἁγία Τριάδα, νὰ τὴν τιμᾶς ἐξίσου μὲ ἴδια τιμή, νὰ τὴν σέβεσαι ἐξίσου μὲ ἴδιο σεβασμό.

Γι᾿ αὐτὸ λοιπόν, κραυγάζει μεγαλοφώνως ἡ Ἐκκλησία ἱκετεύοντας τὴν μία Θεότητα τῆς Ἁγίας Τριάδος καὶ λέγει· «Καὶ δὸς ἡμῖν ἐν ἑνὶ στόματι καὶ μιᾷ καρδίᾳ δοξάζειν καὶ ἀνυμνεῖν τὸ πάντιμον καὶ μεγαλοπρεπὲς ὄνομά Σου, τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων» (ἐκφώνηση Θ. Λειτουργίας).

Περὶ τοῦ ὅτι σ᾿ ἐκεῖνον ποὺ προσεύχεται νοερῶς ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς του μέχρι πόνου, ὁ πόνος προξενεῖ τὴν αἴσθηση καὶ τὴν γεύση τῆς ἀγαθότητος καὶ τῆς γλυκύτητος τοῦ Κυρίου, ἡ ὁποία ἐμφανίζεται στὸν ἐσωτερικὸ ἄνθρωπο συγχρόνως μὲ τὴν συνεχῆ κατάνυξη ποὺ προκαλεῖται ἀπὸ τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ καὶ ἀπὸ τὰ ρητὰ τῆς Ἁγίας Γραφῆς καὶ κάθε πνευματικὸ λόγο.

ΛΟΓΟΣ ΣΤ΄

Περὶ τοῦ ὅτι σ᾿ ἐκεῖνον ποὺ προσεύχεται νοερῶς ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς του μέχρι πόνου, ὁ πόνος προξενεῖ τὴν αἴσθηση καὶ τὴν γεύση τῆς ἀγαθότητος καὶ τῆς γλυκύτητος τοῦ Κυρίου, ἡ ὁποία ἐμφανίζεται στὸν ἐσωτερικὸ ἄνθρωπο συγχρόνως μὲ τὴν συνεχῆ κατάνυξη ποὺ προκαλεῖται ἀπὸ τὰ λόγια τοῦ Θεοῦ καὶ ἀπὸ τὰ ρητὰ τῆς Ἁγίας Γραφῆς καὶ κάθε πνευματικὸ λόγο.

Εὐλόγησον πάτερ.

Μελέτα ἀδιαλείπτως, ταπεινὲ Μοναχέ, τὴν ἱερὴ μελέτη τῆς νοερᾶς προσευχῆς ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς σου, μέχρι νὰ γίνει ἡ καρδιά σου ὅλως διόλου εὐχή, ὅπως γίνεται τὸ σίδερο ὅμοιο μὲ τὴν φωτιὰν ὅταν πυρακτώνεται. Ἐπίσης, ἐπίμενε σ᾿ αὐτὴν τὴν καρδιακὴ εὐχή, μέχρι νὰ γίνει πληγὴ μέσα σου, ἐκεῖ ποὺ μελετᾶται αὐτὴ ἡ εὐχή. Διότι αὐτὴ ἡ πληγὴ ποὺ λαμβάνεις θεληματικὰ ἀπὸ τὴν βίαιή σου εὐχή -μάρτυς μου ὁ Θεός- θὰ σοῦ γίνει μία πνευματικὴ πηγὴ τῆς θεϊκῆς κατάνυξης, ἀπὸ τὴν ὁποία θὰ ἀναβλύζει πάντοτε ἡ κατάνυξη, χωρὶς καμμία βία. Ὅταν ὅμως μὲ τὴν Χάρη τοῦ Χριστοῦ φθάσεις σ᾿ αὐτὴν τὴν πνευματικὴ κατάσταση, τότε γεύεσαι μυστικῶς τὴν ἀγαθότητα τοῦ Κυρίου σου. «Γεύσασθε» λέγει ὁ προφήτης, «καὶ ἴδετε, ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος» (Ψλμ. λγ΄ 9), δηλαδὴ ἀφοῦ γεύεσαι μυστικῶς τὴν Χάρη τοῦ Κυρίου, πληροφορεῖσαι καὶ καταλαβαίνεις φανερῶς ὅτι ὁ Κύριος σου Ἰησοῦς Χριστὸς ποὺ μελετᾶς εἶναι ὑπερβολικῶς γλυκύτατος καὶ πέρα ἀπὸ κάθε γλυκύτητα.

