Ὁ Iσαπόστολος Ἅγιος Μέγας Φώτιος ὑπέρμαχος τῶν γραμμάτων. Διέσωσε τὴν ἀρχαία γραμματεία.

Ο Iσαπόστολος Άγιος Μέγας Φώτιος υπέρμαχος τωνγραμμάτων. Διέσωσε την αρχαία γραμματεία.

Ο Άγιος Φώτιος είναι προσωπικότητα ξεχωριστή και μεμεγάλη προσφορά στην Ορθοδοξία, στα γράμματα και στην κοινωνία. Ο τίτλος «Μέγας» που του έχει δοθεί δεν δόθηκε τυχαία.

Δεν είναι πολλοί οι ονομασθέντες «Μέγας». Ο τίτλος είναι βαρύς για να δοθεί σε πολλούς. Ελάχιστοι ξεχωρίζουν και αυτοί διακρίνονται. Θα προσπαθήσουμε με το παρόν άρθρο να 

παρουσιάσουμε με αδρές γραμμές την προσωπικότητα του Αγίου Φωτίου και να αναδείξουμε τους λόγους που οδήγησαν στην 

απονομή του τίτλου Μέγας.

Γεννήθηκε το 810 μ.Χ. ή κατά άλλη άποψη το 820 από γονείς πλουσίους και εικονόφιλους και ήταν ανεψιός του εικονόφιλου πατριάρχη Ταρασίου και για τον λόγο αυτή υπέστη πιέσεις από το εικονομαχικό καθεστώς. Άρχισε μια λαμπρή καριέρα στον δημόσιο τομέα της Βασιλεύουσας και έφθασε μέχρι τον βαθμό του 

πρωτοασηκρήτη. Το 858 παραιτείται ο πατριάρχης Ιγνάντιος και εκλέγεται πατριάρχης, με τη στήριξη της αυγούστας Αγίας Θεοδώρας και του αδελφού της Βάρδα. Σε 6 ημέρες διήλθε όλους τους βαθμούς της ιεροσύνης. Το γεγονός αυτό τον έφερε σε προστριβή και σύγκρουση με την εκκλησία της Ρώμης. Ένα από τα νέα έργα του νέου Πατριάρχη ήταν η αναδιοργάνωση και ανασυγκρότηση της Εκκλησίας. Η διαμάχη των εικονόφιλων και εικονομάχων διήρκεσε ένα αιώνα και πλέον. Δημιούργησε και άφησε πληγές και προβλήματα. Έπρεπε αυτά να επουλωθούν και να προχωρήσει το έργο Της η Εκκλησία.

Γιατί ὁ Ἰὼβ εἶπε: Καταραμένη ἡ ἡμέρα ποὺ γεννήθηκα;

ΑΓΙΟΥ ΦΩΤΙΟΥ

ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΕΡΩΤΗΣΗ 174η Πώς πρέπει να εννοούμε αυτό που ειπώθηκε για τον Ιώβ· «καταραμένη η ημέρα που γεννήθηκα»;

Καταριέται ο Ιώβ την ημέρα της γέννησής του και τα άλλα, όχι τόσο γιατί υπέφερε από τις ανυπόφορες πληγές του, αλλ’ επειδή ο νους του κλονιζόταν από τη σκέψη, μήπως άραγε έχει φτάσει σε τέτοιο σημείο παράβασης, ώστε να κίνησε τόσο μεγάλη οργή του Θεού εναντίον του· δηλαδή: «Σε τέτοιο σημείο παρέκλινα από τις δεσποτικές εντολές, ώστε να μου διαφύγει βέβαια εμένα το μέγεθος του κακού, και να παροξύνω σε τέτοιο βαθμό τη μακροθυμία και φιλανθρωπία του Θεού, ώστε και να κριθώ εγώ τόσης οργής ένοχος και να υφίσταμαι τόσο μεγάλες τιμωρίες;». Καταραμένη να είναι η ημέρα εκείνη· η κατάρα γίνεται όχι γιατί αγανακτούσε για όσα κακά έφερε, αλλά γιατί θρηνούσε και έκλαιγε για τη λύπη που νόμιζε ότι προκάλεσε στον Θεό.

Και αυτό το παριστάνει με σαφήνεια η Δεσποτική φωνή προς αυτόν μ’ αυτά που λέγει· «Νομίζεις πως γι’ άλλο λόγο τα έκανα αυτά σε σένα, κι όχι για ν’ αποδειχθείς δίκαιος;»· αντί δηλαδή να πει: «Τα πάθη στα οποία επέτρεψα ν’ αγωνισθείς δεν είναι πληρωμή για τα αμαρτήματά σου, αλλά γύμνασμα βέβαια της αρετής, που προξενούν όμως αμοιβή με έπαθλα και στεφάνια μεγαλύτερα από τους πόνους και τα πλήγματά σου. Δεν είναι λοιπόν ξέσπασμα της οργής μου που παρεχώρησα να υποβληθείς σε τόσες τιμωρίες, αλλά για να φανεί πολύ πιο λαμπρότερη η αρετή σου και να αναδειχθείς σε όλα νικητής και τροπαιούχος εναντίον του κοινού εχθρού του ανθρώπου».

Ἂν τὸ βάπτισμα τοῦ Ἰωάννη ἔδινε ἄφεση ἁμαρτιῶν, ὅπως ἱστορεῖ ὁ ἱερὸς Λουκᾶς, ποιά ἡ διαφορά του πρὸς τὸ βάπτισμα τοῦ Κυρίου;

ΑΓΙΟΥ ΦΩΤΙΟΥ

ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

Αν το βάπτισμα του Ιωάννη έδινε άφεση αμαρτιών, όπως ιστορεί ο ιερός Λουκάς, ποια η διαφορά του προς το βάπτισμα του Κυρίου;

