Μεγαλοβδομαδιάτικο Ἀντίφωνο

Γράφει η Εὐδοξία Αὐγουστίνου, Φιλόλογος - Θεολόγος

Ὁ λειτουργικός χωροχρόνος τῆς Ἐκ­κλησίας μας ἀναδίδει τίς ἅγιες ἡμέρες τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδας τήν πιό εὐ­ω­διαστή του δόξα, καθώς κοσμεῖται ἀπό ἄρρητο ἐκφραστικό ὕψος ὕμνων. Στούς ὀρθόδοξους ναούς, μέσα στό κλί­μα τῆς κατάνυξης πού δημιουργοῦν οἱ ὕμνοι καί τά ἀναγνώσματα, αἰσθάνεται κανείς νά μεταρσιώνεται καί νά μεταφέρεται νοερά στόν τόπο ὅπου ὁ Χριστός ἔπα­θε, σταυ­ρώ­θηκε, θυσιάσθη­κε ὡς ἐ­θελόθυτο θύμα ὑπέρ τῆς τοῦ κόσμου σωτη­ρίας, καί ἀναστήθηκε ἀπό τούς νεκρούς νικητής καί τροπαιοῦχος.

Ποιητικό ὕφος, πνευματική εὐαισθησία, μυσταγωγική εὐσέβεια, θρηνῶδες βίωμα, κατάνυξη συναντῶνται σέ ὅλους τούς ὕμνους. Μέ τήν ἐκφραστική τους δύναμη, τόν λυρισμό, τή δραματικότητα, τόν ποιητικό λόγο καί τήν ἐξαίσια μουσική τους συνεπαίρνουν τόν πιστό στίς Ἀκολουθίες καί τόν βοηθοῦν στή βίωση τοῦ θείου δράματος, μέ ἀποκορύφωμα τόν σταυρό καί τήν ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ. Ὑμνογράφοι ὅπως οἱ ἅγιοι Κο­σμᾶς ὁ Μελωδός, Ἰωάννης Δαμα­σκηνός, Ἀνδρέας Κρήτης, Ρωμανός ὁ Με­λω­δός, Θεόδωρος Στουδίτης, Ἰωσήφ ὑ­μνογράφος, Κασσιανή κ.ἄ. συνέθεσαν τούς περισσότερους ἀπό τούς ὕμνους τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδας. Ἀναντίρρητα, οἱ δη­­μιουργοί κατεῖχαν ἀπόλυτα τή θεολογία τῆς Ἐκκλησίας, τήν ποιητική τέ­χνη, τήν ἑλληνική γλώσσα καί συγ­χρό­νως ὑπῆρξαν ἄριστοι μουσικοί.

Ἡ ὑμνογραφία τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδας, π. Γεώργιος Μεταλληνός,

Ἡ Μεγάλη Ἑβδομάδα ἀνακεφαλαιώνει ὅλη τὴν ἀνθρώπινη Ἱστορία, τὴν δημιουργίᾳ, τὴν πτώση, τὴν ἐν Χριστῷ ἀνάπλαση καὶ ἀναδημιουργία. Ὁ Χριστός, ὁ σταυρωμένος καὶ ἀναστὰς Κύριος τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς Ἱστορίας, προβάλλεται μέσα ἀπὸ τὶς ἱερὲς Ἀκολουθίες, ὡς Αὐτὸς ποὺ δίνει λύση στὴ διαχρονικὴ τραγῳδία τοῦ ἀνθρώπου καὶ νοηματοδοτεῖ τὴν Ἱστορία.

Ὑπάρχει δὲ συνοχὴ καὶ συνέχεια στὰ ἀναγιγνωσκόμενα, ἀδόμενα καὶ τελούμενα στὴ Λατρεία, ποὺ ἀποδυναμώνεται ὅμως μὲ τὴν ἀποσπασματικότητα τῆς μετοχῆς, σ᾿ ἀντίθεση μὲ τὴν μοναστικὴ λειτουργικὴ πράξη. Ἡ καταφυγὴ τῶν φιλακολούθων στὰ μοναστήρια αὐτὲς τὶς μέρες, καὶ μάλιστα τὰ ἁγιορείτικα, αὐτὸ τὸ νόημα ἔχει: τὴν δυνατότητᾳ βιώσεως ὅλου του φάσματος τῆς προσφερόμενης, ἀπὸ τὴν λατρείᾳ, ἀνακεφαλαιώσεως τῆς σωτηρίας ἀνθρώπου καὶ κόσμου.