Σκέψου λοιπὸν τώρα, ταπεινέ· ἂν ἀπὸ αὐτὴν τὴν λίγη Χάρη, ποὺ γεύθηκες μυστικῶς, κατάλαβες καὶ βεβαιώθηκες, ὅτι ὁ Κύριός μας Ἰησοῦς Χριστὸς εἶναι τόσο γλυκὺς στὴν ψυχή σου, στὴν καρδιά σου, στὴν διάνοιά σου καὶ σ᾿ ὅλο τὸ ἐσωτερικό σου, ποὺ δὲν μπορεῖς νὰ διηγηθεῖς, ἄραγε, ὅταν βγεῖ ἡ ψυχὴ ἀπὸ τὸ σῶμα καὶ πάει πρὸς τὸν ἴδιο τὸν Κύριο καὶ Θεό της καὶ ἀπολαύσει τὰ ἀγαθὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα γήινο μάτι δὲν τὰ εἶδε, αὐτὶ σαρκικὸ δὲν τὰ ἄκουσε καὶ καρδιὰ ρυπαρὴ δὲν τὰ σκέφθηκε (πρβλ. Α΄ Κορ. β΄ 9), τότε -λέγω- ὅταν θὰ ἀπολαύσει ὅλα ἐκεῖνα, ποὺ δὲν εἶναι δυνατὸ στὸν ἄνθρωπο νὰ τὰ ἐκφράσει (ὅταν βλέπει πρόσωπο πρὸς πρόσωπο τὸν δημιουργὸ της Κύριο, τὸν ἀνέκφραστο καὶ ἀκατανόητο), τότε σὰν τί λογῆς χαρὰ καὶ ἀγαλλίαση θὰ ἔχει ἐκείνη ἡ ψυχή; Πράγματι, σοῦ λέγω, ἀγαπητέ, ὅτι ἂν κάποιος τὸ στοχαστεῖ μὲ μεγάλη σύνεση καὶ ἀκρίβεια, γίνεται ἄφωνος σὰν τὸ ψάρι καὶ δὲν ἔχει τί νὰ ὁμιλήσει.

Περὶ τοῦ ὅτι ἡ ἀκραία καὶ ἐκτεταμένη βία τῆς καρδιακῆς εὐχῆς γεννᾶ μὲν δριμὺ πόνο στὸν ἄνθρωπο, ὅμως ἀπὸ τὸν πόνο γεννιοῦνται τὰ ἀσταμάτητα δάκρυα καὶ ἀπ᾿ αὐτὰ προέρχεται ἡ θυμηδία καὶ ἡ παρηγορία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στὴν ψυχή.

ΛΟΓΟΣ Ε΄

Περὶ τοῦ ὅτι ἡ ἀκραία καὶ ἐκτεταμένη βία τῆς καρδιακῆς εὐχῆς γεννᾶ μὲν δριμὺ πόνο στὸν ἄνθρωπο, ὅμως ἀπὸ τὸν πόνο γεννιοῦνται τὰ ἀσταμάτητα δάκρυα καὶ ἀπ᾿ αὐτὰ προέρχεται ἡ θυμηδία καὶ ἡ παρηγορία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στὴν ψυχή. Ἀκόμη, πῶς κάποιος φτύνει αἷμα, ἕως ὅτου ἐξορίσει ἀπὸ τὴν καρδιά του τὸν σατανᾶ μὲ ὅλα τὰ στρατεύματά του.

Εὐλόγησον πάτερ.

Μοναχέ, ἐσὺ ποὺ «ἐμπορεύεσαι» τὸ ἀτίμητο καὶ οὐράνιο «ἐμπόρευμα», τὴν σωτηρία, μὲ τὰ θεϊκὰ καὶ φωτεινά σου δάκρυα! Ὅταν στερεῖσαι αὐτὰ τὰ σωτήρια καὶ ἅγια δάκρυα καὶ εἶναι ἡ διάνοιά σου τυφλωμένη καὶ κατασυννεφιασμένη ἀπὸ μία παχύτατη ὁμίχλη τῆς ἀναισθησίας, ἡ ὁποία περιχύνεται πάνω στὴν ψυχή σου καὶ κρατάει τὸν νοῦ σου στὸ σκοτάδι καὶ στὴν σκιὰ τοῦ θανάτου δεμένο, ὅταν -λέγω- πάσχεις ἀπ᾿ αὐτά, τότε μὴν ψάχνεις ἄλλη θεραπεία γιὰ τὴν ψυχή σου, οὔτε ἄλλο μέσο μὲ τὸ ὁποῖο μπορεῖς νὰ ἀποβάλεις ἀπὸ τὴν διάνοιά σου τὴν παχύτατη αὐτὴν ὁμίχλη τῆς ἀναισθησίας καὶ νὰ ἐλευθερώσεις τὸν σκλαβωμένο σου νοῦ ἀπὸ τὰ δεσμὰ τῆς ψυχικῆς σου τύφλωσης, ἀλλὰ ψάξε, ὅσο μπορεῖς, νὰ βρεῖς τὰ δάκρυα ποὺ στερεῖσαι. Διότι μόνον τῶν δακρύων εἶναι ἔργο νὰ λαμπρύνουν τὴν διάνοιά σου, νὰ φωτίσουν τὴν ψυχή σου, νὰ διεγείρουν τὴν καρδιά σου καὶ νὰ τὴν θερμάνουν στὴν θεϊκὴ ἐργασία καὶ νὰ ὑποτάξουν τὸ σῶμα σου στὰ θελήματα τῆς ψυχῆς σου.

Αὐτὰ τὰ δάκρυα προέρχονται καὶ γεννιοῦνται ἀπὸ πολλὲς καὶ διάφορες ἀρετές, ὅμως κατὰ θαυμαστὸ τρόπο προέρχονται καὶ ἀναβλύζουν ταυτοχρόνως καὶ συνεχῶς ἀπὸ τὴν ὑπερβολικὴ βία τῆς καρδιακῆς εὐχῆς. Διότι ἡ καρδιακὴ εὐχὴ ὅταν λέγεται μὲ βία, δὲν ἀργεῖ νὰ τὰ γεννήσει στὸ σῶμα καὶ νὰ τὰ δώσει στὴν ψυχὴ γιὰ νὰ πλυθεῖ μὲ αὐτὰ καὶ νὰ λευκανθεῖ περισσότερο ἀπὸ τὸ χιόνι. «Πλυνεῖς με», λέγει «καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι» (Ψλμ. ν΄ 9).