ΕΡΩΤΗΣΗ 29η Δέν εἶναι βέβαια ἄγνωστο, ὅτι ὁ κάτοχος τῆς θείας σοφίας Λουκᾶς ἀναγράφει μιά τέτοια φράση στίς εὐαγγελικές διηγήσεις πού συνέγραψε, ὅτι ὅμως τό βάπτισμα, τό ὁποῖο ἐπιτελοῦσε ὁ ἱερουργός ’Ιωάννης, ἔδινε τήν ἄφεση, δέν εἶναι ἀκόμα ὅμοια φανερό. Πλήν ὅμως πρέπει αὐτό νά τό ἀναλύσομε λεπτομερέστερα στή συνέχεια. Ὁ θεῖος πάλι Ματθαῖος λέει, ἄν καί δέν ἀναφέρει στό λόγο του τό «πρός ἄφεση ἁμαρτιῶν», ἀλλ’ ὅμως μ’ αὐτά πού λέγει, «ἐξομολογούμενοι τίς ἁμαρτίες τους», κι αὐτός μᾶς δίνει τό δικαίωμα νά σκεφτοῦμε, ὅτι τό βάπτισμά του ἀφοροῦσε ἄφεση τῶν ἁμαρτιῶν. Γιά τίς πράξεις δηλαδή πού γίνεται ἡ ἐξομολόγηση, ἄν αὐτή δέν γίνεται στά χαμένα καί εἶναι καταδίκη καί διαπόμπευση αὐτῶν, αὐτῶν τῶν πράξεων κερδίζομε καί τήν ἄφεση. Ἔτσι λοιπόν μιλά καί ὁ θεολόγος πού προέρχεται ἀπό τούς τελῶνες. Ὁ μακάριος Μάρκος πάλι ἀπέχει τόσο πολύ ἀπό τό νά διαφωνεῖ μέ τόν θεορρήμονα Λουκᾶ, ὥστε μπορεῖ νά θεωρηθεῖ, ὄχι ἀδικαιολόγητα, καί πηγή τῶν λόγων του.

Γιατί λέει· «Πῆγε ὁ ’Ιωάννης στήν ἔρημο καί βάπτιζε καί κήρυττε βάπτισμα μετάνοιας πρός συγχώρηση τῶν ἁμαρτιῶν». Ἔτσι ἔρχονται μαρτυρίες ἀπό πολλά σημεία, μέ τίς ὁποῖες ἡ πίστη παρουσιάζει τό βάπτισμα τοῦ ’Ιωάννη νά παρέχει τήν ἄφεση τῶν ἁμαρτιῶν γιά ὅσους βαπτίζονταν, καί τόσο περισσότερο, ἀφοῦ οὔτε αὐτός ὁ ἴδιος τοῦ ἔδωσε τό βάπτισμα, ἀλλ’ ἀνέλαβε αὐτή τήν ἱερουργία πειθαρχώντας στή θεία προσταγή. Γιατί λέει ὁ Λουκᾶς, «Τοῦ ἦρθε λόγος τοῦ Θεοῦ».

Γιατί ὁ Ἰωάννης συνέχιζε νὰ βαπτίζει ἐνῷ βάπτιζαν καὶ οἱ μαθητὲς τοῦ Ἰησοῦ;

ΑΓΙΟΥ ΦΩΤΙΟΥ

ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

Γιατί ο Ιωάννης συνέχιζε να βαπτίζει ενώ βάπτιζαν και οι μαθητές του Ιησού;

Επειδή μέχρι τη σφαγή του διατηρούσε αμετάβλητη την ίδια γνώμη, χάρη στην οποία είχε αναδειχθεί από την αρχή υπηρέτης του βαπτίσματος. Και τότε βέβαια βάπτιζε, για να κηρύττει στα πλήθη που πήγαιναν σ’ αυτόν τον κοινό Σωτήρα του ανθρώπινου γένους, ενώ έπειτα, για να μη φανεί ότι εγκατέλειπε αυτή τη θεοφιλή μαρτυρία και την αγιοπρεπή διάθεση.

Βάπτιζαν λοιπόν οι μαθητές του Σωτήρα κηρύττοντας τον λυτρωτή του γένους μας, βάπτιζε και ο Ιωάννης έχοντας γίνει αρχή και παράδειγμα για το ιερό έργο εκείνων, δίνοντας χέρι βοήθειας σ’ αυτούς που συναγωνίζονταν μαζί του και όντας συνεργός τους σ’ αυτό το σωτήριο και προκαθαρτικό έργο. Γιατί βαπτίζοντας φώναζε, δίνοντας μαρτυρία της θεότητας του Ιησού.

Ἑρμηνευτικὲς προσεγγίσεις τοῦ Μεγάλου Φωτίου γιὰ τὸν Ἡρώδη, τοὺς Μάγους καὶ τὴ σφαγὴ τῶν νηπίων

Ερμηνευτικές προσεγγίσεις του Μεγάλου Φωτίου για τον Ηρώδη, τους Μάγους και τη σφαγή των νηπίων

Βασίλειος Γ. Βοξάκης, Θεολόγος καθηγητής

Ο Άγιος Φώτιος, γνωστός και ως Μέγας Φώτιος, αποτελεί έναν από τους διαπρεπέστερους Πατέρες της Εκκλησίας. Υπήρξε μια έξοχη Εκκλησιαστική προσωπικότητα, στον οποίο η Εκκλησία δικαίως απέδωσε τον σπάνιο τίτλο του Μεγάλου. Ποικίλο και αξιοθαύμαστο υπήρξε το έργο του Μεγάλου Φωτίου, εκτεινόμενο σε πολλούς τομείς: Θεολογικό, φιλολογικό, ποιμαντικό, ιεραποστολικό κ.α.1 Στο κείμενο αυτό όμως θα εστιάσουμε στο κατ’ εξοχήν ερμηνευτικό του έργο, γνωστό ως «Αμφιλόχια», και πιο συγκεκριμένα στις Ερμηνευτικές προσεγγίσεις του στις σχετικές αναφορές τού κατά Ματθαίον Ευαγγελίου για τον Ηρώδη, τους Μάγους και τη σφαγή των νηπίων.