Ἡ παροντοποίηση τῶν συνδεομένων μὲ τὰ Πάθη τοῦ Χριστοῦ ἱστορικῶν σωτηριωδῶν γεγονότων πραγματοποιεῖται μὲ τὰ δρώμενα (λιτάνευση τῆς εἰκόνας τοῦ Νυμφίου, τοῦ Μυστικοῦ Δείπνου, τοῦ Σταυροῦ, τοῦ Ἐπιταφίου, Ἀποκαθήλωση), ἀλλὰ κυρίως μὲ τὸ βασικότερο μέσον της ἐκκλησιαστικῆς μας λατρείας, τὸν λόγο τοῦ ὕμνου καὶ τὸ μουσικὸ ἔνδυμά του, τὸν ὑπέροχο αὐτὸ διφυῆ φορέα καὶ ἐκφραστὴ τῆς ὀρθόδοξης πίστης. Ὁ λειτουργικὸς ὕμνος συνιστᾷ τὴν καρδιὰ τῆς ἐκκλησιαστικῆς λατρείας, διότι οἱ δυνατότητες ποὺ προσφέρει ὁ ποιητικὸς λόγος καθιστοῦν τὴν ὑμνογραφία τὸ προσφορότερο μέσο γιὰ τὴν μυσταγωγία τοῦ σώματος-συνάξεως.

Μὲ πλοηγὸ τὴ χριστουγεννιάτικη ὑμνογραφία

Μέ πλοηγό τή χριστουγεννιάτικη ὑμνογραφία

Γράφει η Εὐδοξία Αὐγουστίνου, Φιλόλογος - Θεολόγος

Ἡ μεγάλη καί «πρώτη ἑορτή» τῶν Χριστουγέννων, τήν ὁποία μᾶς ἀξιώνει ὁ Κύριος καί φέτος νά ἑορτάσουμε, συγκινεῖ ἰδιαίτερα ἐμᾶς τούς Ἕλληνες μέ τή λαμπρότατη καί θεσπέσια ὑμνολογία της, τόν ἄφθαστο λυρισμό καί τήν ἀνυπέρ­βλη­τη ὡραιότητα, πού δημιουργεῖ κατάνυξη μέσα στίς καρδιές μας. Ἐμπνευσμέ­νοι ἀπό τό ἅγιο Πνεῦμα οἱ ἱεροί ποιητές ὕ­μνησαν τό ὑπερφυέστατο μυστήριο τῆς ἐνανθρωπήσεως τοῦ Κυρίου μας καί κληροδότησαν στήν Ἐκκλησία μας ἀνεπανάληπτα διαιώνια ποιήματα λατρείας καί στόν παγκόσμιο πολιτισμό κορυφαῖα δείγ­ματα ὕψιστης ποιητικῆς τέχνης.

Πρῶτα-πρῶτα ὁ μέγας Ρωμανός ὁ Μελωδός, ὁ Πίνδαρος τῆς ἐκκλησιαστι­κῆς ποίησης, μέ τό προοίμιο τοῦ Κοντακίου του «Ἡ Παρθένος σήμερον» πε­ρι­- γράφει μέ πανηγυρικό καί ἐνθουσιαστικό ὕφος τήν ὑποδοχή τοῦ θείου Βρέφους ἀπό ὅλη τήν κτιστή δημιουργία. Ἡ Παναγία μέ τούς ἀγγέλους, τούς ἁπλοϊκούς ποι­μένες, τούς ἐξ ἀνατολῶν μάγους, τόν μυστηριώδη ἀστέρα, τή γῆ καί τό σπήλαιο ὑποδέχονται τό «Νέον Παιδίον», τόν «πρὸ αἰώνων Θεόν».

"Τεῖχος ὠχυρωμένον ἡμῖν, τάς ἑλεπόλεις τῶν ἐχθρῶν μή πτοούμενον, ἐδόθης

Ένα τροπάριο του Όρθρου του μεγαλομάρτυρα Δημητρίου αρχίζει ως εξής:

"Τεῖχος ὠχυρωμένον ἡμῖν, τὰς ἑλεπόλεις τῶν ἐχθρῶν μὴ πτοούμενον, ἐδόθης [εννοείται: "Δημήτριε"]...".

Από τις λέξεις του αποσπάσματος αυτού, άγνωστη μας φαίνεται η λέξη "ἑλεπόλεις" και κάπως γνωστή η λέξη "πτοούμενουν" (αναφερόμενη στην πρώτη λέξη του αποσπάσματος: "τεῖχος").

Η λέξη "ἑλέπολις" είναι σύνθετη. Το πρώτο της συνθετικό είναι το ρήμα "εἷλον" (αποτελεί αόριστο του ρήματος "αἱρῶ", που σημαίνει "κυριεύω", "καταστρέφω"), ενώ το δεύτερο συνθετικό είναι, ασφαλώς, η λέξη "πόλις". Η "ἑλέπολις" λοιπόν ήταν μεγάλη κινητή πολιορκητική μηχανή σε σχήμα ξύλινου πύργου, την οποία επινόησε ο Δημήτριος ο Πολιορκητής (κατά σύμπτωση, πάλι Δημήτριος!).

