Κυριακή

 Η ❝ Κυριακή ❞ και οι ονομασίες των ημερών ~

1️⃣ Η Ελληνική και η Πορτογαλική διαφέρουν σημαντικά από τις άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες στη ονομασία των ημερών.

📆 Οι άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες στηρίχθηκαν κυρίως στο ελληνορωμαϊκό σύστημα, που βασιζόταν σε πλανήτες-θεότητες, ενώ στην Ελληνική ακολουθήθηκε το ιουδαϊκό ημερολόγιο — λόγω της μεγάλης επίδρασης της εβραϊκής παράδοσης στη χριστιανική παράδοση και τον Βυζαντινό πολιτισμό. Το σύστημα ακολούθησε και η Πορτογαλική.

🔹 Στο ιουδαϊκό ημερολόγιο, η βασική ημέρα ήταν το Σάββατο [< εβρ. šabbāt «ανάπαυση»] (γι' αυτό και η λέξη Σάββατο χρησιμοποιήθηκε συχνά σε ελληνιστικά κείμενα με την περιληπτική σημασία «εβδομάδα»). Έτσι:

✦ μία σαββάτων (πρώτη μέρα μετά το Σάββατο)

✦ δεύτερα σαββάτων (δεύτερη μέρα μετά το Σάββατο)

✦ τρίτη σαββάτων...

✦ Η έκτη ημέρα: Παρασκευή ( = «προετοιμασία για το Σάββατο»).

 Όμως, οι χριστιανοί έκαναν μία καίρια αλλαγή:

μετονόμασαν την "μία σαββάτων" σε "Κυριακή", δηλαδή «ημέρα τοῦ Κυρίου». Έβαλαν τον Θεό και όχι τη λατρεία του («ανάπαυση») στο επίκεντρο. Έτσι, το Σάββατο έπαψε να είναι η πρώτη και έγινε η 7η ημέρα της εβδομάδας.

Η αντιστοιχία στα Ελληνικά διαμορφώθηκε ως εξής:

ιουδαϊκό ημερολόγιο ~ ελληνικό ημερολόγιο

~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~ ~

✦ μία σαββάτων ~ Κυριακή

✦ δευτέρα σαββάτων ~ Δευτέρα

✦ τρίτη σαββάτων ~ Τρίτη

✦ τετάρτη σαββάτων ~ Τετάρτη

✦ πέμπτη σαββάτων ~ Πέμπτη

✦ παρασκευή ~ Παρασκευή

✦ Σάββατον ~ Σάββατο

Ομοίως, στα Πορτογαλικά:

✦ Domingo (Κυριακή): < λατ. dies Domini ("Ημέρα του Κυρίου").

✦ Segunda-feira (Δευτέρα): "δεύτερη ημέρα της εβδομάδας" (< λατ. secunda feria).

✦ Terça-feira (Τρίτη): "τρίτη ημέρα της εβδομάδας" (< λατ. tertia feria).

✦ Quarta-feira (Τετάρτη): "τέταρτη ημέρα της εβδομάδας" (< λατ. quarta feria).

✦ Quinta-feira (Πέμπτη): "πέμπτη ημέρα της εβδομάδας" (< λατ. quinta feria).

✦ Sexta-feira (Παρασκευή): "έκτη ημέρα της εβδομάδας" (< λατ. sexta feria).

✦ Sábado (Σάββατο): από το λατινικό sabbatum, που κι αυτό προέρχεται από την εβραϊκή λέξη šabbāt .

Συνεπώς, η ελληνική και η πορτογαλική ονοματοδοσία των ημερών είναι μια «αρίθμηση» των ημερών με αρχή την Ημέρα του Κυρίου (Κυριακή).

📌 Σε κάποιες γλώσσες (πχ Ισλανδική, σλαβικές) ακολουθείται το σύστημα αυτό για ορισμένες ημέρες της εβδομάδας, αλλά με έναν μεικτό και ακανόνιστο τρόπο.

__________________________

2️⃣ Λατινική Παράδοση

Στην εκκλησιαστική Λατινική, η Κυριακή ονομάστηκε dies dominica («ημέρα του Κυρίου») – εξού και οι λέξεις:

• γαλ. dimanche,

• ισπ. domingo,

• ιταλ. domenica,

• ρουμ. duminică.