Όταν ο Βασίλειος ο Μακεδών έμεινε μόνος του στον θρόνο μετά τη δολοφονία του Μιχαήλ του Γ΄ και στην προσπάθειά του να κερδίσει την υποστήριξη της μερίδος των πιστών στον καθαιρεθέντα Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Ιγνάτιο, προκάλεσε την εκθρόνιση του Φωτίου από τον Πατριαρχικό θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως το 867. Ο Φώτιος όχι μόνο απομακρύνθηκε από τον Πατριαρχικό θρόνο, αλλά και φυλακίσθηκε σε Μονή στις ακτές του Βοσπόρου, όπου διέμεινε επί μία τριετία. Εκεί, παρά τις ταλαιπωρίες του και τις θλίψεις του, δεν παρέμεινε αργός. Μέσα στο κελί, όπου κρατούνταν υπό περιορισμό, δεν έχασε την πίστη του στον Θεό ούτε απογοητεύθηκε, αλλά εκμεταλλεύθηκε με τον καλύτερο τρόπο τον άφθονο χρόνο που αναγκαστικά είχε. Έτσι λοιπόν επιδόθηκε στη σύνταξη του εκτενέστερου και ενός από τα εκλεκτότερα Θεολογικά συγγράμματά του. Το έργο αυτό είναι γνωστό ως «Αμφιλόχια ή λόγων ιερών συλλογή, εν η ζητήματα της θείας Γραφής διαλύεται». Όσο ακόμα ήταν Πατριάρχης, ο φίλος του, Αμφιλόχιος Μητροπολίτης Κυζίκου, του είχε υποβάλει ένα κατάλογο με πλήθος θεολογικών ερωτημάτων παρακαλώντας τον να δώσει σ’ αυτά απαντήσεις. Ο Μέγας Φώτιος με βάση τις πλούσιες θεολογικές του γνώσεις και την αξιοθαύμαστη θύραθεν παιδεία του συνέταξε το έργο αυτό «εν τω καιρώ των πειρασμών»2 υπονοώντας τις δοκιμασίες που ακολούθησαν την εκθρόνισή του. Στο σύγγραμμα αυτό δίνει απαντήσεις σε 326 ερωτήσεις. Οι απορίες αυτές αφορούν θέματα δογματικά, φιλοσοφικά, φιλολογικά, ιστορικά και ως επί τω πλείστον ερμηνευτικά της Αγίας Γραφής. Στις 326 απαντήσεις του στο σύγγραμμα αυτό ο πολυγραφότατος αυτός Πατήρ της Εκκλησίας, όπως είχε επισημάνει ο καθηγητής Πατρολογίας Παναγιώτης Χρήστου, διαπραγματεύεται τα θέματα : «με κριτικήν δύναμιν, δογματικήν ακρίβειαν και πρωτοτυπίαν»3. Από τα 326 συνολικά ερωτήματα περίπου τα 260 αφορούν απορίες ερμηνευτικού περιεχομένου.

π. Σεραφ. Ζήσης, «Παραινέσεις Μ.Φωτίου πρὸς Χριστιανὸν Ἡγεμόνα & ἡ πολιτικὴ θεολογία τοῦ Βυζαντίου».

 

–https://youtu.be/c903EKOfLPI – Katihisis

Το πλήρες κείμενο (pdf), μετ΄ εισαγωγής και μεταφράσεως, των παραινέσων του Μ. Φωτίου προς τον Άγιο Μιχαήλ, Ηγεμόνα των Βουλγάρων. ΕΔΩ

https://tasthyras.wordpress.com/2025/11/03/π-σεραφ-ζήσης-παραινέσεις-μ-φωτίου-π

Ἡ καθαρότης τῆς Ὀρθοδοξίας

Ἅγιος Φώτιος ὁ Μέγας,

“Ἐπιστολὴ πρὸς Βούλγαρον Ἡγεμόνα”

Αὐτὴ εἶναι ἡ καθαρὴ καὶ γνήσια ὁμολογία τῆς πίστεως ἡμῶν τῶν Χριστιανῶν· αὐτὴ εἶναι ἡ θεόσοφη μυσταγωγία τῆς ἄχραντης καὶ ἀληθινῆς θρησκείας μας καὶ τῶν σεπτῶν μυστηρίων της· ἔχοντας φρόνημα, πίστι καὶ διαγωγὴ σύμφωνα μὲ αὐτὴν τὴν ὁμολογία ἕως τὴν δύσι τοῦ βίου, βαδίζομε γρήγορα πρὸς τὴν ἀνατολὴ τοῦ νοητοῦ ἡλίου, γιὰ ν’ ἀπολαύσωμε δυνατώτερα καὶ τελειότερα τὴν ἀπὸ ἐκεῖ ἐρχόμενη ἀνέσπερη αὐγὴ καὶ λαμπρότητα. Αὐτὴν ταιριάζει ν’ ἀποδέχεται καὶ νὰ τιμᾶ καὶ ἡ θεοφρούρητη σύνεσίς σας, ποὺ ἤδη ἀτενίζει πρὸς τὴν ἰδική μας θρησκευτικὴ κληρονομιά, μὲ εἰλικρινῆ διάθεσι, εὐθύτητα γνώσεως καὶ ἀδίστακτη πίστι, καὶ νὰ μὴ ἀποκλίνη ἀπ’ αὐτὴν οὔτε στὸ ἐλάχιστο οὔτε πρὸς τὰ δεξιὰ οὔτε πρὸς τ’ ἀριστερά· διότι τοῦτο εἶναι τῶν ἀποστόλων τὸ κήρυγμα, τοῦτο εἶναι τὸ δίδαγμα τῶν πατέρων, τοῦτο εἶναι τὸ φρόνημα, τῶν οἰκουμενικῶν συνόδων.

Γι’ αὐτὸ ὄχι μόνο ἐσὺ ὁ ἴδιος πρέπει νὰ φρονῆς καὶ νὰ πιστεύης κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπο, ἀλλὰ νὰ καθοδηγῆς στὸ ἲδιο φρόνημα τῆς ἀληθείας καὶ... τοὺς ὑπηκόους σου καὶ νὰ τοὺς καταρτίζης στὴν ἴδια πίστι, καὶ τίποτε ἄλλο νὰ μὴ θεωρῆς πολυτιμότερο ἀπὸ τέτοια σπουδὴ καὶ ἐπιμέλεια. Διότι τοῦ ἀληθινοῦ ἄρχοντος καθῆκον εἶναι νὰ μὴ φροντίζη μόνο γιὰ τὴ δική του σωτηρία, ἀλλὰ ν’ ἀξιώνη παρόμοιας προνοίας καὶ τὸν λαὸ ποὺ τοῦ ἔχει ἀνατεθῆ, νὰ τὸν χειραγωγῆ καὶ νὰ τὸν προσκαλῆ στὴν ἴδια τελειότητα τῆς θεογνωσίας.