Την "ἑλέπολιν" συναντάμε δύο φορές στην Παλαιά Διαθήκη, και τις δύο σε συνεχείς στίχους του βιβλίου "Α΄ Μακκαβαίων": "ἐποίησεν [Σίμων] ἑλεπόλεις" (Α΄ Μακκ. 13:43), και αμέσως μετά: "καὶ ἐξήλλοντο οἱ ἐν τῇ ἑλεπόλει εἰς τὴν πόλιν" ( = "και όσοι ήταν στον κινητό πολιορκητικό πύργο πήδησαν μέσα στην πόλη", Α΄ Μακκ.13:44).

Ἀπόστολε Θωμᾶ "τῶν πεπαρμένων ἥλων τὰς ὠτειλάς, τῷ δὰκτύλῳ κατιδεῖν κατηξίωσαι"

Σε τροπάριο του Όρθρου του αποστόλου Θωμά (6 Οκτωβρίου) θα βρούμε την εξής φράση, απευθυνόμενη στον εορταζόμενο απόστολο: "τῶν πεπαρμένων ἥλων τὰς ὠτειλάς, τῷ δακτύλῳ κατιδεῖν κατηξίωσαι" ( = "αξιώθηκες να δεις ξεκάθαρα με το δάκτυλό σου τα σημάδια από το πέρα ώς πέρα τρύπημα των καρφιών").

Εδώ έχουμε δύο λέξεις που δεν φαίνεται να μας θυμίζουν κάτι ("πεπαρμένων" και "ὠτειλάς"). Αμφότερες έρχονται κατευθείαν από τον Όμηρο!

Η πρώτη από αυτές ("πεπαρμένων") είναι μετοχή παρακειμένου του ρήματος "πείρω", το οποίο σημαίνει "τρυπώ πέρα ώς πέρα, απ' άκρη σ' άκρη", "διατρυπώ".

"Ἐξίσταντο Ἀγγέλων αἱ Δυνάμεις, ἐν τῇ Σιὼν σκοπούμεναι τόν οἰκεῖον Δεσπότην γυναικείαν ψυχήν χειριζόμενον"

Στη γνωστή εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου ο Χριστός εμφανίζεται επιβλητικός στο κέντρο της εικόνας να κρατά στα χέρια του την ψυχή της Παναγίας Μητέρας Του με τη μορφή σπαργανωμένου βρέφους.

Την ίδια αυτή "απεικόνιση" με λόγια θα συναντήσουμε σε ένα τροπάριο του Όρθρου της Κοιμήσεως, το οποίο αρχίζει με τη φράση:

"Ἐξίσταντο Ἀγγέλων αἱ Δυνάμεις, ἐν τῇ Σιὼν σκοπούμεναι τὸν οἰκεῖον Δεσπότην γυναικείαν ψυχὴν χειριζόμενον"

Ὕμνος στὸν Ἅγιο Ἰωάννη τὸν Θεολόγο. Ἁγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς

Ὁ ἅγιος Ἰωάννης, ὁ Εὐαγγελιστής,υἱός Ζεβεδαίου τοῦ ἁλιέως,

νεαρὸς βλαστὸς ἦταν, ὅταν συνάντησε τὴ θερμουργὸ ἀγάπη, τὸν Ἰησοῦ.

Ὁ πιὸ πιστὸς φίλος τοῦ Χριστοῦ,ἁγνή, παρθένος ψυχή,

ψυχὴ ἁγνὴ καὶ ἀγαπῶσα διορατική, ἡρωική.

Ἀποκάλυψε ἄρρητες ὁράσεις,αἴροντας τὴ σφραγίδα ποὺ σφράγιζε τὴν αἰωνιότητα.

Ὁ ἅγιος Ἰωάννης εἶδε τὸ πεπρωμένο τοῦ κόσμου, ἀπὸ τὴν ἀρχὴ μέχρι τὸ τέλος!

Κήρυξε τὴν Ἀγάπη καὶ μὲ Ἀγάπη πορεύθηκε μέσα στὸν κόσμο.

Ὣς τὸν θρόνο τοῦ Ὑψίστου Θεοῦ ἀνυψώθηκε ἀπὸ τὴν Ἀγάπη.

Τόν πεσόντα ἄνθρωπον, ἀνεδέξω Δέσποτα Χριστέ...

Τὸν πεσόντα ἄνθρωπον, ἀνεδέξω Δέσποτα Χριστέ, ἐκ μήτρας παρθενικῆς, ὅλος συναφθείς, μόνος ἁμαρτίας δέ, μὴ μετασχών, ὅλον ἐκ φθορᾶς, σὺ ἠλευθέρωσας, τοῖς ἀχράντοις σου παθήμασι.

* * *

Τόν πεσμένο ἄνθρωπο τόν ἀνέλαβες, Δέσποτα Χριστέ, ἀφοῦ ἦλθες σέ πλήρη ἕνωση μαζί του ἀπό μήτρα παρθενική· χωρίς ὅμως νά γίνεις μέτοχος τῆς ἁμαρτίας μόνος Ἐσύ, ὁλόκληρο τόν ἐλευθέρωσες ἀπό τή φθορά μέ τά ἄχραντά σου (ἀμόλυντά σου) παθήματα.