Ἀλλά, ἴσως μοῦ ἀποκρίνεσαι καὶ μοῦ λέγεις· «Ἐγὼ πολλὲς φορὲς βίασα τὴν καρδιά μου μὲ τὴν εὐχὴ καὶ δὲν εἶδα καθόλου δάκρυ». Ναί! σὲ πιστεύω ὅτι βίασες τὴν καρδιά σου μὲ τὴν εὐχή, ἀλλὰ πόσο τὴν βίασες δὲν μοῦ λέγεις. Διότι βία ἀπὸ βία διαφέρει, καθὼς διαφέρει ἀρετὴ ἀπὸ ἀρετή, τέχνη ἀπὸ τέχνη, ζῶο ἀπὸ ζῶο, καὶ ἄνθρωπος ἀπὸ ἄνθρωπο.

Ὅταν βιάζεις τὴν καρδιά σου μὲ τὴν εὐχή, ἂν δὲν σοῦ ἔρχεται τὸ δάκρυ γνώριζε ὅτι δὲν ἔφθασες στὸν πόνο τῆς καρδιᾶς σου καὶ ἕως τὴν πληγὴ τῆς καρδιᾶς σου, ὥστε νὰ σὲ πονάει ἐκεῖ ποὺ λέγεται ἡ εὐχὴ μὲ δριμύτατο πόνο, σὰν νὰ κατέκοψε ἐκεῖνο τὸ μέρος του στήθους σου μαχαίρι κοφτερό. Διότι ὅση διαφορὰ ὑπάρχει ἀπὸ ἕναν ἄνθρωπο ποὺ προσεύχεται ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς του μέχρι ἕναν ἄλλο ποὺ δὲν προσεύχεται ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς, τόση διαφορὰ ὑπάρχει καὶ μεταξὺ ἐκείνου ποὺ προσεύχεται μὲ πόνο τῆς καρδιᾶς καὶ λέγει τὴν εὐχὴ ἀπὸ τὸ κέντρο τοῦ πόνου, μέχρι ἐκεῖνον ποὺ προσεύχεται μὲν ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς, ὅμως δίχως πόνο, δίχως πληγή, καὶ δίχως τὸ ἐσωτερικὸ μαχαίρι τοῦ στήθους (ὅποιος διαβάζει, ἂς καταλάβει αὐτὸ ποὺ διαβάζει, καὶ ὅποιος μπορεῖ νὰ χωρέσει, ἂς χωρέσει, διότι δὲν χωροῦν ὅλοι αὐτὰ τὰ λόγια· μάρτυράς μου εἶναι τὸ μάτι τοῦ Θεοῦ ποὺ βλέπει τὰ κρυφὰ καὶ ἐξετάζει τὸ ἐσωτερικὸ τοῦ ἀνθρώπου). Διότι πόνος τῆς καρδιᾶς ὑπάρχει ἐκεῖ ποὺ εἶναι ἡ ἐσωτερικὴ μεγάλη βία τῆς εὐχῆς, ἡ ὁποία κόβει σὰν μαχαίρι ἐσωτερικῶς τὸ στῆθος τοῦ ἀγωνιστοῦ σὲ κομμάτια.

Περὶ τοῦ ὅτι ἐκεῖνος ποὺ θέλει νὰ ἀξιωθεῖ τὸ χάρισμα τῆς νοερᾶς προσευχῆς, πρέπει νὰ τὸ ζητάει ἀπὸ τὸν Θεὸ μὲ θερμότητα καρδιᾶς, μεταχειριζόμενος ὑψηλό, καθαρό, ἄμεμπτο καὶ κοπιαστικὸ τρόπο ζωῆς·

ΛΟΓΟΣ Δ΄

Περὶ τοῦ ὅτι ἐκεῖνος ποὺ θέλει νὰ ἀξιωθεῖ τὸ χάρισμα τῆς νοερᾶς προσευχῆς, πρέπει νὰ τὸ ζητάει ἀπὸ τὸν Θεὸ μὲ θερμότητα καρδιᾶς, μεταχειριζόμενος ὑψηλό, καθαρό, ἄμεμπτο καὶ κοπιαστικὸ τρόπο ζωῆς· ἀκόμη, ἐὰν δὲν τὸ ἀξιωθεῖ γρήγορα, νὰ ἐπιμένει πολὺ ἱκετεύοντας τὸν Θεό, ἕως ὅτου τὸ ἀπολαύσει ἄνωθεν «ἐκ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων», διότι πολλὲς φορὲς ὁ Θεὸς δὲν δίνει ἀμέσως ἐκεῖνο ποὺ τοῦ ζητάει κάποιος, γιὰ νὰ φανερωθεῖ ἡ ὑπομονή του ὣς τὸ τέλος, γενόμενος θερμότερος ἀπὸ πρίν.

Εὐλόγησον πάτερ.

