Εικόνα 1. Η αγιογραφία του 2001
ΟΙ ΑΓΙΟΙ ΤΩΝ ΚΑΤΑΚΟΜΒΩΝ ΜΗΛΟΥ
ΠΗΓΗ:ΕΔΩ
«ΟΙ ΑΓΙΟΙ ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΟΙ ΚΑΛΩΣ ΑΘΛΗΣΑΝΤΕΣ ΚΑΙ ΣΤΕΦΑΝΩΘΕΝΤΕΣ ΕΝ ΚΑΤΑΚΟΜΒΑΙΣ ΜΗΛΟΥ»
Η ιστορία και τα εξιστορούμενα μιας αγιογραφίας
Σε λίγες μέρες θα εορταστεί, προφανώς με ιδιαίτερο - όπως όλα τα άλλα φέτος - τρόπο, την ημέρα των Αγίων Πάντων, η καθιερωμένη εορτή των Κατακομβών της Μήλου. Με αυτή την αφορμή δημοσιεύουμε το παρακάτω κείμενο, ως μια πρώτη προσέγγιση στην ιστορία της εικόνας των Κατακομβών αλλά και όσων εξιστορούνται σε αυτήν.
Στην «ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΡΤΥΡΩΝ ΨΑΛΛΟΜΕΝΗ ΕΙΣ ΤΑΣ ΚΑΤΑΚΟΜΒΑΣ ΤΗΣ ΜΗΛΟΥ ΤΗ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΠΑΝΤΩΝ
ΠΟΙΗΘΕΙΣΑ ΕΝ ΑΓΙΩ ΟΡΕΙ ΥΠΟ ΓΕΡΑΣΙΜΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ ΜΙΚΡΑΓΙΑΝΝΑΝΙΤΟΥ ΥΜΝΟΓΡΑΦΟΥ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ» που εκδόθηκε σε επιμέλεια του Πρωτοπρεσβυτέρου Ιωάννου Σπυρίδωνος Ράμφου Π.Θ. (Αθήνα 1962), διαβάζουμε αντί προλόγου:
«Πάλαι τῆς ἀσεβείας κατακρατούσης ἐν πάσῃ τῇ γῇ, ἡ μέν πεπλανημένη θρησκεία τῶν εἰδώλων ἐθεραπεύετο καί ἐτιμᾶτο, οἱ δέ εὐσεβεῖς Χριστιανοί ἀπηνῶς ἐδιώκοντο, καί ποικιλοτρόπως ᾐκίζοντο καί ἐτιμωρούντο. ἐκφεύγοντες δέ τήν μανίαν τῶν διωκτῶν, κατέφευγον καί ἐκρύπτοντο «ἐν ὄρεσι καί σπηλαίοις καί ταῖς ὀπαῖς τῆς γῆς» καί ἐν ὑπογείοις καταφυγίοις καί κατακόμβαις, ἔνθα ἐν ἀταραξίᾳ ψυχῆς καί γαλήνῃ νοός, προσέφερον τάς ὁσίας λατρείας τῷ ζῶντι καί ἀληθεῖ Θεῷ καί Σωτῆρι ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ.
Τοιαῦται κατακόμβαι ὑπῆρχον καί ἐν τῇ νήσῳ Μήλῳ, κειμένῃ ἀνά τάς Κυκλάδας νήσους, αἵτινες ἐν τοῖς καθ’ ἡμᾶς χρόνοις γνωσθεῖσαι καί καθαρισθεῖσαι ἐκ τῶν συσσωρευθέντων χωμάτων καί λοιπῶν ὑλῶν, κατέστησαν ἱερόν προσκύνημα παντός εὐσεβοῦς χριστιανοῦ. Ἐν αὐταῖς γάρ, κατά τούς τότε χαλεπούς καιρούς, ἐπάτησαν πόδες ὁσίων ἀνδρῶν καί θεοφόρων ὁμολογητῶν τῆς ἀμώμου ἡμῶν πίστεως καί ἡγίασαν τό ἔδαφος αὐτῶν ἅγιοι ἱδρῶτες καί καταθέσεις καί ἐνταφιασμοί μακαρίων καί δεδοξασμένων «τοῖς στίγμασι τοῦ Χριστοῦ» λειψάνων καλλινίκων καί ἀνωνύμων Ἁγίων καί Μαρτύρων καί Ἀθλητῶν. Τά νῦν δέ ἁγιάζουσι νοερῶς τούς εὐλαβῶς προσερχομένους εἰς τάς ἁγίας αὐτάς καταδύσεις καί εὐωδιάζουσι μυστικῶς τάς ψυχικάς αἰσθήσεις ὑπερκοσμίῳ «ὀσμῇ καί εὐωδίᾳ ἀθανάτου ζωῆς» τούς πιστῶς προσιόντας τῇ ἀοράτῳ ἐπισκιάσει τῶν πρεσβειῶν τῶν δι’ αὐτῶν διελθόντων ἀνωνύμων τῆς πίστεως ἀγωνιστῶν καί Μαρτύρων.
