Ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ-Πρός Θαλάσσιον, περί διαφόρων ἀποριῶν τῆς Ἁγίας Γραφῆς:ΕΡΩΤΗΣΗ Κ΄: Περὶ τῆς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ξηρανθείσης συκῆς (Ματθ.21,18-22)

ΑΓΙΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ ΤΟΥ ΟΜΟΛΟΓΗΤΟΥ

ΠΡΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΟΝ,ΠΕΡΙ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΑΠΟΡΙΩΝ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΓΡΑΦΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΗ Κ΄: Περὶ τῆς ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ ξηρανθείσης συκῆς (Ματθ.21,18-22)

Ποια είναι η συκιά του Ευαγγελίου που ξεράθηκε κατά τρόπο φαινομενικά παράλογο, αν κρίνουμε από ό,τι φαίνεται εξωτερικά; Και πώς εξηγείται αυτή η φαινομενική αμετρία της πείνας, που αναζητεί καρπό εκτός εποχής; Και τι σημαίνει η κατάρα εναντίον ενός πράγματος που στερείται αίσθησης;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΑΓΙΟΥ ΜΑΞΙΜΟΥ

Ο Θεός Λόγος, ο οποίος με σοφία οικονομεί τα πάντα για τη σωτηρία των ανθρώπων, αφού προηγουμένως διαπαιδαγώγησε την ανθρώπινη φύση μέσω του μωσαϊκού νόμου, ο οποίος περιείχε μια περισσότερο σωματική (υλική) μορφή λατρείας -γιατί η ανθρώπινη φύση δεν μπορούσε να δεχθεί την αλήθεια γυμνή από τα προκαλύμματα των συμβολικών τύπων, εξαιτίας της άγνοιας και της αποξένωσης που είχαν δημιουργηθεί μέσα της ως προς την αρχέτυπη οντολογική πραγματικότητα των θείων πραγμάτων- ύστερα, αφού φανερά έγινε άνθρωπος ο Ίδιος, προσλαμβάνοντας σάρκα που είχε νοερή και λογική ψυχή, και αφού, ως Λόγος, οδήγησε την ανθρώπινη φύση προς την άυλη και γνωστική λατρεία εν Πνεύματι, δεν ήθελε πλέον, από τη στιγμή που η αλήθεια είχε φανερωθεί στη ζωή, να εξακολουθεί να κυριαρχεί η σκιά, της οποίας σύμβολο ήταν η συκιά.

Γι’ αυτό λέει «ἐπανιών ἐκ Βηθανίας εἰς Ἱεροσόλυμα (:επιστρέφοντας από τη Βηθανία στα Ιεροσόλυμα)»[Μάρκ. 11,11], δηλαδή ερχόμενος και πάλι, μέσω της σάρκας, στην ανθρώπινη φύση, ύστερα από την κρυμμένη, τυπική και σκιώδη παρουσία Του κατά τον μωσαϊκό νόμο -γιατί έτσι πρέπει να εννοήσουμε το «ἐπανιών (:επιστρέφοντας)» - είδε μια συκιά στον δρόμο που είχε μόνο φύλλα· αυτή συμβολίζει τη σωματική(:υλική, εξωτερική τυπολατρική) λατρεία του μωσαϊκού νόμου, η οποία συνίστατο σε σκιές και τύπους (συμβολισμούς) και, σύμφωνα με την ασταθή και παροδική παράδοση, βρισκόταν σαν πάνω σε δρόμο και αποτελούνταν αποκλειστικά και μόνο από εφήμερους τύπους και θεσμούς · όταν ο Λόγος την είδε [:την τυπολατρική τήρηση του Νόμου / τη Συναγωγή], στολισμένη με κομψότητα και αφθονία —όπως ακριβώς μια συκιά με τα εξωτερικά της φύλλα—, με τα εξωτερικά περιβλήματα των τελετουργικών τηρήσεων του νόμου, αλλά να μη βρίσκει επάνω της καρπό, δηλαδή καρπό δικαιοσύνης, την καταράστηκε, επειδή δεν έτρεφε τον Λόγο· ή, ακριβέστερα, πρόσταξε να μην παραμένει πλέον η αλήθεια καλυμμένη κάτω από την κυριαρχία των τύπων του νόμου.