Εἶπε ὁ Κύριος· «Στενὴ καὶ τεθλιμμένη ἐστὶν ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν Βασιλείαν τῶν Οὐρανῶν» (Ματθ. ζ΄ 14). Αὐτὴ λοιπὸν ἡ στενὴ καὶ θλιμμένη ὁδὸς δὲν εἶναι ἄλλη παρὰ ἡ κατὰ Θεὸν κοπιαστικὴ καὶ ἀσκητικὴ ζωή, ποὺ ζεῖ κάποιος θεληματικῶς σ᾿ αὐτὸν τὸν κόσμο, μὲ σκοπὸ τὴν Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν. Διότι αὐτὴ ἡ ζωὴ γεννάει στὸν ἄνθρωπο τὴν νέκρωση τῶν παθῶν· ἡ δὲ νέκρωση τῶν παθῶν γεννάει τὴν ἀποξένωση τῆς σκέψης ἀπὸ τὸν κόσμο καὶ τὴν ἔχθρα τοῦ διαβόλου. Διότι, ὅταν νεκρώσει κάποιος τὰ πάθη του μὲ τὴν ἀσκητικὴ διαγωγή, λάμπει στὴν ψυχή του μία θεϊκὴ ἀκτίνα, ἡ ὁποία ἀποξενώνει τὴν σκέψη του ἀπὸ τὸν κόσμο καὶ τὸν διεγείρει στὴν ἔχθρα καὶ στὴν πάλη τοῦ διαβόλου. Ἡ ἀποξένωση τῆς σκέψης ἀπὸ τὸν κόσμο καὶ ἡ ἔχθρα καὶ μνησικακία πρὸς τὸν διάβολο, γεννοῦν τὴν ἐλπίδα καὶ τὴν πεποίθηση πρὸς τὸν Θεό. Ὁπότε ἀπ᾿ αὐτὴν τὴν ὥρα ζητάει ὁ ἄνθρωπος βοήθεια ἀπὸ τὸν Θεὸ γιὰ νὰ νικήσει τὸν διάβολο. Ζητάει μάλιστα τὴν παντοτινὴ βοήθειά Του, διότι καθὼς ὁ διάβολος δὲν παύει νὰ πολεμάει τὸν ἄνθρωπο ἕως τὴν ὥρα τοῦ θανάτου, ἔτσι καὶ αὐτὸς ζητάει ἀπὸ τὸν Θεὸ νὰ τοῦ δοθεῖ τέτοια δύναμη καὶ βοήθεια, ὥστε νὰ μπορεῖ νὰ ἀντισταθεῖ πάντοτε σὲ ὅλες τὶς προσβολὲς τοῦ διαβόλου καὶ νὰ διαφυλαχθεῖ σῶος ἀπὸ τὰ ἀεικίνητα βέλη του, τὰ πυρωμένα καὶ φρικτά.

Ἔτσι, ὁ Θεὸς τοῦ δίνει αὐτὴν τὴν παντοτινὴ βοήθεια σύμφωνα μὲ τὴν αἴτησή του, διότι λέγει· «Αἰτεῖτε καὶ δοθήσεται ὑμῖν» (Ματθ ζ΄ 7)· ἡ δὲ παντοτινὴ βοήθεια, ποὺ ζητάει ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τὸν Θεό, ἄλλη δὲν εἶναι παρὰ ἡ ἀκοίμητη καὶ ἡ παντοτινὴ μελέτη τῆς νοερᾶς καὶ καρδιακῆς εὐχῆς, ἡ ὁποία, ὅταν δοθεῖ στὸν ἄνθρωπο ἀπὸ τὸν Παντοκράτορα Κύριο, ριζώνει στὴν καθαρὴ καρδιά του ὅπως ριζώνει ὁ σπόρος ποὺ πέφτει στὴν ἀγαθὴ καὶ εὔφορη γῆ. Αὐτὸς ὁ σπόρος, γλυκαίνει τὸν νοῦ, θερμαίνει τὴν καρδιά, παρηγορεῖ τὴν ψυχὴ μὲ τὴν θεϊκή του Χάρη. Ἔτσι, στὸ ἑξῆς ἀρχίζει ἡ ψυχὴ νὰ καρποφορεῖ ἀπὸ τὴν νοερὰ προσευχή, πρῶτα τριάντα, ὕστερα ἑξήντα καὶ τέλος καρποφορεῖ ἑκατὸ φορὲς περισσότερο.

Περὶ τοῦ πῶς μπορεῖ κάποιος νὰ φθάσει στὴν ἀκρότατη καὶ τελειότατη μέθοδο τῆς νοερᾶς προσευχῆς καὶ πῶς μπορεῖ νὰ ἐξορίσει καὶ νὰ διώξει ἀπὸ τὸν ἑαυτό του τοὺς δαίμονες τῆς δειλίας

ΛΟΓΟΣ Γ΄

Περὶ τοῦ πῶς μπορεῖ κάποιος νὰ φθάσει στὴν ἀκρότατη καὶ τελειότατη μέθοδο τῆς νοερᾶς προσευχῆς καὶ πῶς μπορεῖ νὰ ἐξορίσει καὶ νὰ διώξει ἀπὸ τὸν ἑαυτό του τοὺς δαίμονες τῆς δειλίας, οἱ ὁποῖοι τὸν ἐκφοβίζουν τὴν νύκτα, ὅταν θελήσει νὰ προσευχηθεῖ ἢ ὅταν θελήσει νὰ πάει μόνος τὰ μεσάνυκτα σὲ κάποια σπηλιὰ ἢ σὲ κάποια ἐρημιὰ γιὰ νὰ προσευχηθεῖ μὲ ἡσυχία.

Εὐλόγησον πάτερ.