Εκ της Οκτωήχου-Όρθρος πλ.Α

πηγή

https://proskynitis.blogspot.com/2023/11/blog-post_87.html

Εἶναι ἀμέτρητοι οἱ χαρακτηρισμοί, πού προτάσσει στό ὄνομα τοῦ Τιμίου Σταυροῦ ἡ ὑμνολογία μας

Ἠλιάδης Σάββας, Δάσκαλος

Εἶναι ἀμέτρητοι οἱ χαρακτηρισμοί, ποὺ προτάσσει στὸ ὄνομα τοῦ Τιμίου Σταυροῦ ἡ ὑμνολογία μας καὶ οἱ ἰδιότητες καὶ οἱ θεῖες ἐνέργειες ποὺ χαρίζει πλουσίως στὰ ζωντανὰ μέλη τῆς Ἐκκλησίας. Προσπαθήσαμε νὰ καταγράψουμε κατὰ τὸ δυνατὸν ἀπὸ τὸ Μηναῖο τοῦ Σεπτεμβρίου, ἐπὶ τῇ ἑορτὴ τῆς Ὑψώσεως:

1.Ἄχραντος Σταυρὸς

2.θεῖος Σταυρὸς

3.ἀήττητον τρόπαιον

4.θυρεὸς (μεγάλη ἀσπίδα) ἀπροσμάχητος

5.σκῆπτρον (σύμβολο ἐξουσίας) ἔνθεον

6.πανάγιος Σταυρὸς

7.σκέπη κραταιὰ

8.τριμερὴς Σταυρὸς (ἀπὸ τὴν παράδοση τῆς Π. Διαθήκης μὲ τὸν Ἀβραὰμ καὶ τὸν Λὼτ)

9.ζωηφόρον ξύλον

10.φυλακτήριον θεῖον

11.ἀπροσμάχητον τεῖχος

12.σωτήριον ξύλον

13.τῶν πιστῶν καύχημα

14.ἀθλητῶν στήριγμα

15.Ἀποστόλων ἐγκαλλώπισμα

16.Δικαίων πρόμαχος

17.πάντων των Ὁσίων διασῶσμα

18.πανσεβάσμιος Σταυρὸς

19.εὐλογημένον ξύλον

20.ξύλον τῆς ὄντως ζωῆς

21.θεῖος θησαυρὸς (ἐν γῆ κρυπτόμενος)

Ἀναφορά στή θεσπέσια ὑμνολογία τοῦ Πάσχα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΗ ΘΕΣΠΕΣΙΑ ΥΜΝΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ

ΛΑΜΠΡΟΥ ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου- καθηγητού

Το Άγιο Πάσχα είναι η κορυφαία εορτή της Εκκλησίας μας. Η Εκκλησιαστική μας Ιστορία μας πληροφορεί πως μαζί με την εβδομαδιαία εορτή της Κυριακής η εορτή του Πάσχα είναι η αρχαιότερη χριστιανική εορτή. Κατ’ αυτή εορτάζεται το μέγα γεγονός της εκ των νεκρών αναστάσεως του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, η νίκη Του κατά του Άδη και του θανάτου, η απαρχή της ημών αναστάσεως και ο θρίαμβος της ζωής!

Το χαρμόσυνο αυτό γεγονός φρόντισε η Αγία μας Εκκλησία ανά τους αιώνες να το εορτάζει με ξεχωριστή λαμπρότητα. Μεγάλοι ποιητές υμνογράφοι και μελωδοί συνέθεσαν για τη μεγάλη αυτή εορτή, ύμνους άφθαστου μεγαλείου και ποιητικής αξίας. Από τους γνωστούς υμνογράφους του Πάσχα ξεχωρίζουμε τον άγιο Ιωάννη το Δαμασκηνό και τον Ρωμανό τον Μελωδό. Ο μεν Ιωάννης συνέθεσε τον κανόνα της ακολουθίας του Όρθρου και ο Ρωμανός το κοντάκιο της εορτής.

Ο πιο αγαπητός αναστάσιμος ύμνος είναι αναμφίβολα το «Χριστός ανέστη, εκ νεκρών, θανάτω θάνατον πατήσας και τοις εν τοις μνήμασι ζωήν χαρισάμενος». Πρόκειται για τον θριαμβευτικό παιάνα της πιο μεγάλης νίκης όλων των εποχών. Ποτέ δεν έχουν αποδοθεί τόσο πυκνά νοήματα, που για να αναλυθούν θα γράφονταν ένα ολόκληρο βιβλίο, σε ένα τόσο μικρό ύμνο!

