Γνήσιες καί νόθες πνευματικές ἐμπειρίες.† Ἰερομόναχου π. Σεραφείμ Ρόουζ

Περιστατικό από την ζωή του αγίου Νικήτα των σπηλαίων του Κιέβου

Η Ορθόδοξη γραμματεία μας κατά τα τελευταία 2000 χρόνια έχει ουκ ολίγα διδακτικά παραδείγματα αυτού του είδους. Εδώ θα αναφέρω μόνο ένα, από τη ζωή του αγίου Νικήτα των σπηλαίων του Κιέβου, που έζησε πριν από 1.000 περίπου χρόνια στη Ρωσία:

Κινούμενος από ζήλο, ο Νικήτας ζήτησε από τον ηγούμενό του ευλογία για να γίνει ερημίτης. Ο ηγούμενος (που τότε ήταν ο άγιος Νίκων) του το απαγόρευσε, λέγοντας «Τέκνο μου, δεν είναι καλό για σένα που είσαι νέος, να μένεις αργός. Καλύτερο για σένα είναι να ζεις με τους αδελφούς. Διακονώντας τους δεν θα χάσεις την αμοιβή σου. Ξέρεις κι εσύ πως ο Ισαάκ εξαπατήθηκε από τους δαίμονες στην ερημιά. Θα είχε πεθάνει αν δεν τον έσωζε η ιδιαίτερη χάρη του Θεού, δια των προσευχών των αγίων Πατέρων μας Αντωνίου και Θεοδοσίου.»

«Πάτερ», απάντησε ο Νικήτας, «δεν θα ξεγελαστώ ποτέ από τέτοιου είδους απάτες, αλλά θέλω να σταθώ ακλόνητος απέναντι στα τεχνάσματα των δαιμόνων και να ζητήσω από το Θεό να μού δώσει το χάρισμα της θαυματουργίας, όπως στον Ισαάκ τον ασκητή, που μέχρι τώρα ακόμα τελεί πολλά θαύματα.»

«Η επιθυμία σου», είπε ξανά ο ηγούμενος, «είναι υπεράνω των δυνάμεών σου. Φυλάξου, μήπως υπερυψωθείς και πέσεις. Εγώ, αντίθετα με τα σχέδια σου, σου βάζω κανόνα να υπηρετείς τους αδελφούς, και θα λάβεις στέφανο από το Θεό για την υπακοή σου.»

Ο Νικήτας, παρασυρόμενος από τον ισχυρότερο ζήλο για την ερημική ζωή, δεν είχε την παραμικρή επιθυμία να προσέξει αυτά που τού είπε ο ηγούμενος. Έκανε αυτό που είχε βάλει στο μυαλό του. Έγινε ερημίτης έγκλειστος και προσευχόταν συνεχώς χωρίς ποτέ να βγαίνει έξω.

Τά ὄνειρα καί οἱ αἱρετικοί (Πρωτοπρ. Βασίλειος Γεωργόπουλος, Ἐπίκ. Καθηγητής Θεολογικῆς Σχολῆς Α.Π.Θ.)

 Διαβάζοντας σέ διάφορα αἱρετικά ἔντυπα τόν τρόπο, δυ­στυ­χῶς, πού κάποιοι συνάνθρωποί μας ἐγκατέλειψαν τήν Ἐκ­κλη­σί­α τοῦ Χριστοῦ γιά νά ἐνταχθοῦν σέ μιά αἱρετική κίνηση, πολλές φορές διαπιστώνουμε, ἐκτός ἀπό τήν ἀπουσία γνώσης τῆς Ὀρθόδοξης πίστης, νά γίνεται λόγος καί γιά ἕνα ἄλλο φαινόμενο. Γιά τά ὄνειρα.

Στά πλαίσια τῆς διαδικασίας ἔνταξής τους στόν αἱρετικό χῶ­ρο, συχνά κάνουν λόγο γιά μιά ξεχωριστή ἐμπειρία πού εἶχαν, ὅπως τή φανέρωση τοῦ Χριστοῦ στό ὄνειρό τους, τήν περιγραφή εἰδυλλιακῶν πνευματικῶν καταστάσεων καί ἄλλοτε τήν ἀ­πο­κά­λυ­ψη γεγονότων, πού προκαλοῦν φόβο καί ἀγωνία σέ ὄνειρα πού εἶδαν στόν ὕπνο τους. Τά ὄνειρα αὐτά ὅλοι τους τά θεώρησαν ὡς ἐμπειρική ἀπόδειξη τῆς θείας παρουσίας, ὡς ἐ­πι­βρά­βευ­ση καί ἐνίσχυση στό νέο τρόπο ζωῆς τους, στόν αἱρετικό δηλαδή χῶρο, σέ συνδυασμό μέ τή μόνιμη ψευδαίσθηση, ὅτι ἐκεῖ γνώρισαν τόν Χριστό ἀληθινά.