Ἀληθινὲ ἐργάτη τῆς νοερᾶς προσευχῆς, ἂν θέλεις νὰ φθάσεις στὰ ἀληθινὰ καὶ ὑψηλὰ μέτρα τῆς νοερᾶς προσευχῆς, ἄκουσε μὲ προσοχὴ αὐτὸ ποὺ θὰ σοῦ πῶ. Μερικὲς φορές, τὴν νύκτα, πήγαινε μόνος σου σὲ τόπους φοβεροὺς καὶ σκοτεινούς, στοὺς ὁποίους καταλαβαίνεις ὅτι εἶναι φωλιὰ καὶ κατοικία δαιμόνων. Ὅμως, πρὶν πᾶς, νὰ προετοιμαστεῖς γι᾿ αὐτήν σου τὴν πορεία καὶ ἐνέργεια.

Ἡ συνείδησή σου νὰ εἶναι ἥσυχη καὶ εἰρηνική, νὰ μὴν σὲ ἐνοχλεῖ γιὰ κάποιο κρυφὸ ἔγκλημα· νὰ εἶσαι ἐξομολογημένος, νὰ ἔχεις κοινωνήσει τὸ Δεσποτικὸ Σῶμα καὶ Αἷμα, καὶ μὲ συντομία νὰ πῶ, νὰ εἶσαι προετοιμασμένος σὲ ὅλα καὶ ὁπλισμένος μὲ τὰ ὅπλα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Καὶ λοιπόν, ἀφοῦ ξεκινήσεις μόνος σου τὴν νύκτα, σφράγιζε συχνὰ τὸν ἑαυτό σου μὲ τὸν τύπο τοῦ Τιμίου καὶ παντοδυνάμου Σταυροῦ, σκεπτόμενος ὅτι πηγαίνεις σὲ μεγάλο πόλεμο, τόσο μεγάλο, σὰν νὰ ἐπρόκειτο νὰ μὴν δεῖς πιὰ τὸ φῶς τοῦ ἥλιου, καὶ σὰν νὰ ἐπρόκειτο νὰ πεθάνεις ὁπωσδήποτε ἐκείνην τὴν νύκτα, πολεμώντας μὲ τοὺς ἄγριους καὶ ἄσπλαγχνους δαίμονες τῆς δειλίας, τοὺς ὁποίους ἢ θὰ τοὺς νικήσεις μὲ τὴν ἀκαταμάχητη δύναμη τοῦ ὀνόματος τοῦ Κυρίου καὶ θὰ τοὺς διώξεις ἀπὸ τὴν κατοικία τους καὶ ἔτσι θὰ γυρίσεις νικητής, ἢ θὰ πεθάνεις σ᾿ αὐτὸν τὸν πόλεμο.

Πηγαίνοντας, θὰ καταλάβουν οἱ δαίμονες ὅτι πηγαίνεις ἐναντίον τους νὰ τοὺς πολεμήσεις μὲ τὸ ὄνομα τοῦ Κυρίου καὶ γι᾿ αὐτὸ θὰ σὲ προϋπαντήσουν καὶ αὐτοὶ ἀοράτως μὲ τὴν συνηθισμένη τους πονηρία. Πρῶτα θὰ σὲ ἐκφοβίσουν τόσο, ποὺ θὰ ἀρχίσεις νὰ ἱδρώνεις μὲ ψυχρὸ καὶ κρύο ἱδρώτα καὶ θὰ τρέμεις, γιὰ νὰ σὲ τρέψουν σὲ φυγή. Ἄν ὅμως ἐσὺ πολεμούμενος δὲν λογαριάζεις τὸν πόλεμό τους γιὰ τίποτε, τότε οἱ πονηροὶ θὰ μεταβάλουν τὴν ἀγριότητα καὶ τὸν φοβερισμό τους σὲ κολακεία καὶ κατὰ κάποιον τρόπο σὲ συμβουλὴ γιὰ νὰ σὲ γυρίσουν πίσω. Θὰ σοῦ προτείνουν τότε σὰν νὰ σὲ συμβουλεύουν οἱ δόλιοι, λέγοντας· «Ὦ ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ, σὲ βλέπουμε ὅτι ἔχεις μεγάλη ἁπλότητα καὶ γι᾿ αὐτό, μὴ γνωρίζοντας τὸ συμφέρον σου ἔρχεσαι τώρα σ᾿ αὐτὸν τὸν τόπο τὴν νύκτα, δίχως νὰ λυπηθεῖς τὴν ζωή σου καὶ δίχως νὰ φοβηθεῖς μὴν τύχει καὶ κολασθεῖς ἀπὸ τὴν ἀνετοιμασία σου, ἂν πεθάνεις αὐτὴν τὴν ὥρα.

Περὶ τῆς νοερᾶς καὶ καρδιακῆς προσευχῆς καὶ περὶ τοῦ πῶς αὐτὴ ἡ νοερὰ καὶ καρδιακὴ προσευχὴ ἐξολοθρεύει τελείως τοὺς δαίμονες καὶ τοὺς φλογίζει.

ΝΗΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΑΝΩΝΥΜΟΥ ΚΑΙ ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ

ΛΟΓΟΣ Α΄

Περὶ τῆς νοερᾶς καὶ καρδιακῆς προσευχῆς καὶ περὶ τοῦ πῶς αὐτὴ ἡ νοερὰ καὶ καρδιακὴ προσευχὴ ἐξολοθρεύει τελείως τοὺς δαίμονες καὶ τοὺς φλογίζει.

Εὐλόγησον πάτερ.