Ο κανόνας της εξαίσιας εορτής αποτελεί πραγματικά ένα από τα μεγαλύτερα αριστουργήματα της παγκοσμίου λογοτεχνίας, όλων των εποχών. Ο μεγαλύτερος ποιητής και μελωδός της Εκκλησίας μας, ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός ( η΄αιών.), συνέθεσε αυτό το υπέροχο ποίημα σαφώς κάτω από θεία έμπνευση. Η αξία του έγκειται αφ’ ενός μεν στην καταπληκτική λογοτεχνική του σύνθεση, στον πλούτο και το σπάνιο λεξιλογίο, στις ζωηρές εικόνες, στην πλοκή των γεγονότων κλπ και αφ’ ετέρου στα σπουδαιότατα θεολογικά μηνύματα που υπάρχουν σ’ αυτόν.

12 δύσκολες λέξεις ἀπό τήν Ὑμνολογία τῆς Μεγάλης Ἑβδομάδας

Ὁ ὕμνος τοῦ ἁγίου Πατρικίου

Ο ΥΜΝΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΑΤΡΙΚΙΟΥ
(8ος αιώνας μ.Χ)

Η ασπίδα μου σήμερα,
μια αμάχητη δύναμη, η επίκληση της Τριάδας,
στην βεβαίωση της τριαδικότητας,
στην ομολογία της μοναδικότητας
του δημιουργού των πάντων,
δια της αγάπης.
*
Ασπίδα μου σήμερα
η δύναμη της αγάπης των Χερουβείμ,
η υπακοή των αγγέλων,
η διακονία των αρχαγγέλων,
των αγίων ο ένδοξος αναστάσιμος χορός,
οι προσευχές των πατριαρχών,
των προφητών οι οράσεις,
των αποστολών οι διδαχές,
των ομολογητών η πίστη,
των παρθένων η αγνότητα,
των δικαίων τα παλαίσματα.

Ἀδύναμος ὁ νοῦς μας μικρή ἡ καρδιά γιά Σένα Ἀχώρητε παράδοξα Μετρούμενε Δόξα Σοί

Εφραίμ ο Σύρος

VII Ύμνοι στη Γέννηση του Χριστού

Μετάφραση από τα Αραμαϊκά: Στάθης Κομνηνός

(V)

Ανακαινίζεις την ανθρωπότητα Νεογέννητε, δόξα Σοι

Καρπέ Εσύ, Ευλογητέ

κόβεσαι να κορέσεις την πείνα μας

Παραβιαστή του Σαββάτου που το σώζεις, αινώ Σε

Δόξα Σοι Σιωπηλέ που έστειλες τη φωνή Σου

Υπέρτατε που φανερώθηκες με τον Αστέρα Σου, δόξα Σοι

Κρυμμένε Δόξα Σοι που φανερώθηκες βρέφος

Εσύ Ζωντανέ που αναλαμβάνεις θνητότητα

Νήπιε Νήπιε

Ευλογητέ σταυρωτή της λευτεριάς ως το θελήσεις

Ευλογητέ που το ξύλο σε υπέμεινε ως το επέτρεψες

Κλεισμένε στο μνήμα Αυτονεκρούμενε Ευλογητέ

Αυτοσμικρούμενε

που το σώμα μας, Μακάριε, έπλασες σκήνωμα του κρυφτού Σου

που με τη γλώσσα μας ξεσκέπασες τα μυστικά Σου

Δόξα Σοι Δέσμιε της απελευθέρωσής μας

Οἱ ''κατά ἀλφάβητον'' προεόρτιοι Ὕμνοι τῶν Χριστουγέννων (προσόμοια καί κανόνες) καί τά ἀλφαβητικά κάλαντα

Οι ‘’κατά αλφάβητον’’ προεόρτιοι Ύμνοι των Χριστουγέννων (προσόμοια και κανόνες) και τα αλφαβητικά κάλαντα

ΠΗΓΗ:ΕΔΩ

Του παπαδάσκαλου Κωνσταντίνου Ι. Κώστα:

Ο προεόρτιος εορτασμός της Γέννησης του Χριστού ξεκινά για τα καλά πέντε ημέρες πριν τα Χριστούγεννα. Οι ακολουθίες που ψάλλονται στην Εκκλησία τις ημέρες αυτές καλούν τους πιστούς να προετοιμαστούν για τη μεγάλη γιορτή των Γενεθλίων του Χριστού.

Ο χαρακτήρας των ύμνων είναι ιδιαίτερα προτρεπτικός: ‘’Προεορτάσωμεν λαοί Χριστού τα γενέθλια και επάραντες τον νουν, επί την Βηθλεέμ αναχθώμεν τη διανοία..’’. (Στιχηρό Προσόμοιο. Εσπερινός 20ης Δεκ.).

Ολόκληρη η κτίση ετοιμάζεται να γιορτάσει τη ‘’χειμωνιάτικη πασχαλιά’’. Οι προεόρτιοι ύμνοι των ακολουθιών, με τη μελωδική ποικιλία τους και τα υψηλά θεολογικά νοήματα που διατυπώνονται με απαράμιλλο ποιητικό τρόπο, δίνουν τον τόνο της ιερής πανήγυρης.