Δέν θά σταθοῦμε στήν ἐπιστημονική ἑρμηνεία τῶν ὀνείρων. Θά σταθοῦμε σ’ ἕνα ἄλλο βασικό καί θεμελιώδη παράγοντα. Στό ὅτι στίς αἱρετικές κινήσεις δέν ὑπάρχει ἡ δυνατότητα, πού νά μπορεῖ κάποιος νά διακρίνει τίς νόθες ἐμπειρίες ἀπό τίς γνήσιες καί τοῦτο γιατί ἡ αἵρεση δέν ἔχει ὑγιῆ πνευματικά κριτήρια.

Ἀκατήχητοι, δυστυχῶς, προηγουμένως, ἄγευστοι πείρας καί ἀγῶνα πνευματικῆς ζωῆς, χωρίς ἔμπειρο πνευματικό ὁδηγό, οἱ πρώην Ὀρθόδοξοι δέν μποροῦν νά συνειδητοποιήσουν, ὅτι αὐτό τό ὁποῖο περιγράφουν ὡς μοναδική ἐμπειρία, τήν ὁποία ὁ Κύριος, ὑποτίθεται τούς ἔδειξε διά μέσου τῶν ὀνείρων, εἶναι κάτι τό πνευματικά ἐπικίνδυνο.

Ποῦ ἔγκειται αὐτός ὁ κίνδυνος; Στό ὅτι σύμφωνα μέ τήν Ἁγία Γραφή (Β΄ Κορ. 11, 14) καί σύμφωνα μέ τήν ἐμπειρία καί τήν πείρα τῶν ἁγίων Νηπτικῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας μας τῶν διαχρονικῶς ἀναντικατάστατων ἀπλανῶν ὁδηγῶν μας, τά ὄ­νει­ρα εἶναι χῶρος δράσης μεταμφιεζόμενης δαιμονικῆς παρουσίας.

«Ἡ αἰσθητή παρουσία τῆς ἐνοικούσης χάριτος ἀντανακλᾶ καί στά τέκνα τοῦ Γέροντα»

Παπαχαράλαμπος Διονυσιάτης

Ὁ Γέροντας προκειμένου νά κεντρίση τό θεῖο ζῆλο, ἐξωτερίκευε στά τέκνα του ὁρισμένες πνευματικές ἐμπειρίες. Ὡστόσο σ᾿ ἐμᾶς τούς ἀμύητους κάποτε περισσότερον αὐξάνονταν οἱ ἀπορίες μας. Αὐτό ὁ ἀείμνηστος τό διέβλεπε καί προσπαθοῦσε, μαζί μέ τόν λόγο, νά μεταδώση ἔστω μέρος ἀπό τόν ἐσωτερικόν του πλοῦτον.

Ἕνας ἀρχάριος πού συνεχόταν ἀπό λογισμούς ἀπορίας, ἴσως δέ καί ἀμφιβολίας, καθόταν μιά βραδυά στό στασίδι τῆς ἐκκλησίας καί ἔλεγε προφορικά τήν εὐχήν. «Γιά μιά στιγμήν, διηγεῖται ὁ ἴδιος, αἰσθάνθηκα, ὅτι μέσα ἡ καρδιά μου ζεστάθηκε σάν θερμάστρα. Γλυκάθηκε τόσο πολύ ὥστε ἑνώθηκε μέ τήν καρδίαν. Τό τί αἰσθάνθηκα μέσα μου, δέν μπορῶ νά ἐξηγήσω. Τό μόνο πού μπορῶ νά πῶ, αἰσθάνθηκα γιά λίγο τόν παράδεισο μέσα στήν καρδιά μου. Αὐτό κράτησε δυό-τρία λεπτά. Μόλις ξανά ἐπανῆλθα στήν φυσική μου κατάστασι, στρέφω δίπλα τό βλέμμα· τί νά δῶ! Ὁ Γέροντας στό διπλανό στασίδι μέ τό τρακοσάρι στό χέρι.

Δέν χωροῦσε ἀμφιβολία ὅτι θέλησε νά μοῦ μεταδώση λίγο ἀπό τίς ἐμπειρίες του, γιά νά μποροῦμε ἔστω καί σκιωδῶς νά συννενοηθοῦμε, ὅταν μοῦ ἐξηγοῦσε πνευματικές ἐμπειρίες πού ζοῦσεν ὁ ἴδιος. Μέχρι τότε σάν νά μοῦ μιλοῦσε σέ ξένη γλῶσσα».