Ὁ Μέγας Φώτιος ὡς Ἅγιος, Χριστιανός ἀνθρωπιστής, μεγάλος ἱεραπόστολος καί σπουδαῖος θεολόγος.

(Ἀποσπάσματα ἀπό κήρυγμα τοῦ πατρός Θεοδώρου Ζήση, ομότιμου καθηγητοῦ Πατρολογίας τοῦ Α.Π.Θ.)

Ὁ Μέγας Φώτιος εἶναι μία έντελῶς ἐξαιρετική καί ἐξέχουσα μορφή Ἁγίου, διδασκάλου, λογίου, ὁμολογητοῦ, ἱεραποστόλου, διπλωμάτου.

Ὁ Μἐγας Φώτιος θεωρεῖται ἕνας μεγάλος ἀνθρωπιστής· εἶναι ἐραστής καί λάτρης τῶν ἀρχαίων ἑλληνικῶν γραμμάτων, ὄχι ὅμως σάν τόν τῦπο τῶν ἀνθρωπιστῶν τῆς Ἀναγεννήσεως, τῶν ἀθέων, οἱ ὁποῖοι ἐστράφησαν ἐναντίον τῆς Ἐκκλησίας, ἐναντίον τῶν Πατέρων, ἐστράφησαν ἐναντίον τῶν παραδόσεων. Ὁ ἅγιος Φώτιος εἶναι μεγάλος ἀνθρωπιστής, ἀλλά Χριστιανός ἀνθρωπιστής, ὁ ὁποῖος τιμᾶ καί τήν Ἁγία Γραφή καί τιμᾶ, ἐπίσης, ὑπερβαλλόντως καί τούς Ἁγίους Πατέρας, ἐπί τῇ βάσει τῶν ὁποίων πορεύεται.

Ὁ Μέγας Φώτιος θεωρεῖται ἐπίσης μέγας ἐκκλησιαστικός πολιτικός. Μεταφράζοντάς το αὐτό σέ θεολογική γλῶσσα, θά τό ἔλεγα ὅτι εἶναι πολύ μεγάλος ἱεραπόστολος. Ἐξεπόνησε ἕνα μεγαλοφυές ἱεραποστολικό σχέδιο, μέ τό ὁποῖο ἐξετίναξε τά ὅρια τά πολιτιστικά καί πνευματικά τῆς Αὐτοκρατορίας πρός τόν βορρᾶ, πρός τούς Σλαβικούς λαούς. Ἡ μεγάλη Ρωσία καί οἱ Ὀρθόδοξοι λαοί στά Βαλκάνια ὀφείλουν τήν Χριστιανική τους Πίστη στό Μέγα Φώτιο. Μαθηταί τοῦ Μεγάλου Φωτίου ἦταν οἱ Θεσσαλονικεῖς ἀδελφοί, οἱ Ἅγιοι Κύριλλος καί Μεθόδιος, οἱ φωτισταί τῶν Σλάβων.

Μέγας Φώτιος: Ἕνας Οίκουμενικὸς Πατήρ

Μέγας Φώτιος: Ἕνας Οίκουμενικὸς Πατήρ

Σοφία Μπεκρῆ, φιλόλογος-θεολόγος

Ὡς «Ὀρθοδοξίας πρόμαχον», τῆς «Ἐκκλησίας στῦλον καὶ ἑδραίωμα» καὶ τῆς «οἰκουμένης διδάσκαλον», τιμᾶ ἡ Ἐκκλησία μας τὸν Μέγα Φώτιο κάθε χρόνο τὴν 6η Φεβρουαρίου. Πράγματι. Ὁ λαμπρὸς αὐτὸς ἀστέρας τῆς Ἐκκλησίας ἔλαμψε τὸν 9ο αἰῶνα καὶ σκόρπισε τὸ φῶς του σ’ ὅλη τὴν τότε γνωστὴ οἰκουμένη. Μὲ τὴν ὀρθόδοξη πίστη, ζωὴ καὶ πολιτεία του ἀνεδείχθη «θεόφθογγος κιθάρα τοῦ Πνεύματος» ἀλλὰ καὶ «στερρώτατος αἱρέσεων ἀντίπαλος».

Γιὰ νὰ μπορέσῃ, ὅμως, ὁ Φώτιος νὰ καταστῆ «τηλαυγέστατος φωστὴρ» καὶ «ὀρθοδόξων ὁδηγός», στηρίχθηκε στὴν «ἐξ ἀρχῆς παράδοσιν καὶ διδασκαλίαν καὶ πίστιν τῆς καθολικῆς Ἐκκλησίας, ἥν ὁ Κύριος ἔδωκεν, οἱ δὲ Ἀπόστολοι ἐκήρυξαν καὶ οἱ Πατέρες ἐφύλαξαν» [Μ. Ἀθανασίου, Πρὸς Σεραπίωνα» 1, 28 (PG 26, 593D-596A)].

«Ἑπόμενος», λοιπόν, «τοῖς Ἁγίοις Πατράσι» ὁ Φώτιος, δὲν διεφύλαξε ἁπλῶς τὴν παρακαταθήκη αὐτὴν μὲ πίστη καὶ συνέπεια, ἀλλὰ καὶ τὴν διεύρυνε καὶ τὴν στερέωσε καλύτερα στὰ ἀρχικά της θεμέλια, γεγονός ποὺ τὸν καθιστᾶ ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἄξιο συνεχιστὴ τῶν προκατόχων του, ἀφ’ ἑτέρου δὲ Πατέρα ἄλλων Πατέρων.

Ἀξίζει, λοιπόν, καὶ ἐμεῖς, γιὰ ὅλους τοὺς παραπάνω λόγους καὶ κυρίως γιὰ τὴν δική μας ὠφέλεια καὶ ἐνίσχυση στὴν πίστη, νὰ παρουσιάσουμε μὲ συντομία τὴν διδασκαλία του γιὰ τὸν ρόλο τῶν Πατέρων καὶ τῶν Συνόδων στὴν ἀντιμετώπιση τῶν αἱρέσεων καὶ στὴν διατύπωση τοῦ ὀρθοῦ δόγματος, μέσα ἀπὸ τὸ ἔργο του «Λόγος περὶ τῆς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος μυσταγωγίας» (PG 102, 279-400) καὶ τὴν ΚΔ’ ἐπιστολή του στὸν Μητροπολίτη Ἀκυληίας (PG 102, 793B-821B).