Ὁ Κύριός μας Ἰησοῦς Χριστὸς λέγει στὸ θεῖο καὶ ἱερό Του Εὐαγγέλιο· «Ὁ πιστεύων εἰς ἐμέ, ποταμοὶ ἐκ τῆς κοιλίας αὐτοῦ ρεύσουσιν ὕδατος ζῶντος» (Ἰω. ζ΄ 38). Ὅποιος λοιπὸν θέλει νὰ ἀναβλύζει ἀπὸ τὴν καρδιά του σὰν ἀστείρευτη πηγὴ αὐτὸ τὸ ὕδωρ τὸ ζῶν, ἂς ἀγωνιστεῖ νὰ ἀποκτήσει στὴν καρδιά του τὴν νοερὰ καὶ καρδιακὴ εὐχή, δηλαδὴ τὸ «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με» (πρβλ. Μτθ ιε΄ 22, Μάρκ. ι΄ 47, Ἰω. ιη΄ 38), τὴν ὁποία εὐχὴ νὰ τὴν λέγει σὲ κάθε ἀναπνοὴ μία φορά. Ἀλλὰ ἐκεῖνος ποὺ θέλει νὰ ἀποκτήσει αὐτὴν τὴν εὐχὴ πάντοτε στὴν καρδιά του, πρῶτα ἂς ἀκούσει τὴν ἑτοιμασία ποὺ πρέπει νὰ κάνει, καὶ ἔπειτα ἂς ἀκούσει τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο πρέπει νὰ τὴν λέγει.

Ὁ οὐράνιος βασιλεύς, ὁ Κύριός μας Ἰησοῦς Χριστός, ὡς καθαρὸς ποὺ εἶναι καὶ πέρα ἀπὸ κάθε καθαρότητα, δὲν εἰσέρχεται ἁπλῶς καὶ ὅπως τύχει σὲ ἀσύνετη καὶ ἀνέτοιμη καὶ βρωμισμένη καρδιά, διότι λέγει· «Εἰς ἀσυνέτου καρδίαν ὁ Θεὸς οὐκ εἰσελεύσεται· εἰ δὲ καὶ εἰσελεύσεται, ταχέως ἐξελεύσεται»· ἀλλὰ εἰσέρχεται σὲ συνετὴ καὶ προετοιμασμένη καὶ καθαρὴ καρδιά. Καὶ ὁ προφήτης Δαβὶδ λέγει γι᾿ αὐτὴν τὴν ἑτοιμασία· «Ἑτοίμη ἡ καρδία μου ὁ Θεός, ἑτοίμη ἡ καρδία μου, ἄσομαι καὶ ψαλῶ ἐν τῇ δόξῃ μου» (Ψλμ. νστ΄ 8). Καὶ πρῶτα λέγει· «ἑτοίμη ἡ καρδία μου», ὕστερα λέγει· «ἄσομαι καὶ ψαλῶ ἐν τῇ δόξῃ μου», τὸ ὁποῖο φανερώνει ὅτι πρῶτα πρέπει νὰ ἑτοιμάσει κάποιος τὴν καρδιά του, νὰ εἶναι καθαρὴ στὴν ὑποδοχὴ τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἔπειτα, ἀφοῦ δεχτεῖ στὴν καρδιά του τὸν Χριστό, μπορεῖ νὰ λέγει καὶ τὴν εὐχὴ καὶ νὰ μελετάει ἀκαταπαύστως μέσα στὴν καρδιά του, «χαίρων καὶ ἀγαλλόμενος», καθὼς λέγει καὶ ὁ Ἀπόστολος· «Ἄδοντες καὶ ψάλλοντες ἐν τῇ καρδίᾳ ἡμῶν τῷ Κυρίῳ» (Ἐφεσ. ε΄ 19).

Ἡ προετοιμασία τῆς καρδιᾶς εἶναι ἡ ἑξῆς· ἡ παντοτινὴ νηστεία, ἡ ἄμετρη κακοπάθεια καὶ ταλαιπωρία τοῦ σώματος, ἡ ὑπερβολικὴ ταπείνωση. Διότι, ἡ παντοτινὴ νηστεία καθαρίζει τό σῶμα τοῦ νηστευτοῦ ἀπὸ τὴν ἐνέργεια καὶ ἀπὸ τὴν ὕλη τῆς κακῆς ἐπιθυμίας, ἐνῶ ἡ ταλαιπωρία τοῦ σώματος νεκρώνει καὶ θανατώνει τὰ παράλογα σκιρτήματα τῆς σάρκας καὶ ἡ ἄκρα ταπείνωση φέρνει τὴν εὐχὴ καὶ τοῦ γίνεται, κατὰ κάποιο τρόπο, σὰν κάποια προαναγγελία. Καὶ καθὼς ὁ αὐγερινὸς ἀστέρας μᾶς δείχνει καὶ μᾶς προαναγγέλλει καὶ μᾶς φανερώνει ὅτι σὲ λίγη ὥρα θὰ ἀνατείλει ὁ φωτεινὸς ἥλιος, ἔτσι καὶ ἡ ταπείνωση εὐαγγελίζεται στὸν προετοιμασμένο τὸ μήνυμα τῆς παρηγορίας καὶ τὸν πληροφορεῖ ὅτι τώρα θὰ ἔλθει στὴν καρδιά του ἡ εὐχή, ἡ ὁποία ὅταν ἔλθει φωτίζει τὴν ψυχή, τὴν καρδιὰ καὶ τὸν νοῦ μὲ τὶς φωτιστικὲς καὶ λαμπερὲς ἀκτῖνες ποὺ βγαίνουν νοητῶς ἀπὸ τὸ ὄνομα τοῦ Χριστοῦ.

