Ἁγίου Συμεών Θεσσαλονίκης. Περί τῶν νυχθημερινῶν ἀκολουθιῶν, Κεφάλαιο ΜΒ

ΑΓΙΟΥ ΣΥΜΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΝΥΧΘΗΜΕΡΙΝΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ, ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΒ΄:

Περί της λεγομένης Αρτοκλασίας

Τότε [:στο προηγούμενο κεφάλαιο ο άγιος έκανε λόγο για την ακολουθία της Λιτής], λοιπόν, και άλλη ιεροπραξία τελείται, από τον ουρανό παραδομένη από αυτόν τον Σωτήρα. Τοποθετούνται σε μία τράπεζα πέντε άρτοι και σε μερικά σκεύη κατάλληλα λίγος σίτος, οίνος και έλαιο, τα οποία, ενώ ψάλλεται το «Θεοτόκε Παρθένε», ο ιερέας θυμιάζει κυκλοειδώς σε τύπο σταυρικό, όχι ως σε άγια, αλλά όπως σε αυτά που πρόκειται να αγιασθούν, μάλλον δε ως προαγιάζοντας αυτά με τον Σταυρό και με το θυμίαμα· γι’ αυτό ούτε υποκλίνει την κεφαλή τότε θυμιάζοντας, αλλά με ορθή την κεφαλή μένει και μιμούμενος τον Σωτήρα, διότι Αυτόν παριστάνει, και επικαλούμενος Αυτόν, λαμβάνει τον ένα από τους πέντε άρτους.

Και αφού ο διάκονος ειπεί το «τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν», ο ιερέας εκφωνεί «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ εὐλογήσας τοὺς πέντε ἄρτους καὶ πεντακισχιλίους ἄνδρας χορτάσας, αὐτὸς εὐλόγησον καὶ τοὺς ἄρτους τούτους»· και, ενώ λέγει, κάνει με τον ένα άρτο επάνω στους άλλους τέσσερες τον τύπο του Σταυρού, δείχνοντας ότι ο Χριστός τούτο έπραξε, λαμβάνοντας όμοια πέντε άρτους στα χέρια Του.

ΑΓΙΑΣΤΙΚΕΣ ΠΡΑΞΕΙΣ: Ἡ Ἀκολουθία τῆς Ἀρτοκλασίας

 Ἡ Ἀκολουθία τῆς Ἀρτοκλασίας εἶναι μιὰ μικρὴ σχετικῶς ἀκολουθία ἡ ὁποία σύμφωνα μὲ τὸ Τυπικὸ ἀποτελεῖ μέρος τοῦ Μεγάλου Ἑσπερινοῦ τῶν Ἀγρυπνιῶν τῶν Δεσποτικῶν καὶ Θεομητορικῶν ἑορτῶν καὶ τῶν ἑορτῶν τῶν μεγάλων Ἁγίων, οἱ ὁποῖοι σύμφωνα μὲ μοναστηριακὰ Τυπικὰ ἑορτάζονται μὲ Ἀγρυπνία. Τελεῖται κατὰ τὴν ἀκρίβεια στὸ τέλος τοῦ Μεγάλου Ἑσπερινοῦ, ἀκόμα καὶ στὸ τέλος τοῦ Ὄρθρου ἢ τῆς Θείας Λειτουργίας ἢ καὶ αὐτοτελῶς.

 Ἡ σύγχρονη λειτουργικὴ ἔρευνα ἔχει καταδείξει ὅτι ἕλκει τὴν καταγωγή της ἀπὸ τὶς ἀρχαῖες ἀγάπες, τὰ κοινὰ δεῖπνα ποὺ τελοῦνταν κατὰ τὴν ἑβδομαδιαία ἑσπερινὴ σύναξη τῆς Ἐκκλησίας. Συγκεκριμένα μετὰ τὴν ἀποδέσμευση τῆς Θείας Εὐχαριστίας ἀπὸ τὸ δεῖπνο καὶ τὴν μεταφορά της μετὰ τὴν ὀρθρινὴ (πρωϊνὴ) Ἀκολουθία παρέμεινε κάποια εὐλογία ἄρτου καὶ οἴνου στὴν ἑσπερινὴ σύναξη τῶν Χριστιανῶν, ἡ ὁποία μάλιστα διέσωσε καὶ τὸν ἀρχαῖο ὅρο «κλάσις τοῦ ἄρτου». Βεβαίως πρέπει νὰ τονισθεῖ ὅτι δὲν ἀπετέλεσε ποτὲ μυστήριο αὐτὴ ἡ εὐλογία τοῦ ἄρτου καὶ τοῦ οἴνου.

 Ἔχει ἐπίσης ἀποδειχθεῖ ἡ σχέση τῆς τελετῆς αὐτῆς μὲ τὰ νεκρόδειπνα, τὰ ὁποῖα ἐλάμβαναν χώρα μετὰ τὴν κηδεία ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν τέλεση τῶν μνημοσύνων τῶν κεκοιμημένων χριστιανῶν ὅπως ἐπίσης καὶ κατὰ τὶς μνῆμες τῶν ἁγίων.

Τό πρόσφορο

Από το ρήμα προσφέρω και σημαίνει προσφορά, δώρο. Εδώ σημαίνει δώρο στο Θεό . Παλιά το έλεγαν και «λειτουργιά» , επειδή ακριβώς προοριζόταν για τη Λειτουργία.

Για την «ιστορία» αναφέρουμε, πως οι μανάδες μας , οι γιαγιάδες μας έδειχναν ιδιαίτερη σπουδή στην προετοιμασία του. Συγκεκριμένα: Λίγες μέρες πριν από το θερισμό του σιταριού, πήγαιναν στα χωράφια, διάλεγαν και μάζευαν τα καλύτερα στάχυα. Το σιτάρι, που έβγαινε από αυτά, το έβαζαν σε ξεχωριστό και καθαρό δοχείο. Ενώ ο μυλωνάς είχε ξεχωριστή μέρα που το άλεθε. Το αλεύρι (= λείτουργο- άλευρο) το έβαζαν σε καθαρό και ξεχωριστό δοχείο κάτω από το εικόνισμα του σπιτιού τους.

Πριν από το ζύμωμα τηρούσαν συζυγική εγκράτεια. Έπαιρναν νερό από την πιο καθαρή βρυσούλα, με την αυστηρή απαγόρευση , από το νερό που θα έφτιαχναν το «πρόσφορο» , να μην πιει κανείς , (γιατί προοριζόταν για ιερό σκοπό) .