Μ. Σάββατο: Εἰς τήν Θεόσωμον Ταφήν τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ (Μέγας Φώτιος, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως)

Τίτλος της ομιλίας αυτής του Μεγάλου Φωτίου, πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, είναι: «ομιλία ρηθείσα εις την θεόσωμον ταφήν του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, τω αγίω Σαββάτω». Σώζονται πάρα πολλές προγενέστερες του Φωτίου ομιλίες, που εκφωνήθηκαν στις εκκλησίες το Μέγα Σάββατο, όπως του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, του Σεβήρου Αντιοχείας, του Γρηγορίου Αντιοχείας, του αγίου Γερμανού Α’ Κωνσταντινουπόλεως, του αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού και άλλων, στους οποίους προστίθεται και ο ιερός Φώτιος με την ομιλία του αυτή, η οποία εκφωνήθηκε κατά πάσα πιθανότητα κατά τη δευτέρα πατριαρχεία του, και ίσως την 7η Απριλίου του 882, ημέρα του Μεγάλου Σαββάτου, στην οποία αναφέρεται στα αμοιβαία καθήκοντα των αρχόντων και αρχομένων, των ποιμένων και ποιμενομένων, χωρίς να κάνει κανένα λόγο για τα πράγματα εκείνου του καιρού. Στην αρχή απαριθμεί με συντομία τα προγεγενημένα θαύματα του Κυρίου, και προβάλλει το έργο της θεόσομης ταφής, με την οποία ο Δεσπότης αφάνισε με τα αγωνίσματά του την εξουσία του θανάτου επάνω σε όλους, και κλείνοντας αυτήν, μας καλεί να προσφέρομε σ’ αυτόν που έγινε για χάρη μας άνθρωπος και τάφηκε για μας και μας απάλλαξε από την τυραννίδα του άδη, τα επινίκια δώρα όπως αυτά περιγράφονται στην η’ παράγραφο…

Ε. Μερετάκη.

ΟΜΙΛΙΑ ΕΝΔΕΚΑΤΗ

ΕΚΦΩΝΗΘΗΚΕ ΣΤΗ ΘΕΟΣΩΜΟ ΤΑΦΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΜΑΣ

ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΤΟ ΑΓΙΟ ΣΑΒΒΑΤΟ

1 Από καθένα βέβαια από τα έργα και τις πράξεις του Χριστού και Σωτήρα μας εμφανίζεται το μέγεθος της φιλανθρωπίας και εκδιπλώνονται οι δωρεές της σωτηρίας, και επιστάζοντας η γλυκύτητα της ευφροσύνης στις ψυχές των ανθρώπων, ξεπλένει τον προγονικό και πικρό μολυσμό της αμαρτίας, η μνήμη όμως και η υπόθεση του πάθους και της ταφής, πράγμα βέβαια φρικτό και απερίγραπτο, πέρας όμως όντας της οικονομίας, μας προσορμίζει προς αυτόν, θα έλεγε κανείς, τον λιμένα της ανάπλασης, και σαλπίζοντας βροντερά την πρόνοια του πλάστη για μας, κάνει τη διάθεση όχι απλή ούτε μονότροπη, αλλά ταυτόχρονα μας καταπλήσσει, και ανακτώντας μας μας δίνει θάρρος και μας λυπεί και μας ευχαριστεί, τα λυπηρά με το πάθος και το θάνατο, ενώ τα χαρωπά με τη φθορά των παθών και τη νέκρωση του θανάτου, τα οποία πρωτοφανή έργα επιτελεί για τη δική μου πάνω από το λόγο ανάσταση. Γιατί είναι ευχάριστο να βλέπεις στο γάμο το νερό να στίβεται ως κρασί από τα αγγεία σαν από τα τσαμιά για τους φίλους. Ευχάριστο επίσης και τα αγριεμένα κύματα της θάλασσας που τυλίγουν στους αφρούς τους το ναυάγιο, να γαληνεύουν μ’ ένα πρόσταγμα μόνο και να ηρεμούν και, το πιο παράδοξο, να μεταφέρουν τους ταξιδιώτες πάνω στις κυρτωμένες πλάτες τους, όπως και το πλήθος που χορταίνει στην έρημο με επτά άρτους, και πάλι με πέντε άρτους πολλές χιλιάδες και με τ’ απομεινάρια της ευωχίας να παρέχεται τροφή σε πολλούς. Ακόμα είναι ευχάριστο να βλέπει κανείς και τον τυφλό να βρίσκει το φως του, και τις καταστροφικές ροές των αιμάτων να στερεύουν, και τα λέπια της λέπρας να αφαιρούνται από τους λεπρούς και να καθαρίζονται από το πύο με το λόγο μόνο και τη θέληση, και τον χωλό να πηδά, τα δαιμόνια να φυγαδεύονται και ο άνθρωπος να ελευθερώνεται από τα δαιμόνια που τον ενοχλούσαν. Είναι ευχάριστο και ο Λάζαρος που ανακαλείται από τον τάφο και ανασταίνεται έχοντας μείνει τέσσερις ημέρες νεκρός, και ο ύμνος που καταρτίζεται από παιδιά που κρατούν κλαδιά για τον Βασιλιά της δόξας.