Πρέπει νὰ βροῦμε κάποιον ἀληθινὸ ἐργάτη τῆς νοερᾶς προσευχῆς, ἀπὸ τὸν ὁποῖον νὰ μάθουμε τοὺς τρόπους καὶ τὰ σημεῖα της

ΝΗΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΑΝΩΝΥΜΟΥ ΚΑΙ ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ

ΛΟΓΟΣ Β΄

Περὶ τοῦ ὅτι πρέπει νὰ βροῦμε κάποιον ἀληθινὸ ἐργάτη τῆς νοερᾶς προσευχῆς, ἀπὸ τὸν ὁποῖον νὰ μάθουμε τοὺς τρόπους καὶ τὰ σημεῖα της, καὶ ὅτι ὅποιος τὴν ἔχει μέσα του πάντοτε καὶ τὴν μελετᾶ ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς μὲ πολλὴ εὐλάβεια καὶ προσοχή, ἀντιλαμβάνεται ἀπὸ κάποια πνευματικὰ σημεῖα ὅτι ἑνώνεται ἀοράτως ἡ ψυχή του μὲ τὸν μελετώμενο Ἰησοῦ. Ἐπίσης καὶ ποιὸς εἶναι ὁ καρπὸς αὐτῆς τῆς νοερᾶς προσευχῆς.

Εὐλόγησον πάτερ.

Γιὰ νὰ ἐλευθερωθεῖ ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τὰ πάθη καὶ νὰ τὰ ξεριζώσει ἀπὸ τὴν καρδιά του, εἶναι ἀναγκαῖο νὰ ἀποκτήσει μέσα στὴν καρδιά του τὴν νοερὰ προσευχή. Διότι ἂν δὲν ἐγκατασταθεῖ ἡ νοερὰ προσευχὴ στὸν τόπο, ἀπ᾿ ὅπου ἀναβλύζουν τὰ πάθη, αὐτὰ δὲν ξεριζώνονται.

Λοιπόν, ἂν δὲν ἀποκοποῦν τὰ πάθη ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο, δὲν ἀναχωροῦν ἀπὸ αὐτὸν οὔτε οἱ δαίμονες. Διότι οἱ δαίμονες ἔχουν συνήθεια νὰ συγκεντρώνονται ἐκεῖ ποὺ εἶναι τὰ πάθη, καθὼς συγκεντρώνονται καὶ οἱ μῦγες ἐκεῖ ποὺ εἶναι κάποια βρώμικη πληγὴ καὶ κάποια δυσοσμία. Καὶ καθὼς οἱ κόρακες καὶ τὰ σαρκοφάγα πτηνὰ μαζεύονται ἐκεῖ ποὺ βλέπουν πτῶμα ἢ ὀσφραίνονται δυσοσμία νεκροῦ ζώου καὶ τὸ καταβροχθίζουν, ἔτσι καὶ οἱ δαίμονες ὅταν δοῦν κάποιον σαρκικὸ καὶ ἐμπαθῆ ἄνθρωπο, κάνουν ἐκεῖ τὴν φωλιά τους καὶ καταβροχθίζουν νοερῶς μὲ τὶς αἰσχρὲς ἐπιθυμίες ἐκεῖνο τὸ σαρκικὸ σῶμα. Γι᾿ αὐτὸ ἔλεγε ὁ προφήτης· «Ἐν τῷ ἐγγίζειν ἐπ᾿ ἐμὲ κακοῦντας τοῦ φαγεῖν τὰς σάρκας μου» (Ψλμ. κστ΄ 2). Ἀλλὰ διὰ νὰ ἐλευθερωθεῖ κάποιος ἀπὸ τὰ πάθη ὅπως ἔχει ἤδη εἰπωθεῖ, εἶναι ἀναγκαῖο νὰ ἀποκτήσει τὴν νοερὰ προσευχὴ στὴν καρδιά του.

Νηπτική θεωρία τοῦ ἀνωνύμου καί ἀπελπισμένου ἁγιορείτου

ΝΗΠΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΑΝΩΝΥΜΟΥ ΚΑΙ ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ

ΠΡΟΟΙΜΙΟ

Οὐρανόφρονε φίλε τοῦ κόπου τῆς ἀνάγνωσης τοῦ παρόντος βιβλίου!

