π. Εὐσέβιος Βίττης: Ἀγάπη καί συναίσθημα

Η αγάπη πρέπει να είναι αγάπη πρώτιστα στον Ιησού και δια Ιησού η έκφρασή της στους αδελφούς μας. Θα πρέπει να αγνοηθή ο ρόλος του συναισθήματος; Θα ήταν λάθος η παραγνώρισή του. Ο άνθρωπος δεν είναι άγγελος, για να αγαπάη σαν άγγελος. Και ως άνθρωπος έχει την ιδιοτυπία του στην έκφραση της αγάπης του. Μιλώντας για αγάπη δεν μπορούμε να αποφύγουμε να μιλήσουμε για τρυφερότητα καρδιάς, για ευαισθησία κλπ. Η αγάπη λειτουργεί μέσα μας όχι ως κάτι ξένο προς τον μηχανισμό του ψυχικού μας κόσμου. Όμως η χριστιανική αγάπη δεν είναι μόνο συναισθηματισμός. Είναι χάρισμα του Θεού, στο οποίο καλείται να συμμετάσχη και ο συναισθηματισμός μας εξαγιαζόμενος.

Ο Κύριός μας δεν καταργεί το συναίσθημα, αλλά το εξαγιάζει. Προσέχοντας στο παράδειγμά Του βλέπουμε πόση ανθρωπιά δείχνει, πόσο γλυκός είναι. Τον συγκινούν τα παιδιά, τα οποία παίρνει στην αγκαλιά Του και τα παρουσιάζει ως εικόνες για μια ώριμη και συνετή αθωότητα και παιδικότητα. Στενάζει μπροστά στον ανθρώπινο πόνο, τον οποίο απαλείφει από πολλές καρδιές. Κλαίει μπροστά στο θέαμα του θανάτου, που θέτει τέρμα στην ομορφιά της ζωής. Και μιλάει λίγο πριν από το θείο πάθος Του με μια απέραντη τρυφερότητα στους μαθητάς Του, που δεν διστάζει να τους ονομάση «τεκνία» Του (Ιω. 13:33).

Θυμηθήτε την ωραία και τόσο παραστατική εικόνα, που χρησιμοποιεί απευθυνόμενος με θλίψη στην Ιερουσαλήμ για την άρνησή της να δεχθή την αγάπη Του: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ,… ποσάκις ηθέλησα επισυνάξαι τα τέκνα σου ον τρόπον όρνις την εαυτής νοσσιάν υπό τας πτέρυγας, και ουκ ηθελήσατε!» (Λουκ. 13:34). Πόση θλιμμένη τρυφερότητα δεν κρύβει αυτό το παράπονο!

Ἡ σημασία τῆς πίστης στήν ἀγάπη τοῦ ζευγαριοῦ

Υπάρχουν αγάπες εγωιστικές, αγάπες τυφλές, αγάπες, που διαφθείρουν και καταστρέφουν, γιατί στο βάθος τους κρύβουν το στοιχείο της φθοράς και της ανθρώπινης ανεπάρκειας, όσο κι αν προβάλλονται ως αγνές και καθαρές κρινόμενες με ανθρώπινα μέτρα. Δεν φτάνει δυστυχώς μόνο η καλή διάθεση και ο συναισθηματισμός μας να αγαπούμε. Στην απόλυτη εκτίμηση της ανθρώπινης αυτάρκειας πέφτουν πολλοί στηριζόμενοι στην αγνότητα των προθέσεών τους, όπως υποστηρίζουν. Παίρνουμε το παράδειγμα του ισχυρισμού δύο νέων, που έχουν ισχυρότατο το αίσθημα αμοιβαίας αγάπης. Αφού αγαπούμε, λένε, ο ένας τον άλλο, γιατί να ζητήσουμε άλλη βοήθεια; Αυτή η αγάπη μας καθαγιάζει τον δεσμό μας. Η προαίρεσή μας είναι τόσο καθαρή και τόσο αμοιβαία! Το ίδιο περίπου λένε και άλλοι αναφερόμενοι σε άλλους δεσμούς ή σχετικές δραστηριότητες.