Ανάμεσα στους προεόρτιους αυτούς ύμνους ξεχωρίζουν τα Στιχηρά Προσόμοια και οι Κανόνες ‘’κατά αλφάβητον’’.

Το ποιητικό αυτό είδος προβλέπει ώστε τα πρώτα γράμματα του κάθε τροπαρίου να συναποτελούν μια φράση, μια ένδειξη ή ένα όνομα. ‘Ήταν για τους υμνογράφους ένας τρόπος να διοχετεύουν αποσκεπασμένο το όνομά τους ή την καταγωγή τους.

Τα δείγματα δεν είναι πολλά. Η ταπεινοφροσύνη των ι. Υμνογράφων δεν επέτρεπε την αυτοπροβολή τους. Είχαν τη συνείδηση ότι υπηρετούν τη λειτουργική τέχνη της Εκκλησίας. Έτσι, η ακροστιχίδα πολλών κανόνων αναφέρεται στο θέμα της εορτής και όχι στον ποιητή του είδους. Ας σημειωθεί ότι η ακροστιχίδα ποικίλει ανάλογα με την επιθυμητή έκταση.

Στην περίπτωση, όμως, των ‘’κατά αλφάβητον’’ Κανόνων και Προσομοίων, τα 24 γράμματα της αλφαβήτου, από το Α ως το Ω, καθορίζουν ακριβώς την έκταση των υμνολογημάτων.

ΠΡΟΕΟΡΤΙΑ ΣΤΙΧΗΡΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΑ ΚΑΤΑ ΑΛΦΑΒΗΤΟΝ

Στον Όρθρο της 20ης Δεκεμβρίου συναντούμε Στιχηρά Προσόμοια κατά αλφάβητον ‘’Ποίημα Ρωμανού του Μελωδού’’. Ψάλλονται στους Αίνους τμηματικά μέχρι την 23η Δεκεμβρίου. Αναλυτικά: 20 Δεκεμβρίου, τα τροπάρια Α-Ζ. 21 Δεκ. Η-Μ. 22 Δεκ. Ν-Σ και 23 Δεκ. Τ-Ω. Πρόκειται για την ίδια ακριβώς διαίρεση βάσει της οποίας ψάλλεται ο Ακάθιστος Ύμνος τις 4 πρώτες Παρασκευές της Μεγάλης Σαρακοστής.

Τα περίφημα προεόρτια Στιχηρά των Χριστουγέννων ‘’Αι αγγελικαί προπορεύεσθε Δυνάμεις…’’, όπως παρατηρεί ο καθηγητής Ν. Τωμαδάκης, ‘’είναι ουσιαστικώς α’ οίκος ύμνου, έχοντος ακροστιχίδα “Αίνος ταπεινού Ρωμανού εις τα γενέθλια”, του οποίου εξέπεσεν το προοίμιον’’. Είναι αξιοσημείωτο ότι το προοίμιο του Κοντακίου του Ρωμανού στα Χριστούγεννα, το δημοφιλές ‘’Η Παρθένος σήμερον’’ ψάλλεται μέχρι σήμερα, καθιστώντας τον Ρωμανό διαχρονικό ποιητή.

Σύμφωνα με τον Οδυσσέα Ελύτη ο Ρωμανός αναδεικνύεται ως ‘’ο πλησιέστερος και προς τους αρχαίους και προς τους σύγχρονους ποιητές μας. Ένας κρίκος ανοξείδωτος ανάμεσα σε δύο μεγάλες περιόδους ενός και του ίδιου πολιτισμού’’.

ΠΡΟΕΟΡΤΙΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ ΚΑΤΑ ΑΛΦΑΒΗΤΟΝ

Στον Όρθρο της 21ης Δεκεμβρίου ο προεόρτιος Κανόνας ‘’κατά αλφάβητον’’ είναι ποίημα του μεγάλου υμνογράφου Ιωσήφ (840-883) που καταγόταν από την Κάτω Ιταλία. Ο Κανόνας είναι πλήρης (9 Ωδές, στην πραγματικότητα 8).

Κανείς γιά ὕπνο, κανείς Νυχτέρια, μόνο νυχτέρια ὁλοφώτεινα

Εφραίμ ο Σύρος

VII Ύμνοι στη Γέννηση του Χριστού

Μετάφραση από τα Αραμαϊκά: Στάθης Κομνηνός

(VI)

Η Μαρία

Μια Βηθλεέμ

Εμμανουήλ! Εμμανουήλ!

Καταγράφεσαι ο Καταγράφων τη θάλασσα!

Μετρητή της άμμου Γεννήθηκες.

Σ’ ένα χωριουδάκι η εκπλήρωση ενός τραγουδιού, Δαβίιιιδ!