Θὰ πρέπει νὰ εἰποῦμε, πρῶτα, τὰ λόγια ἐκεῖνα τοῦ θρηνητικώτατου Ἱερεμία· «Τὴν κοιλίαν μου ἀλγῶ, καὶ τὰ αἰσθητήρια τῆς καρδίας μου· μαιμάσσει ἡ ψυχή μου, σπαράσσεται ἡ καρδία μου» (Ἱερεμ. δ΄ 19), καὶ τὰ δάκρυα τρέχουν ἀπὸ τὰ μάτια μας σὰν δύο βρύσεις ἀπὸ πηγή, στοχαζόμενοι τὴν κατάσταση τῶν ἀδελφῶν μας Μοναχῶν. Διότι, ὄχι μόνον δὲν ποθοῦν νὰ ἀσχολοῦνται ὅσο πρέπει μὲ τὴν θεωρία τῆς μοναδικῆς ἀσκήσεως, καθὼς ὅλοι οἱ ἀρχαῖοι καὶ νεώτεροι πνευματέμφοροι Πατέρες διδάσκουν, ἀλλὰ καὶ διότι τὴν ἀποστρέφονται, ὅταν ἀκοῦν γιὰ τὴν νήψη καὶ τὴν καρδιακὴ εὐχή, σύμφωνα μὲ τὸν ματαιόφρονα ἐκεῖνον Βαρλαάμ, τὸ θηρίο τῶν λατίνων, καὶ τὸν Ἀκίνδυνο καὶ τὸν Γρηγορᾶ καὶ τὸν Πρόχορο Κυδώνη, τοὺς μανιακοὺς ἀντιπάλους τῆς ἱερῆς αὐτῆς ἐργασίας, κατὰ τῶν ὁποίων ἡρωικῶς ἀγωνίστηκε ὁ γενναῖος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς, ὁ Φιλόθεος ὁ Πατριάρχης καὶ ἄλλοι. Ἡ αἰτία ποὺ ἀντιπαθοῦν οἱ τωρινοὶ Μοναχοὶ νὰ ἀκοῦν γιὰ τὴν νήψη καὶ τὴν καρδιακὴ εὐχὴ εἶναι ὅτι ὁ μεγάλος μας ἀντίπαλος διάβολος, σ᾿ αὐτὸν τὸν ἔσχατο αἰῶνα περισσότερο ἀπὸ τοὺς προηγούμενους, ἀγωνίζεται ὄχι μόνον νὰ ἐξαφανίσει τελείως τὴν μνήμη τῆς ἐπίμονης καὶ σωτηριώδους ἐπιστήμης, ἀλλὰ σχεδὸν καὶ τὶς εὐχὲς καὶ τοὺς ὕμνους ποὺ ἐκτενῶς τελοῦνται στὶς ἐκκλησίες ἀπὸ κοινοῦ. Ὅμως, ἐπειδὴ μέχρι τὴν συντέλεια τῶν αἰώνων δὲν θὰ ἐκλείψουν οἱ ἐκλεκτοὶ τοῦ Θεοῦ νὰ παροτρύνουν ὅλους πρὸς μίμηση καὶ κατόρθωση τῆς ἀρετῆς, ἔμπρακτης καὶ θεωρητικῆς (καὶ ὄχι μόνον αὐτοὶ ἀλλὰ καὶ οἱ προφῆτες τῆς νέας χάριτος), συγγράφηκε τὸ παρὸν πόνημα ὡς ἕνα ψυχωφελέστατο ὑπόμνημα καὶ θεραπευτικὸ τῆς ἐνάρετης καὶ εὐσεβοῦς πολιτείας, τοῦ ὁποίου ἡ μελέτη μπορεῖ νὰ διώξει ἀπὸ κάθε ψυχὴ τὸν νυσταγμὸ ποὺ γεννιέται ἀπὸ τὰ παράλογα καὶ ἀνυπότακτα πάθη καὶ κάθε φοβία καὶ δειλία· ἀκόμη μπορεῖ νὰ προξενήσει θεϊκὸ πόθο, προκοπὴ καὶ ἀγῶνα τελειότητος τῆς ἐν Χριστῷ ἐνηλικίωσης καὶ ἐπίτευξη τῆς οὐράνιας Βασιλείας ποὺ βρίσκεται μέσα μας, σύμφωνα μὲ τὸν ἀψευδῆ λόγο τοῦ Σωτῆρος·

Mελέτα ἀδιαλείπτως τήν νοερά προσευχή ἀπό τό βάθος τῆς καρδίας σου.

Απόσπασμα από τον έκτο λόγο 

Mελέτα αδιαλείπτως, ώ ταπεινέ μονα­χέ [Χριστιανέ], την ιεράν μελέτην της νοεράς προσευχής από το βάθος της καρδίας σου, έως όπου να γένη η καρδία σου όλως διόλου ευχή, ωσάν γίνεται το σίδηρον όμοιον με την φωτίαν, όταν καίεται από ταύτην. Έτι δε επίμενε είς ταύτην την καρδιακήν ευχήν, εως όπου να γένη πληγή έσω σου, εκεί όπου μελετάται αύτη η εύχή. Διότι αυτή η πληγή, όπου λαμβάνεις θεληματικώς έσω σου εκ της βιαίας σου ευχής - επί Θεώ μάρτυρι σου λέγω - θέλει σου γίνει μία πνευματική πηγή της θείας κατανύξεως, από την όποιαν θέλει βρύει αεννάως η κατάνυξις, οσάκις θέλης, δίχως καμμίαν βίαν. Όταν δέ, χάριτι Χρίστου, φθάνης είς ταύτην την πνευματικήν κατάστασιν, τότε γεύεσαι μυστικώς την χρηστότητα του Κυρίου σου. «Γεύσασθε, λέ­γει ο προφήτης, και ίδετε, ότι χρηστός ο Κύριος», ήγουν γευσάμενος, μυστικώς μεν, όμως ωσάν αισθητώς, την Χά­ριν του Κυρίου σου, επληροφορήθης και εκατάλαβες φανε­ρά ότι ο μελετόμενος Κύριός σου Ιησούς Χριστός είναι πάνυ γλυκύτατος και πάσης πάνυ γλυκύτητος επέκεινα. 

Στοχάσου λοιπόν τώρα, ταπεινέ, εάν από την ολίγην ταύτην Χάριν, όπου εγεύθης μυστικώς, εκατάλαβες πραγματικώς καί εβεβαιώθης αληθώς ότι ο Κύριος ημών Ί­ησούς Χριστός είναι τόσον γλυκύς είς την ψυχήν σου, είς την καρδίαν σου, είς την διάνοιαν σου και είς όλον τον έσω εαυτόν σου, οπού δεν ημπορείς να διηγηθής, μήτε ολιγοστώς, την γλυκύτητά Του με το έργον.