Τις επόμενες ημέρες, οι λατινογενείς (μη γερμανικές) γλώσσες τις ονόμασαν με βάση τη ρωμαϊκή παράδοση. Οι Ρωμαίοι είχαν ονομάσει τις ημέρες της εβδομάδας από τους 7 πλανήτες (που περιλάμβαναν και τον Ήλιο και τη Σελήνη), τους οποίους θεωρούσαν θεότητες. Έτσι:

Δευτέρα (Ημέρα της Σελήνης [Luna]):

● Λατινικά: dies Lunae

● Ιταλικά: lunedì

● Ισπανικά: lunes

● Γαλλικά: lundi

Τρίτη (Ημέρα του Άρη [Mars]):

● Λατινικά: dies Martis

● Ιταλικά: martedì

● Ισπανικά: martes

● Γαλλικά: mardi

Τετάρτη (Ημέρα του Ερμή [Mercury]):

● Λατινικά: dies Mercurii

● Ιταλικά: mercoledì

● Ισπανικά: miércoles

● Γαλλικά: mercredi

Πέμπτη (Ημέρα του Δία [Jupiter]):

● Λατινικά: dies Iovis

● Ιταλικά: giovedì

● Ισπανικά: jueves

● Γαλλικά: jeudi

Παρασκευή (Ημέρα της Αφροδίτης [Venus]):

● Λατινικά: dies Veneris

● Ιταλικά: venerdì

● Ισπανικά: viernes

● Γαλλικά: vendredi

Σάββατο (Ημέρα του Κρόνου [Saturn]):

● Λατινικά: dies Saturni

● Ιταλικά: sabato

● Ισπανικά: sábado

● Γαλλικά: samedi

___________________________

3️⃣Γερμανική Παράδοση

Οι γερμανικές γλώσσες (όπως τα Αγγλικά, Γερμανικά, Ολλανδικά, Σκανδιναβικές γλώσσες) υιοθέτησαν τη ρωμαϊκή ιδέα της σύνδεσης των ημερών με θεότητες, αλλά αντικατέστησαν τους Ρωμαίους θεούς με αντίστοιχους Γερμανικούς/Σκανδιναβικούς θεούς (ή με τους ίδιους τους πλανήτες). Έτσι:

Η Κυριακή ήταν η «ημέρα του Ήλιου» (dies Solis).

• αγγλ. Sunday,

• γερμ. Sonntag,

• ολλ. zondag,

• δαν. søndag κ.λπ.

Οι υπόλοιπες μέρες (αναφέρουμε τα Αγγλικά)

◆ Monday: "Moon's day" - Ημέρα της Σελήνης (άμεση μετάφραση από το λατινικό dies Lunae)

◆ Tuesday: "Tiu's day" - Ημέρα του Τιρ (γερμανικός θεός του πολέμου, αντίστοιχος του Άρη)

◆ Wednesday: "Woden's day" - Ημέρα του Όντιν/Βόταν (γερμανικός θεός, αντίστοιχος του Ερμή)

◆ Thursday: "Thor's day" - Ημέρα του Θορ (σκανδιναβικός θεός του κεραυνού, αντίστοιχος του Δία)

◆ Friday: "Frigg's day" - Ημέρα της Φριγκ/Φρέγια (γερμανική θεά της αγάπης και της ομορφιάς, αντίστοιχη της Αφροδίτης)

◆ Saturday: "Saturn's day" - Ημέρα του Κρόνου (από το λατινικό dies Saturni· δεν υπήρχε άμεσος γερμανικός αντίστοιχος θεός, οπότε διατηρήθηκε το ρωμαϊκό όνομα)

__________

◾ Συνοψίζοντας, μπορούμε να μιλάμε για τρεις γραμμές ονοματοδοσίας των ημερών

✦ εβραϊκή-χριστιανική (Ελληνικά, Πορτογαλικά)

✦ ελληνορωμαϊκή (λατινογενείς γλώσσες)

✦ γερμανική-σκανδιναβική (γερμανικές γλώσσες)

____________

____________

🗒 Προσαρμογή από Γ. #Μπαμπινιώτη, Ετυμολογικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας https://lexicon.gr/etymologiko-lexico/ [λ. Κυριακή, εβδομάδα] & άλλες πηγές

https://apantaortodoxias.blogspot.com/2026/07/blog-post_795.html