Π.Εὐσέβιος Βίττης, Ἱερομ.: Ἐμεῖς καί ἡ ἀγάπη μας

 π.Ευσἐβιος Βίττης

 

Αγάπη για τον Ιησού και διά του Ιησού

Αγάπη καθαρή για τον Ιησού και αγάπη προς τους ανθρώπους διά του Ιησού εγγυάται την απαλλαγή της από κάθε εγωιστικό στοιχείο, χωρίς την προσδοκία οποιασδήποτε ωφέλειας, υλικής ή πνευματικής εκ μέρους των άλλων, έστω και ενός «ευχαριστώ», έστω και με είσπραξη πικρίας αντί ευγνωμοσύνης ή ακόμη και προδοτικής συκοφαντίας γιατί αυτό σημαίνει μίμηση της αγάπης του Ιησού, που αγάπησε πρώτος Αυτός την Εκκλησία χωρίς να υπολογίση καθόλου τον εαυτό Του θυσιαζόμενος προς χάριν της.

Μόνον η αγάπη κατά μίμησιν και χάριν του Χριστού μπορεί να είναι απαλλαγμένη από κάθε στοιχείο ωφελιμισμού εγωιστικού. Ο Ιησούς Χριστός αγάπησε και ως άνθρωπος πλήρως και τελείως τον ουράνιο Πατέρα Του και δέχθηκε την πλήρη υποταγή στο θέλημά Του «γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δε σταυρού». Και με τον τρόπον αυτόν αποτελεί το αιώνιο και ανυπέρβλητο παράδειγμα της τέλειας αγάπης, όχι μόνον ως Θεός Λόγος του Πατρός, αυτό είναι αυτονόητο, αλλά και ως άνθρωπος, έχοντας την τέλεια ανθρώπινη φύση.

Ἀνάσταση! Ὁ θρίαμβος τῆς ἀγάπης τοῦ Θεοῦ. Ἀρχιμανδρίτη Εὐσέβιου Βίττη.

Ανάσταση! Ο θρίαμβος της αγάπης του Θεού

Α) Η αγάπη του Θεού

   «Ο Θεός αγάπη εστίν». Όσο κι αν μας φαίνεται κατανοητή η φράση αυτή και ο προσδιορισμός του νοήματός της, όμως αποτελεί μυστήριο, γιατί μυστήριο είναι ο ίδιος ο Θεός, με τον οποίο ταυτίζεται. Όσο άπειρος είναι ο Θεός, τόσο άπειρη είναι και η αγάπη του.
Και όσο λίγο κατανοούμε το Θεό, τόσο λίγο μπορούμε να κατανοήσουμε και το νόημα αυτής της φράσεως, ότι ο Θεός είναι αγάπη στην ολότητά του, γιατί ξεπερνάει τα όρια της περιορισμένης μας λογικής. Μένουν όμως κάποια στοιχεία και μερικά περιθώρια κατανοήσεως κάποιων εκδηλώσεων της αγάπης του Θεού, τόσο στη σύνολη δημιουργία, όσο και στη σχέση του Θεού με τον άνθρωπο. Αλλιώς δε θα είχε νόημα η ομιλία αυτή.

Γιά τήν ἀγάπη ἀπό γράμμα σέ πρόσωπα μοναχῶν. Ἀρχιμανδρίτη Εὐσέβιου Βίττη.

Για την αγάπη από γράμμα σε πρόσωπα μοναχών

   Στα πνευματικά ζητήματα δεν έχει τον πρώτο λόγο ο λόγος, δηλαδή η καθαρά λογική σκέψη ανεξάρτητη και μόνη, ο λόγος που κινείται ψυχρά με διαλεκτικό τρόπο, με αφαιρέσεις και γενικεύσεις και συμπεράσματα απρόσωπα. Ό, τι και να πει κανένας μένει τελικά κενός λόγος, αν δεν ζωοποιηθεί από το Λόγο, που «ζωοποιεί τους νεκρούς». Ο ίδιος ο Κύριος «ανιστά» μέσα στην καρδιά το λόγο, που αυτή υποδέχεται στο όνομά Του, ή τον λόγο που καταθέτει σε άλλη καρδιά στο όνομά Του. Με τη βασική αυτή προϋπόθεση γράφτηκαν όσα προηγήθηκαν μέχρι τώρα και γράφονται και όσα θα επακολουθήσουν.
   Στο γράμμα ετούτο και, υποθέτω, και στα γράμματα που θα επακολουθήσουν αμέσως έπειτα από αυτό, θα μας απασχολήσει η αγάπη ως κύριο χαρακτηριστικό (στατικά) και ως εκδήλωση (κινητικά) της ψυχής, που ακολουθεί τον Ιησού με ολοκληρωτικό δόσιμό της σ’ αυτόν μέσω της μοναχικής ζωής και πολιτείας.

