Ἡ συνήθεια δὲν εἶναι τίποτ’ ἄλλο, καλοί μου φίλοι, παρὰ ἡ παγιωμένη συμπεριφορά μας. «Εἶναι ἕνα γνώρισμα ποὺ παραμένει», θὰ μᾶς πεῖ ὁ Ἅγ. Γρηγόριος ὁ Θεολόγος. Κυριαρχεῖ στὴ ζωή μας ἀκόμη κι ἂν δὲν τὸ συνειδητοποιοῦμε. Εἶναι τόσο ἰσχυρή, ὥστε ἄλλοι τὴν εἶπαν «δεύτερη φύση», κι ἄλλοι «τυραννία». «Ὅταν σταθεροποιεῖται μὲ τὸν χρόνο, τότε θεωρεῖται νόμος», ἀναφέρει πάλι ὁ ἴδιος. Γι’ αὐτὸ καὶ δὲν εἶναι εὔκολο νὰ μεταβάλει κανεὶς αὐτὸ ποὺ διατηρήθηκε ὡς συνήθεια γιὰ πολὺ καιρό.
* * *
Λειτουργοῦμε πάντοτε κάτω ἀπ’ τὶς δικές της αὐστηρότατες ἐπιταγές. Δὲν μποροῦμε νὰ παρεκκλίνουμε ἀπ’ αὐτές, δὲν εἶναι ἁπλό, δὲν γίνεται! Θὰ λέγαμε δὲ καὶ πὼς δὲν τὸ διανοούμαστε ἀκόμη! Γι’ αὐτὸ ὁ Λαφοντὲν ἔλεγε πὼς «στὴ συνήθεια εἴμαστε ὅλοι δοῦλοι, ἄλλος λίγο κι ἄλλος πολύ»!
Λέγει παραστατικὰ ὁ Μ. Βασίλειος: «Τὴ διακοπὴ μιᾶς συνήθειας εἶναι δύσκολο νὰ τὴν ὑποφέρουν καὶ τὰ ἄλογα ζῷα. Κάποτε μάλιστα εἶδα ἐγὼ ἕνα βόδι νὰ δακρύζει στὴ φάτνη, ὅταν πέθανε ἐκεῖνο ποὺ ἦταν μαζί του στὴ βοσκὴ καὶ στὸ ζυγό»!
Ἐρευνητὲς ποὺ παρακολούθησαν τὶς κινήσεις 100.000 κατόχων κινητῶν τηλεφώνων (δημοσιεύτηκε στὸ περιοδικὸ «Naure»), ἐπιβεβαίωσαν τὴ θεωρία, ὅτι οἱ ἄνθρωποι εἶναι ὄντα ποὺ λειτουργοῦν μὲ βάση τὴ συνήθεια. Πηγαίνουμε στὸ σχολεῖο ἢ τὶς δουλειές μας κι ἐπιστρέφουμε στὸ σπίτι μας κατὰ τόσο συνηθισμένο τρόπο, ποὺ εἶναι ἀπόλυτα προβλέψιμος. Σὲ βαθμὸ ποὺ θὰ μποροῦσε νὰ σχεδιαστοῦν πολλὲς ἀστικὲς ὑπηρεσίες!
* * *
Κατ’ ἀρχὴν οἱ συνήθειες ἔχουν τὴν καλή τους πλευρά. Ἁπλοποιοῦν τὴ ζωή μας, τὴν ἀνακουφίζουν, τὴν καθιστοῦν πολὺ εὔκολη. Κατὰ τὸν Μ. Βασίλειο «οἱ κόποι ποὺ καταβάλλονται ἀπὸ μακρὰ συνήθεια, προκαλοῦν λιγότερη λύπη». Ὁ Δημόκριτος ἔλεγε πὼς «ὁ συνεχὴς μόχθος μὲ τὴ συνήθεια γίνεται ὅλο καὶ πιὸ ἐλαφρύς». Τόσο πολὺ ὥστε νὰ μὴ σκεπτόμαστε καὶ πολὺ γι’ αὐτὸ ποὺ κάνουμε! Τὸ σῶμα μας ἐνεργεῖ ἀπὸ μόνο του. Ἐλέχθη ἐπίσης: «Κάθε συνήθεια κάνει πιὸ ἐπινοητικὸ τὸ χέρι μας καὶ πιὸ ἀδέξιο τὸ νοῦ μας».
Ἂν τώρα αὐτές, πέραν ἀπ’ τὶς σωματικές μας ἀνάγκες, εἶναι καὶ πρὸς τὴν ἄσκηση τῆς ἀρετῆς, τί μεγαλεῖο! Μᾶς ἀνεβάζουν καθημερινά, μᾶς ἀνορθώνουν, μᾶς οἰκοδομοῦν. Γιὰ παράδειγμα…
Ἂν συνήθειά μας εἶναι τίποτα νὰ μὴ κάνουμε χωρὶς προσευχή… Ἂν συνήθειά μας εἶναι νὰ ἐφαρμόζουμε τὶς ἐντολὲς τοῦ Θεοῦ… Ἂν συνήθειά μας εἶναι νὰ μὴ κακολογοῦμε κανένα… Ἂν συνήθειά μας εἶναι ν’ ἀκοῦμε καὶ νὰ διαβάζουμε κάτι πνευματικό… Ἂν συνήθειά μας εἶναι νὰ βοηθοῦμε ἔστω καὶ μὲ τὸν καλό μας τὸ λόγο…
Θυμίζουν ὅλ’ αὐτὰ τοῦτο τὸ λόγο τοῦ ἱ. Χρυσοστόμου: «Εἶναι μεγάλο ἀγαθὸ τὸ νὰ πράττει κανεὶς ἀπὸ συνήθεια τὰ ἀγαθά».