«Πρόσεχε μή σέ ἐξαπατήσει ὁ πονηρός μέ καμία ὁπτασία, ὅταν πηγαίνεις γιά προσευχή. Nά παρακαλεῖς τόν Θεό νά σέ φωτίσει καί νά διώξει τόν πλάνο ἀπό σένα. Διότι ἐφόσον ἐσύ θά κάμεις μέ θέρμη προσευχή δέν θά παραμείνουν τά σκυλιά..."

Η πλάνη είναι η εξαπάτηση, η παραπλάνηση,η αστοχία στα πνευματικά. 

Είναι όπλο του εχθρού της ψυχής, και έχει διάφορες μορφές, όπως η πλάνη της αμαρτίας, η πλάνη στα δογματικά, η πλάνη στις πνευματικές εμπειρίες κ.α. 

Στο παρόν άρθρο, θα ασχοληθούμε περιληπτικά με την πλάνη στις πνευματικές εμπειρίες. Και θα ασχοληθούμε με αυτήν την συγκεκριμένη μορφή πλάνης, διότι ακούμε πολλές φορές από συνανθρώπους μας που πιστεύουν σε αιρετικά δόγματα να λένε ότι έχουν πνευματικές εμπειρίες με τον Θεό. 

Είναι η εμπειρία από μόνη της ασφαλής οδηγός προς την αλήθεια;  

Η Εκκλησία δεν αρνείται την κατά Θεό εμπειρία όπως κάνουν μερικές ομάδες του προτεσταντισμού, αλλά από την άλλη μεριά δεν δέχεται όλες τις εμπειρίες που δέχονται κάποιες άλλες χωρίς διάκριση. 

Η Εκκλησία εφαρμόζει την θεία συμβουλή που δίνει ο απ. Ιωάννης: "Αγαπητοί, μη πιστεύετε εις παν πνεύμα, αλλά δοκιμάζετε τα πνεύματα αν  είναι εκ του Θεού’’ (Α Ιωάννου, δ΄ 1). 

Είναι πολύ επικίνδυνο, όπως θα δούμε παρακάτω, να νομίζουμε οτιδήποτε βιώνουμε ως γνήσια κατά Θεό εμπειρία. Είναι πολύ επικίνδυνο να προχωράμε σε αυτά χωρίς διάκριση και κυρίως χωρίς πρώτα να έχουμε προχωρήσει στην κάθαρση από τα πάθη, τα οποία προϋποθέτουν αγώνα, κόπο, και χρόνο. 

Στάρετς Λεωνίδας - Ἔγινα χειρότερος...

Μαθητής: Γιατί, πάτερ, ἐνῶ πέρασαν πέντε ὁλόκληρα χρόνια ἀπό τότε ποῦ ἦρθα στό μοναστήρι, πέντε χρόνια γεμάτα σκληρούς ἀγῶνες νά διορθώσω τόν ἑαυτό μου, τώρα ἀντιλαμβάνομαι ὅτι συμβαίνει τό ἄκρως ἀντίθετο; Ὅτι δηλαδή, ἔγινα χειρότερος• πράγμα πού τό μαρτυροῦν οἱ ἀπερίσκεπτες ἐνέργειές μου, ἡ παγωμένη καρδιά μου καί ἡ δειλία μου;
Γέρων: Πολύ λίγοι εἶναι ἐκεῖνοι, πού, μέσα σέ λίγο χρονικό διάστημα, πέταξαν ψηλά στούς πνευματικούς αἰθέρες μέ τά φτερά τῆς πίστεως καί τῶν ἀρετῶν, ἤ πού αἰσθάνθηκαν μέσα τούς τήν αἰώνια ἐπαγγελία τῆς μακαρίας ἐλπίδος καί τόν ἀρραβώνα τῆς μελλούσης δόξης. Λίγοι εἶναι ἐκεῖνοι, πού, μετά ἀπό ἀδιάκοπους ἀγῶνες, γεύθηκαν μυστικά, μέσα τους, τήν μελλοντική παρηγοριά καί ἀνταμοιβή- ἤ πού ὀσφράνθηκαν τά ἄνθη τῶν ἀγαθῶν ἐν Χριστῷ ἔργων τους, τά ὁποία παρέχουν τήν ἐλπίδα μίας πλούσιας ἐσοδείας στόν ἀμπελώνα τοῦ Κυρίου, στό οὐρανό.
Μά ὑπάρχουν καί ἄλλοι, πού δέν θά ἀξιωθοῦν ποτέ νά γευθοῦν κάτι ἀπό αὐτά. Σέ ὅλη τους τήν ἐπίγεια Ζωή. Ἐπειδή ἔτσι τό θέλει ὁ ἐπουράνιος Πατέρας μας.