Ἡ ἀγάπη. Κατ’ ἐξοχήν πιστότητα ἀκολουθήσεως τοῦ Ιησοῦ. Ἀρχιμανδρίτη Εὐσέβιου Βίττη

Η αγάπη. Κατ’ εξοχήν πιστότητα ακολουθήσεως του Ιησού

   Από τη στιγμή που γίναμε χριστιανοί, και ιδιαίτερα εν επιγνώσει χριστιανοί, πρέπει να το πάρουμε απόφαση, πως δεν μπορούμε να μείνουμε αργοί πνευματικά. Και το έργο μας είναι η ακολούθηση του Ιησού. Κοντά Του δε θα βρούμε ανάπαυση σωματική ή πνευματική ακολουθώντας Τον.
Ο ίδιος διακήρυξε: «Ο Πατήρ μου έως άρτι εργάζεται, καγώ εργάζομαι». Και: «Εμέ δει εργάζεσθαι τα έργα του πέμψαντός με έως ημέρα εστίν˙ έρχεται νύξ ότε ουδείς δύναται εργάζεσθαι».
Ακολουθώντας επομένως τον Ιησού, κατά πόδας «όπου αν υπάγη», καλούμεθα σε πορεία ευλογημένη, και συγκεκριμένα για την περίπτωσή μας, πορεία αγάπης.
Ο Ιησούς είναι η προσωποποιημένη αγάπη του Θεού.

Διαστάσεις τῆς ἀγάπης, ποιές πρέπει νά εἶναι. Ἀρχιμανδρίτη Εὐσέβιου Βίττη

 Διαστάσεις της αγάπης, ποιές πρέπει να είναι

   Αυτές που είχε και η αγάπη του Ιησού, τηρουμένων βέβαια και των αναλογιών. Και η αγάπη του Ιησού ήταν πάντοτε αγάπη καθολική, αγάπη, που αγκάλιαζε τους πάντες. Η έκφραση αγάπης σε ορισμένα μόνο πρόσωπα αποτελεί όχι σωστή αγάπη, αλλά λειψή, ή και όχι σπάνια αγάπη αρρωστημένη και παθολογική.
Το συναισθηματικό αγαπητικό μονοπώλιο και η αγαπητική αποκλειστικότητα αφαιρούν την ελευθερία της καρδιάς ως προς τις σχέσεις και προς τον ίδιο τον Κύριο και τα εν Χριστώ αδέλφια μας, που είναι και αυτά αδέλφια του Ιησού. Μην ξεχνούμε πως αν έχουμε τέτοια μονοδιάστατη αγάπη, τότε «τι περισσόν ποιούμεν; Ουχί και οι τελώναι το αυτό ποιούσι;». η αγάπη μας στην περίπτωση αυτή είναι καθαρά κοσμική, και γι’ αυτό πρέπει να ξεριζώσουμε από την καρδιά μας τη μονομέρεια ή την αποκλειστικότητα στο ζήτημα αυτό.

Ἀγάπη καί συναίσθημα. Μέρος Β'. Ἀρχιμανδρίτη Εὐσέβιου Βίττη

Αγάπη και συναίσθημα  

Μέρος Β'

  Ένα άλλο δείγμα ιερής τρυφερότητος αναφέρεται στο διακριτικότατο και σοφότατο Αββά Ποιμένα, έναν από τους πιο μεγάλους Αββάδες.
   «Παρέβαλόν τινες των γερόντων προς τον Αββά Ποιμένα και είπον αυτώ ˙ θέλεις, εάν ίδωμεν τους αδελφούς νυστάζοντας εις την σύναξιν, νύξωμεν αυτούς, ίνα γρηγορώσιν εις την αγρυπνίαν; Ο δε λέγει αυτοίς ˙ εγώ τέως εάν ίδω τον αδελφόν νυστάζοντα, τίθω την κεφαλήν αυτού επί τα γόνατά μου και αναπαύω αυτόν».
   «Πήγαν, λέει η διήγηση, κάποιοι γέροντες στον Αββά Ποιμένα και του είπαν ˙  επιτρέπεις, αν ιδούμε τους αδελφούς να νυστάζουν την ώρα της ιερής συνάξεως, να τους σκουντήσουμε λιγάκι για να μην κοιμούνται κατά τη διάρκεια της αγρυπνίας; Ο Αββάς τους αποκρίθηκε ˙ εγώ, αν ιδώ τον αδελφό μου να νυστάζει, του βάζω το κεφάλι στα γόνατά μου και τον ξεκουράζω».