Ὁ Μέγας Φώτιος

Ο ΜΕΓΑΣ ΦΩΤΙΟΣ

6 Φεβρουαρίου

Πηγή: ΤΟ ΕΙΛΗΤΑΡΙΟΝ

Ο άγιος πατήρ ημών Φώτιος ο Μέγας γεννήθηκε το 810. Η οικογένειά του ανήκε στην υψηλή βυζαντινή αυτοκρατορία· ο πατέρας του, ο σπαθάριος Σέργιος, ήταν αδελφός του πατριάρχου αγίου Ταρασίου [25 Φεβρ.] και ο εκ μητρός θείος του είχε νυμφευθεί την αδελφή της αυτοκράτειρας Θεοδώρας (815-867) [11 Φεβρ.]. Οι γονείς του ήσαν φιλομόναχοι και μαρτύρησαν κατά τον εικονομαχικό διωγμό, αφήνοντας έτσι στον υιό τους παρακαταθήκη ένα αγαθό κατά πολύ πολυτιμότερο από την ευγενική καταγωγή και περιουσία: την μέχρι θανάτου προσήλωση στην αληθινή πίστη. Προικισμένος από τον Θεό με εξαιρετικές διανοητικές ικανότητες, ο νεαρός Φώτιος έλαβε την πλέον ενδελεχή μόρφωση σε όλες τις επιστήμες: θύραθεν και ιερές. Περνούσε ολόκληρες νύκτες μελετώντας, μην επιτρέποντας να του ξεφύγει κανένα είδος επιστήμης της τότε εποχής και αποκτώντας ευρύτατες γνώσεις που τον κατέστησαν τον σοφότερο άνδρα της εποχής του και την κυρίαρχη μορφή της πνευματικής αναγέννησης του Βυζαντίου μετά τα δεινά της εικονομαχίας. Εν συνεχεία, έγινε περίφημος διδάσκαλος της αριστοτελικής φιλοσοφίας και της θεολογίας στην αυτοκρατορική Ακαδημία που είχε ιδρυθεί στο ανάκτορο των Μαγγάνων [1]. Απεσταλμένος σε διπλωματική αποστολή στην Βαγδάτη (845), συνέταξε από μνήμης προς χρήση του αδελφού του την «Μυριόβιβλον (βιβλιοθήκη)» [2]: κριτική επιτομή 280 έργων πάσης φύσεως, απόδειξη του εύρους των γνώσεών του. Καθώς η αποστολή αυτή εστέφθη με επιτυχία, έλαβε επιστρέφοντας το αξίωμα του «πρωτασηκρήτη» (έμπιστου γραμματέα και συμβούλου του αυτοκράτορα), δίχως παρά ταύτα να εγκαταλείψει τα διδακτικά του καθήκοντα και τις αγαπημένες του μελέτες.

Το 857, ο θείος του αυτοκράτορα Μιχαήλ Γ΄ (839-867), Βάρδας (816-866), κατέλαβε την πολιτική εξουσία με τον τίτλο του καίσαρος. Για να εκδικηθεί τον πατριάρχη Ιγνάτιο (798-877) [23 Οκτ.], ο οποίος είχε ελέγξει το ήθος του, τον ανάγκασε να παραιτηθεί από το αξίωμά του και ενήργησε ώστε να εκλεγεί, παρά τη θέλησή του, ομόφωνα από τον κλήρο ο ευσεβής και σοφός Φώτιος. Προτιμώντας τον θάνατο παρά το γεμάτο κινδύνους τούτο λειτούργημα σε μια τόσο ταραγμένη περίοδο, εκείνος αντιστάθηκε όσο μπορούσε στις παρακλήσεις και στις απειλές και, τελικά, κλαίγοντας ενέδωσε και δέχθηκε να εγκαταλείψει την γαλήνη του σπουδαστηρίου του και τις φιλοσοφικές συζητήσεις με τους πνευματικούς του φίλους για να χειροτονηθεί πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως στις 25 Δεκεμβρίου του 858, αφού ανήλθε μέσα σε έξι ημέρες όλους τους βαθμούς της εκκλησιαστικής ιεραρχίας. Σε μια επιστολή του στον καίσαρα Βάρδα, έγραφε ότι ανήλθε στον πατριαρχικό θρόνο «ἀγόμενος καὶ ἑλκόμενος, καὶ μᾶλλον ἂν προτιμήσας τοῦ βίου τὴν τελευτήν». Οι ακραίοι οπαδοί του Ιγνατίου άρχισαν τότε να αντιτίθενται στον νέο πατριάρχη με κάθε είδους ραδιουργίες, προφασιζόμενοι την αντικανονικότητα της αιφνίδιας ανόδου ενός λαϊκού στον ανώτατο βαθμό της ιεραρχίας. Όσο για τον Φώτιο, εκείνος προσπαθούσε να αποφύγει την οποιαδήποτε σύγκρουση και έκανε ό,τι ήταν στο χέρι του για να αποκαταστήσει την ενότητα και ειρήνη στην Εκκλησία, στερεώνοντάς την στην αγάπη που είναι ο «σύνδεσμος της τελειότητας» (βλ. Κολ. 3, 14).

Γιατί τόσο κακό καί τόσοι κακοί γύρω μας; (Μέγας Φώτιος, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως)

Γιατί; γιατί τόσος πόλεμος — κηρυγμένος κι ακήρυκτος — στη γη μας; Οι γενηές έρχονται και παρέρχονται, με την ελπίδα και το όραμα της ειρήνης· και φεύγουν από το προσκήνιο της ιστορίας με την πικρή γεύσι της απογοητεύσεως, διότι οι δυνάμεις του κακού μαίνονται και πολλές φορές πνίγουν την ανθρωπότητα στις αναθυμιάσεις του μίσους, στον ασίγαστο ορυμαγδό των πολέμων. Γιατί τόσο κακό γύρω μας και τόσοι κακοί;

Γιατί οι κακοί αφίνονται στην εξουσία τους, να ταλαιπωρούν την αγιότητα και την αλήθεια;

Επίκαιρη και συγκλονιστική μας έρχεται μια επιστολή από τον Θ´ αιώνα· δεν δίνει συνταγές για λύσι του προβλήματος: η αξία της έγκειται στο ότι είναι μια ανάγλυφη απεικόνιση του φαινομένου, που μας προβληματίζει με την επανάληψί του στα έθνη. Σύγκρουσις μεταξύ του κακού και του καλού.

Την γράφει ένας από τούς σημαντικώτερους ανθρώπους του κόσμου. Στον στίβο της Αληθείας πρωταθλητής και Μάρτυς, όσον οι λίγοι εκλεκτοί της Ανθρωπότητος. Ο κόσμος της σοφίας, της επιστήμης, της ιεραποστολής σ’ Ανατολή και Δύσι, τα Πανεπιστήμια, οι ιστορικοί, οι μελετητές, τον αναγνωρίζουν στην πρώτη γραμμή των κορυφαίων που χάραξαν ιστορία. Είναι ο Μέγας Φώτιος, Πατριάρχης της Κωνσταντινουπόλεως, που διεφύλαξε (Θ´ αιών) την Αλήθεια στον κόσμο, απλή και ανόθευτη, όπως παρεδόθη από τον Θεάνθρωπο Λυτρωτή, στην αποκάλυψη της Αγίας Γραφής.