Ἀκουμπάει ὁ Θεὸς στοὺς ἅγιους καὶ ἀναπαύεται, ὅμως στὸν Θεὸ οἱ ἅγιοι ζοῦν καὶ κινοῦνται βαδίζοντας στὸ Φῶς ὅπως ἐπάνω σ’ ἔδαφος.

Ἀκουμπάει ὁ Θεὸς στοὺς ἅγιους καὶ ἀναπαύεται, ὅμως στὸν Θεὸ οἱ ἅγιοι ζοῦν καὶ κινοῦνται βαδίζοντας στὸ Φῶς ὅπως ἐπάνω σ’ ἔδαφος.

***

Εἰ γάρ καί ἐπαναπαύεται Θεός ἐν τοῖς ἁγίοις,

ἀλλ᾿ ἐν Θεῷ οἱ ἅγιοι ζῶσί τε καί κινοῦνται,

βαδίζοντες ἐν τῷ φωτί ὥσπερ ἐπί ἐδάφους.

Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος, Ύμνος ΚΖ΄

Μνήμη του οσίου και θεοφόρου πατρός ημών ΣΥΜΕΩΝ τον Νέου Θεολόγου.

Περί της Αναστάσεως του Χριστού

ΚΖ’. Ὁποῖον δεῖ εἶναι τόν μοναχόν καί τίς ἡ ἐργασία καί τίς ἡ τούτου προκοπή καί ἀνάβασις.

Παλάτι ἐργάσου

Στίχοι ποὺ δείχνουν ἔρωτα πρὸς τὸν Θεό

Περί μετανοίας

Εὐχαριστία πρὸς τὸν Θεόν

Ὤ ξένου πάντῃ θαύματος καί ἀφράστου!

https://wra9.blogspot.com/2020/10/blog-post_37.html

Ὕμνος στόν Ἅγιο Χαράλαμπο, Ἁγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς

Άσκοπο σπαθί υψώνεται πάνω από τον Χαραλάμπη, άσκοπα χαμηλώνει!

Ο άγιος γονάτισε και ανέπεμψε δέηση στον Θεό:

«Σώσε τους Κύριε!

Συγχώρησε τις αμαρτίες όλων των αμαρτωλών ανθρώπων-

δείξε και πάλι το έλεος Σου.

Ευλόγησε τον μόχθο τους, δώσε άφθονη καρποφορία στους αγρούς τους.

Άνθρωποι είναι, σάρκα και αίμα- ας έχουν κάθε αγαθό-ας Σε υμνούν Κύριε!

Χάριζέ τους υγεία, υγεία και ευφροσύνη-ας Σε μνημονεύουν Κύριε!

Αποδίωξε απ’ αυτούς κάθε κακό, ρύσαι αυτούς από κάθε δυστυχία-ελέησον, Κύριε, άπαντας και, μετά θάνατον, πρόσδεξαι τις ψυχές τους στον Παράδεισο.

Κύριε ελέησον!

Όποιος Εσένα ικετεύει και το όνομά μου επικαλείται, Θεέ μου, χάριν του μαρτυρίου μου, βοήθησε τον, γιά χάρη μου βοήθησέ τον!».

Θηκαρᾶς.Μεγάλες ἀποκαλύψεις καί ὁπτασίες στόν φωτισμένο μοναχό πού ἔγραψε αὐτούς τούς θεϊκούς ὕμνους στό Ἅγιον Ὄρος

Θεοδούλου Μοναχού. 

ΜΕΓΑΛΕΣ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΙΣ ΚΑΙ ΟΠΤΑΣΙΕΣ ΣΤΟΝ ΦΩΤΙΣΜΕΝΟ ΜΟΝΑΧΟ ΠΟΥ ΕΓΡΑΨΕ ΑΥΤΟΥΣ ΤΟΥΣ ΘΕΙΚΟΥΣ ΥΜΝΟΥΣ ΤΟΝ 14 ΑΙΩΝΑ ΣΤΟ ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ.

Στήν ιστορία τῆς Ὀρθόδοξης Λατρείας ἔχουν καταγραφεῖ λαμπρά ποιητικά δημιουργήματα τά ὁποῖα, ἐκτός ἀπό τή λειτουργική τους χρήση και τήν ἀξιοποίησή τους στήν κοινή προσευχή τῶν πιστῶν, ἀποτελοῦν μνημεῖα τοῦ πολιτισμοῦ μας και ἐκφράζουν κατά τόν καλύτερο τρόπο τή δογματική διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας μας. Μεταξύ τῶν δημιουργημάτων αὐτῶν εἶναι και οἱ Τριαδικοί Ὕμνοι τοῦ Θηκαρᾶ, ἕνα ἔργο σπουδαῖο, πού συνδέθηκε μέ τήν κατ’ ἰδίαν προσευχή κυρίως τῶν μοναχῶν και ἐκδόθηκε πρόσφατα ἀπό τήν Ἱερά Μονή Παντοκράτορος τοῦ Ἁγίου Ὄρους.