Ἐν ταύταις οὖν ταῖς σεπταῖς κατακόμβαις, τά ἱερά, ὡς εἰπεῖν, καταφύγια ἤ ἐναυλίσματα, εὐβλαβεῖ καί προθύμῳ σπουδῇ καί ἀποφάσει τοῦ ἀειμνήστου Μητροπολίτου Σύρου, Τήνου, Ἄνδρου, Κέας καί Μήλου κυροῦ Φιλαρέτου, τελεῖται ἐτήσιον προσκύνημα τῇ Κυριακῇ τῶν Ἁγίων Πάντων, ἔνθα συνερχόμενοι πανταχόθεν εὐσεβεῖς Χριστιανοί δοξολογοῦσιν ἐν αὐταῖς τῆς δόξης τόν Κύριον καί ὑμνοῦσι τούς Ἁγίους αὐτοῦ Μάρτυρας, ψάλλοντες τήν μετά χεῖρας Ἀκολουθίαν, ποιηθεῖσαν, ἡμετέρᾳ παρακλήσει, ὑπό τοῦ ὑμνογράφου τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας Ὁσιολογιωτάτου Μοναχοῦ Γερασίμου Μικραγιαννανίτου καί ἐγκριθεῖσαν ὑπό τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, δι’ ἧς ὑμνεῖται ὁ ἀγωνοθέτης Κύριος καί οἱ τούτου ἀγωνισταί καί Ἀθλοφόροι, οἱ ζηλώσαντες τόν θάνατον Αὐτοῦ διά ποικίλων παθημάτων. Ὧν ταῖς πρεσβείαις, Χριστέ βασιλεῦ, δώρησαι ἡμῖν πταισμάτων ἄφεσιν καί ἀξίωσον ἡμᾶς τῆς οὐρανίου βασιλείας σου. Ἀμήν».
Σαράντα περίπου χρόνια μετά την σύνταξη της ακολουθίας από τον Αθωνίτη υμνωδό, γέροντα Γεράσιμο Μικραγιαννανίτη (5 Σεπτεμβρίου 1905 – 7 Δεκεμβρίου 1991) για την οποία μας μιλάει ο π.Ιωάννης Ράμφος, δημιουργήθηκε με ευλάβεια και προσοχή η αγιογραφία των Κατακομβών της Μήλου, «οπτικοποιώντας» με εξαιρετικό τρόπο όσα θαυμαστά περιγράφονται στο κείμενο του «Υμνογράφου της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας», ο οποίος, θεωρώντας την υμνογραφία προέκταση της προσευχής, δήλωνε: «Έχω τον άγιο μπροστά. Γι’ αυτό και δεν θέλω επικοινωνία με κανέναν. Η υμνογραφία, η πνευματική αυτή εργασία, είναι ένωση της ψυχής μετά του Θεού• είναι μία θαυμασία προσευχή• είναι μία μεταρσίωσις του νοός• είναι μία μυστική θεωρία• είναι ένα μυστήριον, που δεν ερμηνεύεται και με λόγους δεν εξωτερικεύεται. Η υμνογραφία είναι η υπάτη φιλοσοφία. Δεν εκφράζεται με αυτά τα λόγια. Πρέπει κανείς να την δοκιμάσει για να την αισθανθεί»[1].