Ἡ φιλία (Ἅγιος Φώτιος ὁ Μέγας)

Νὰ μὴν εἶσαι γρήγορος στὴ σύναψη φιλίας· ὅταν ὅμως συνάψης δεσμό, νὰ τὸν διατηρῆς ἄλυτο μὲ κάθε τρόπο, σηκώνοντας ὅλο τὸ βάρος τοῦ συνανθρώπου, μὲ τὴν προϋπόθεση ὅτι δὲν ἐπιφέρει κίνδυνο στὴν ψυχή. Διότι οἱ διαστάσεις πρὸς τοὺς φίλους ἐκφαυλίζουν ὅλη τὴν προαίρεσι τῶν ἀνθρώπων καὶ ὑποβάλλουν ὄχι μόνο τὸν ὑπαίτιο ἀλλὰ καὶ τὸν ἀναίτιο στὴν ἴδια ὑπόνοια.

Φίλους νὰ κάμης ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διατηροῦν παντοτινὰ ἄδολη τὴν φιλία πρὸς τοὺς ἄλλους καὶ μήτε ὅταν εὐημεροῦσαν τοὺς ἐφθόνησαν μήτε ὅταν δυστυχοῦσαν τοὺς παραμέλησαν.

Πράγματι πολλοὶ ἐβοήθησαν κι ἐπόνεσαν τοὺς φίλους ὅταν βρίσκονταν σὲ δυστυχία, ἀλλὰ ὅταν ἦσαν εὐτυχεῖς δὲν βάσταξαν τὴν εὐημερία τους· ἔτσι αὐτοὺς ποὺ δὲν τοὺς ἤλεγξε ὁ καιρὸς τῆς συμπαθείας, τοὺς ἐξεσκέπασε τὸ πάθος τοῦ φθόνου. Ν’ ἀποκτᾶς λοιπὸν φίλους ὄχι τοὺς φαύλους ἀλλὰ τοὺς ἀρίστους· διότι τὰ ἤθη τῶν φίλων κρίνονται συνήθως ἀπὸ τὴν ποιότητα τῶν φιλουμένων. Διὰ τῶν ἐντίμων φίλων εὔκολα ἐπαναφέρεται κανεὶς καὶ ὅταν παραπέση, οἱ φαῦλοι ὅμως φθείρουν καὶ τὴν ὑπάρχουσα καλοκαγαθία· οἱ πρῶτοι καλύπτοντας οἱ ἴδιοι τὴν ἔλλειψι τῶν φίλων στὴν ἀρετὴ τὴν κάμουν νὰ φαίνεται ἀνελλιπής, ἐνῶ ἡ συναναστροφὴ μὲ τοὺς φαύλους καθιστὰ νόθο καὶ ὅ,τι ὑπόλοιπο ἀρετῆς ὑπάρχει.

Νὰ μὴ ζητᾶς ν’ ἀκούης τὰ εὐχάριστα ἀπὸ τοὺς φίλους, ἀλλὰ μᾶλλον τὰ ἀληθινά. Διότι, ἂν δὲν πρέπει νὰ πιστεύσουμε στοὺς ἐχθροὺς ἀκόμη καὶ ὅταν λέγουν τὴν ἀλήθεια, ἀπὸ τοὺς φίλους δὲν ἔχει φθαρεῖ ἡ ἀλήθεια καὶ ζητοῦν κι ἐκεῖνοι νὰ λέγωνται τὰ εὐχάριστα, ἀπὸ ποῦ ἀλλοῦ θὰ προέλθη γιὰ μᾶς ἡ γνῶση τῆς ἀληθείας καὶ ἡ διόρθωση τῶν τυχὸν ἀνοσίων λόγων καὶ πράξεών μας;

Πῶς τό Γενέσιον τῆς Θεοτόκου συνιστᾶ τήν ἀπαρχή τῆς σωτηρίας μας (Μέγας Φώτιος, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως)

ΠΗΓΗ:ΕΔΩ

Πώς το Γενέσιον της Θεοτόκου συνιστά την απαρχή της σωτηρίας μας

Μέγας Φώτιος, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως

Τι έκανε λοιπόν ο πλάστης και κηδεμόνας μας; Άφησε άραγε μέχρι το τέλος το πλάσμα του να ταλαιπωρείται, να μένει δούλος των παθών; Όχι βέβαια. Πώς δηλαδή θα ανεχόταν, αυτό που έπλασε από υπερβολική αγάπη, να το βλέπει μ’ ευχαρίστησή του να μένει αιχμάλωτο και να ζει στην πλάνη; Γι’ αυτό, αφού συνεδρίασε με τον εαυτό της, αν επιτρέπεται να το πω έτσι, η ενό­τητα της αγίας Τριάδας (είναι όμως θεμιτό να το πούμε για την ανάπλαση, επειδή και το, «ας δημιουργήσουμε άνθρωπο σύμφω­να με την εικόνα μας και όμοιο με μας» έχει λεχθεί για την αρχική πλάση) με την ενιαία θέλησή της διευθέτησε την ανάπλα­ση του πλάσματός του που είχε συντριβή.

Κι αυτή (γιατί είχαν εξαγριωθεί και ρημαχτεί φοβερά οι άνθρωποι και δεν επέστρεφαν ούτε με απειλές ούτε με ποινές ούτε με νόμους ούτε με προφήτες), ζητούσε άνθρωπο που είχε την ίδια μ’ εμάς φύση, στον οποίο θα ήταν δυνατό να δει απαράβατη την τήρηση της νομοθεσίας, ώστε και για να μπορούν οι άνθρωποι, με όσα έβλε­παν τους συνανθρώπους τους να πράττουν, να τους μιμούνται, και αυτό με το οποίο έλαβε τη δύναμή του εναντίον μας αυτός ο μηχανορράφος, με το ίδιο να καθαιρεθεί από την κυριότητα με νόμιμη νίκη και αγώνισμα.