Το γεγονός αυτό, καθώς ο χρόνος προχωρούσε, αποδείχθηκε έμπρακτα μέσω των γεγονότων, με την πλήρη ξήρανση της εξωτερικής λαμπρότητας, της επιφανειακής αισθητικής αρμονίας και της τελετουργικής ευπρέπειας της νομικής λατρείας, η οποία στηριζόταν αποκλειστικά σε εξωτερικούς τύπους και σχήματα, και με την ολοκληρωτική απόσβεση (τον αφανισμό) της αλαζονείας που ένιωθαν οι Ιουδαίοι γι' αυτήν. Γιατί δεν ήταν ούτε εύλογο, ούτε βέβαια επίκαιρο και σκόπιμο, από τη στιγμή που είχε φανερωθεί καθαρά η αλήθεια των καρπών της δικαιοσύνης, να παραπλανάται και να ικανοποιείται η επιθυμία με [απλά] φύλλα —εννοώ την επιθυμία εκείνων που διανύουν την παρούσα ζωή σαν να βρίσκονται σε δρόμο, έχοντας εγκαταλείψει την πλούσια και θρεπτική καρποφορία του Λόγου που προσφέρεται ως τροφή.

Γι’ αυτό λέει ότι «οὐ γὰρ ἦν καιρὸς σύκων (:δεν ήταν η εποχή των σύκων)»[Μάρκ.11,13]· δηλαδή ο χρόνος κατά τον οποίο ο νόμος κυριαρχούσε πάνω στην ανθρώπινη φύση δεν ήταν καιρός καρπών δικαιοσύνης, αλλά καιρός που προεικόνιζε τους καρπούς της δικαιοσύνης και, κατά κάποιον τρόπο, προανήγγελλε τη μέλλουσα θεία και απόρρητη χάρη που θα έσωζε τους πάντες, στην οποία ο παλαιός λαός, επειδή εξαιτίας της απιστίας του δεν έφθασε, απωλέσθηκε. Γιατί ο Ισραήλ, λέει ο θεόπνευστος Απόστολος, επιδιώκοντας νόμο δικαιοσύνης —δηλαδή εκείνον που βρισκόταν μέσα σε σκιές και τύπους— δεν έφθασε στον νόμο της δικαιοσύνης, δηλαδή σε εκείνον που βρίσκει την τελείωσή του εν Πνεύματι, σύμφωνα με τον Χριστό[Ρωμ.9,30-31: «Τί οὖν ἐροῦμεν; ὅτι ἔθνη τὰ μὴ διώκοντα δικαιοσύνην κατέλαβε δικαιοσύνην, δικαιοσύνην δὲ τὴν ἐκ πίστεως, Ἰσραὴλ δὲ διώκων νόμον δικαιοσύνης εἰς νόμον δικαιοσύνης οὐκ ἔφθασε (:Τι λοιπόν θα πούμε; Ποιο είναι το συμπέρασμα όλων αυτών; Όχι, δεν έχασε τη δύναμή της η υπόσχεση του Θεού ούτε διαψεύσθηκε, αλλά λαοί ειδωλολατρικοί που δεν επεδίωκαν να δικαιωθούν, κατέκτησαν τη δικαίωση, και δικαίωση μάλιστα που προέρχεται από την πίστη, κι έτσι επαληθεύθηκε και πραγματοποιήθηκε η επαγγελία του Θεού, ενώ οι Ισραηλίτες που κατείχαν τον νόμο και επεδίωκαν τη δικαίωση με την τήρηση του νόμου, δεν κατόρθωσαν να πετύχουν τρόπο που να οδηγεί στη δικαίωση)»].