Μέ τό ὄνομα Θηκαρᾶς ἐννοοῦμε τόν λόγιο μοναχό και ἡσυχαστή ἀπό τήν Κωνσταντινούπολη, ὁ ὁποῖος ἔζησε κατά τήν περίοδο τοῦ ἡσυχασμοῦ (τέλη 13ου - ἀρχές 14ου αἰῶνα) και ἔλαβε τήν προσωνυμία αὐτή ἀπό τό γεγονός ὅτι ἦταν κατασκευαστής θηκῶν γιά μαχαίρια. Ἦταν πάρα πολύ ταπεινός μοναχός και τό πραγματικό του ὄνομα τό γνώριζε μόνο ὁ ὑποτακτικός και μαθητής του Θεόδουλος, ὁ ὁποῖος μάλιστα εἶχε δεσμευθεῖ μέ ὅρκο νά μήν ἀποκαλύψει ποιός εἶναι ὁ Θηκαρᾶς. Ἔχει βεβαίως ταυτισθεῖ κατά καιρούς μέ διάφορα πρόσωπα, ὅπως π.χ. μέ τόν προαναφερθέντα μαθητή του Θεόδουλο, τό μοναχό Διονύσιο, τό Θωμά Μάγιστρο ὁ ὁποῖος ἔγινε μοναχός μέ τό ὄνομα Θεόδουλος κ.ἄ. Ἡ ἐπιστημονική ἔρευνα ἔχει ἀπορρίψει κάποιες ἀπό αὐτές τίς ταυτίσεις, ἀλλά δέν ἔχει καταλήξει μέ βεβαιότητα ποιός εἶναι ὁ Θηκαρᾶς . Μέ τήν ἐν λόγῳ προσωνυμία, ἐκτός ἀπό τό ψευδωνύμως φερόμενο πρόσωπο, ἐννοεῖται και ὁλόκληρη ἡ Συλλογή πού σχετίζεται μέ τό Θηκαρᾶ. Πρόκειται συγκεκριμένα γιά τό καθημερινό Ὡρολόγιο μέ τούς εἰδικούς Τριαδικούς Ὕμνους και τίς Εὐχές, τήν Ἀσκητική Ἀκολουθία γιά τήν περίοδο τῆς Τεσσαρακοστῆς, διάφορα ἑρμηνευτικά ὑπομνήματα τοῦ ὑμνογραφικοῦ ἔργου τοῦ Θηκαρᾶ και Πατερικά Ἀνθολόγια πού περιέχουν κείμενα ἀναφερόμενα στή σπουδαιότητα τῆς δοξολογίας και εὐχαριστίας τοῦ Θεοῦ διά τῆς ὑμνολογίας. Ὁ ἴδιος ὁ Θηκαρᾶς μᾶς πληροφορεῖ γιά τόν ἀποκαλυπτικό τρόπο μέ τόν ὁποῖο διδάχθηκε και ἐμπνεύσθηκε τούς ὑψηλῆς γλωσσικῆς ἔκφρασης και θεολογίας ὕμνους του, ἀλλά και γιά τό βιβλικό και πατερικό ὑπόβαθρο τοῦ πρωτότυπου και προοριζόμενου γιά τήν ἀτομική προσευχή τῶν ἀσκητῶν Ὡρολογίου του.

Ἑκατό ψάλτες ἕνωσαν τίς φωνές τους γιά τήν Παναγία

Μια σπάνια συνεργασία ιεροψαλτών δημιουργησε η πανδημία του κορονοϊού. 100 ψάλτες απο διάφορες πόλεις της Ρουμανίας έψαλαν μέσω Skype τον ύμνο προς την Παναγία “Τη Υπερμάχω Στρατηγώ”.

Η πρωτοβουλία ανήκει στον αρχιδιάκονο Μιχαήλ Μπουκά, κατόρθωσε και συγκέντρωσε 100 ιεροψάλτες από όλη την Ρουμανία και έψαλαν ο καθένας μπροστά από τον υπολογιστή του το κοντάκιο του Ακαθίστου Ύμνου, πραγματοποιώντας ένα μοναδικό έργο στην ιστορία της Ρουμανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

https://orthodoxia.info/news/100-ψάλτες-ένωσαν-τις-φωνές-τους-για-την-π/

Ὕμνος στούς Τρεῖς Ἱεράρχες: τοῦ ἁγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς

Νηστεία και προσευχή - Βασίλειος

Θεολογία - Γρηγόριος

Ελεημοσύνη - Χρυσόστομος.

Στόματα χρυσά, στόματα μελίρρυτα!

Εργάτες όλοι ενός έργου:

τρεις διακριτοί - τρεις άγγελοι.

Οι τρεις μαζί, ένα, όπως ο Τριαδικός Θεός,

κανένας τους αρχηγός, κανένας δεύτερος.