Έπρεπε λοιπόν κάποιο από τα πρόσωπα της Τριάδας να έρθει στους ανθρώπους, ώστε, όποιας φύσης ήταν το δημιούργημα, αυτής να φανεί ότι είναι και το αναδημιούργημα· και έπρεπε οπωσδήποτε εκείνο να γίνει κάτω Υιός και να μην ατιμάσει το άνω αξίωμά του, που από τους αιώνες το είχε και δοξαζόταν μ’ αυτό. Αλλά να βρεθεί ανάμεσα στους υιούς των ανθρώπων δεν ήταν δυνατό χωρίς τη σάρκωση. Γιατί η σάρκωση είναι η οδός για τη γέννηση, και γέννηση είναι η κατάληξη της κυοφορίας. Κι αυτή, περιγράφοντας μητέρα, ζητούσε εύλογα να γίνει από πριν η ετοιμασία της. Έπρεπε άρα να ετοιμαστεί κάτω μητέρα του πλάστη για την ανάπλαση εκείνου που είχε συντριβεί, κι αυτή να είναι παρθένος, ώστε, όπως από παρθένα γη πλάσθηκε ο πρώτος άνθρωπος, έτσι κι από παρθενική μήτρα να πραγμα­τοποιηθεί η ανάπλαση, και καμιά παρέμβαση ηδονής ούτε νόμιμη, ούτε και να επινοηθεί στη γέννηση του δημιουργού· γιατί ήταν αιχμάλωτος της ηδονής αυτός που ο Δεσπότης θέλη­σε να ελευθερώσει και καταδέχθηκε να γεννηθεί.

Ἐκείνους νά κάνεις φίλους...(Ἅγ.Φώτιος)

Μη βιάζεσαι να κάνεις φίλους, αλλά, αφού τους κάνεις, διατήρησε με κάθε τρόπο τη φιλία, σηκώνοντας κάθε βάρος του πλησίον σου, εκτός και αν υπάρχει κίνδυνος να προξενήσει κακό στην ψυχή σου, διότι η ψυχρότητα και η εχθρότητα ανάμεσα σε φίλους δυσκολεύουν την κρίση των ανθρώπων, οι οποίοι υποψιάζονται το ίδιο και τον υπαίτιο και τον ανεύθυνο.

Εκείνους να κάνεις φίλους, οι οποίοι διατήρησαν τη φιλία τους με άλλους αγνή σε όλες τις περιστάσεις και δεν κοίταξαν με ζηλοφθονία τους φίλους τους, όταν αυτοί ευημερούσαν, ούτε αδιαφόρησαν, όταν οι φίλοι τους έπεσαν σε δυστυχία.

Διότι πολλοί, όταν δυστυχούν οι φίλοι τους, και τους συμπαραστέκονται και τους βοηθούν, όταν όμως ευημερούν, δεν αντέχουν να βλέπουν την ευτυχία τους, και όσοι δεν αποκαλύπτονται την ώρα της συμπόνιας, ξεσκεπάζονται από το πάθος του φθόνου.

Κάνε, λοιπόν, φίλους, όχι τους κακούς, αλλά τους άριστους.

Ὁ πατὴρ Γεώργιος Μεταλληνὸς γιὰ τὸν Μέγα Φώτιο

 

Ὁμιλία τοῦ πρωτοπρεσβυτέρου πατρὸς Γεωργίου Μεταλληνοῦ, ἐκφωνήθηκε στὸν Ἱερὸ Ναὸ Ἁγίου Ἀντίππα τῆς Ὀδοντιατρικῆς Σχολῆς Ἀθηνῶν, Πέμπτη 8 Φεβρουαρίου 2018 μὲ θέμα τὸν Μ. Φώτιο.

http://www.orthodoxia-ellhnismos.gr/2022/02/blog-post_764.html#more

ΜΕΣΟΝΥΚΤΙΚΟΝ-ΟΡΘΡΟΣ-ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΓΙΟΥ ΦΩΤΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ 6-2-2022

https://youtu.be/JMezFCBsClk

Συν Θεω ζωντανή μετάδοση τώρα: ΜΕΣΟΝΥΚΤΙΚΟΝ-ΟΡΘΡΟΣ-ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΑΓΙΟΥ ΦΩΤΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ 6-2-2022

Κάθε ἀγκάθι πού βρίσκεται στή ζωή τοῦ χριστιανοῦ...

Κάθε αγκάθι που βρίσκεται στη ζωή του χριστιανού, ο ιδρώτας που χύνει, η αγωνία που περνά, η αρρώστια που τον επισκέπτεται, η στεναχώρια που χτυπά την πόρτα του, όλα αυτά τον καλλιεργούν και τον αναδεικνύουν σε μαργαριτάρι στεφανωμένο με την υπομονή και την ταπείνωση. Αρετές θεάρεστες, που στην κυριολεξία στολίζουν τον άνθρωπο που τις φέρει."

Μέγας Φώτιος

Φυγεῖν ἐξ αὐτοῦ..Αἱρετικός ἐστίν ὁ ποιμήν;

Αἱρετικός ἐστίν ὁ ποιμήν; Λύκος ἐστί; Φυγεῖν ἐξ αὐτοῦ.. Φύγε τήν κοινωνίαν αὐτοῦ καί τήν πρός αὐτόν ὁμιλίαν ὡς ἰόν ὄφεως.

~ Μέγας Φώτιος, Αντιαιρετικά και αντιρρητικά λεχθέντα και γραφθέντα (Μεγάλου Φωτίου, ΕΠΕ, Άπαντα τα Έργα, Τόμος 12ος, Ομιλία ΙΕ΄ και ΙΣΤ΄, Λεχθείσα εν τω άμβωνι.)

Ὁ πατὴρ Γεώργιος Μεταλληνὸς γιὰ τὸν Μέγα Φώτιο

 

Ὁμιλία τοῦ πρωτοπρεσβυτέρου πατρὸς Γεωργίου Μεταλληνοῦ, ἐκφωνήθηκε στὸν Ἱερὸ Ναὸ Ἁγίου Ἀντίππα τῆς Ὀδοντιατρικῆς Σχολῆς Ἀθηνῶν, Πέμπτη 8 Φεβρουαρίου 2018 μὲ θέμα τὸν Μ. Φώτιο.
http://www.orthodoxia-ellhnismos.gr/2021/02/blog-post_80.html?m=0&fbclid=IwAR1xQsGLLnXBshxicktRab38CuQmax2t7RlYphmB3G9NdeO9_yXv-khjyUU