Ή, σύμφωνα με μια άλλη ερμηνεία, επειδή το πλήθος των ιερέων, των γραμματέων, των νομικών και των Φαρισαίων, έχοντας προσβληθεί από τη ματαιοδοξία, με την επίδειξη μιας συμπεριφοράς που είχε δήθεν διαμορφωθεί σύμφωνα με την ευσέβεια, έτρεφε την υπερηφάνεια που γεννούσε η έπαρσή τους, μόνο και μόνο επειδή έδιναν την εντύπωση ότι επιδίωκαν τη δικαιοσύνη, ο Λόγος λέει ότι η έπαρση των ανθρώπων αυτών είναι μια άκαρπη συκιά, που καμαρώνει μόνο για το πλούσιο φύλλωμά της. Αυτήν ο Λόγος, επειδή ποθεί ακόρεστα τη σωτηρία όλων των ανθρώπων και πεινά για τη θέωσή τους, την καταριέται ως άκαρπη και την ξεραίνει, ώστε να προτιμήσουν το να είναι πραγματικά δίκαιοι από το να φαίνονται δίκαιοι, αφού αποβάλουν τον χιτώνα της υποκριτικής επίδειξης της ηθικότητάς τους και αφού ακολουθήσουν χωρίς προσποίηση τον ενάρετο βίο, όπως θέλει ο Θεός Λόγος, να διάγουν τη ζωή τους με αληθινή ευσέβεια, επιδιώκοντας περισσότερο να φανερώνουν στον Θεό την αληθινή εσωτερική διάθεση της ψυχής τους, παρά να επιδεικνύουν στους ανθρώπους μια επιτηδευμένη εξωτερική εικόνα ως προς τη συμπεριφορά και τα ήθη τους.

Αν, όμως, υπάρχουν και ανάμεσα σε εμάς τους Χριστιανούς κάποιοι τέτοιοι, που παρουσιάζουν με τη συμπεριφορά τους μια εξωτερική εικόνα ευσέβειας, χωρίς τη δικαιοσύνη που εκδηλώνεται έμπρακτα, ας δεχθούμε τον Λόγο, ο οποίος, από φιλανθρωπία, πεινά για τη σωτηρία μας και αποξηραίνει μέσα στην ψυχή το σπέρμα της κακίας, δηλαδή την έπαρση, ώστε αυτή να μην παράγει πλέον ως καρπό της φθοράς την ανθρωπαρέσκεια.

Έχετε λοιπόν, κατά τις πενιχρές μου δυνάμεις, το ουσιαστικό νόημα του λόγου σύμφωνα με την ερμηνεία που εκτέθηκε, η οποία έδειξε ότι ο Κύριος πεινά για αγαθό σκοπό, καταριέται τη συκιά προς ωφέλεια και την ξεραίνει στον κατάλληλο καιρό, επειδή αυτή αποτελεί εμπόδιο στην αλήθεια, είτε ως την παλαιά παράδοση των εξωτερικών τελετουργικών τύπων του νόμου, είτε ως την έπαρση των Φαρισαίων και την δική μας για την υποτιθέμενη ηθική μας διαγωγή.

ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,

μετάφραση και επιμέλεια κειμένου: Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ:

· https://www.myriobiblos.gr/texts/greek/maximos/prosthalassion1.html

· Μαξίμου του Ομολογητού, Άπαντα τα έργα, Προς Θαλάσσιον, Περί διαφόρων αποριών της Αγίας Γραφής, Ερωτήσεις Α΄έως ΝΓ΄, πατερικές εκδόσεις «Γρηγόριος ο Παλαμάς»(ΕΠΕ), εκδ. οίκος «Το Βυζάντιον», Θεσσαλονίκη 1992, τόμος 14Β, σελίδες 116-121.

· Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.

· http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html