Ἀγάπη καί συναίσθημα. Μέρος Α'. Ἀρχιμανδρίτη Εὐσέβιου Βίττη

Αγάπη και συναίσθημα

Μέρος Α'

Η αγάπη, είπαμε, πρέπει να είναι αγάπη πρώτιστα στον Ιησού και διά Ιησού η έκφρασή της στους αδελφούς μας. Θα πρέπει να αγνοηθεί ο ρόλος του συναισθήματος; Θα ήταν λάθος η παραγνώρισή του. Ο άνθρωπος δεν είναι άγγελος, για να αγαπάει σαν άγγελος.
Και ως άνθρωπος έχει την ιδιοτυπία του στην έκφραση της αγάπης του. Μιλώντας για αγάπη δεν μπορούμε να αποφύγουμε να μιλήσουμε για τρυφερότητα καρδιάς, για ευαισθησία κ.λπ. Η αγάπη λειτουργεί μέσα μας όχι ως κάτι ξένο προς το μηχανισμό του ψυχικού μας κόσμου. Όμως η χριστιανική αγάπη δεν είναι μόνο συναισθηματισμός. Είναι χάρισμα του Θεού, στο οποίο καλείται να συμμετάσχει και ο συναισθηματισμός μας εξαγιαζόμενος.

Ἀγάπη καί λειτουργικότητα τῆς ψυχῆς. Μέρος Β'. Ἀρχιμανδρίτη Εὐσέβιου Βίττη

Αγάπη και λειτουργικότητα της ψυχής. 

Μέρος Β'

  Γιατί λέγονται αυτά, που ασφαλώς είναι λίγο δύσκολα και δεν μας επιτρέπει ο χρόνος να τα αναλύσουμε περισσότερο; Λέγονται, για να μας βοηθήσουν να ερευνούμε τον εαυτό μας, αν είναι ελεύθερος από πάθη, που αυτά με τη σειρά τους δεν μας επιτρέπουν να ασκήσουμε καθαρή αγάπη. 
Συνειδητοποιώντας όμως τα πάθη μας, μπορούμε να αγωνιστούμε για τη μεταμόρφωσή τους από αρνητικές σε θετικές καταστάσεις και δυνάμεις, ώστε ελεύθεροι από πάθη να μπορούμε να ενεργούμε «κατά φύσιν», δηλαδή όπως θέλει ο Θεός, και σε κάθε ενέργεια μας, αλλά προ πάντων στην εξάσκηση της αγάπης με τον πιο σωστό και θεάρεστο τρόπο. Με την αυτοεξέταση και τη σωστή αυτογνωσία δεν αποκλείεται να διαπιστώσουμε π.χ. ενστικτώδεις αντιπάθειες, απέχθειες, αποστροφές για κάποια πρόσωπα, αρνητικές διαθέσεις έναντί τους, ζήλειες. μίση, σκληρότητα κ.λπ., κ.λπ. Όλα αυτά μπορούμε να τα ανακαλύπτουμε κάτω από το φως του Χριστού.

Ἀγάπη καί λειτουργικότητα τῆς ψυχῆς. Μέρος Α'. Ἀρχιμανδρίτη Εὐσέβιου Βίττη

Αγάπη και λειτουργικότητα της ψυχής

   Ο άνθρωπος ως σύνολο ψυχικών δυνάμεων, όπως τον έπλασε ο Θεός αρχικά, είχε μια μοναδική λειτουργικότητα. Η λειτουργικότητα του ανθρώπου σύμφωνα με το σοφό σχέδιο της αγαθότητος του Θεού, που τον δημιούργησε, αφορούσε στην εθελούσια αγαπητική φορά του ανθρώπου προς το Δημιουργό του, ώστε να φτάνει ανεφίκτως, να βυθίζεται αβυθίστως στη Θεότητα και να την προσεγγίζει απροσεγγίστως με όλο και πιο στενή, όλο και πιο βαθειά αγαπητική ένωση μαζί της.
 Μέσω δε αυτής της ένωσης με το Θεό να πετυχαίνει την ένωσή του και με όλα τα άλλα δημιουργήματα, είτε λογικά, όπως είναι οι άνθρωποι, κυρίως προς αυτούς, αλλά και με όλα τα άλλα δημιουργήματα, όπως την παρουσιάζει ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος.

Ἀγάπη γιά τόν Ἰησοῦ καί διά τοῦ Ἰησοῦ. Ἀγάπη καί αὐτογνωσία. Ἀρχιμανδρίτη Εὐσέβιου Βίττη

Αγάπη για τον Ιησού και διά του Ιησού

   Αγάπη καθαρή για τον Ιησού και αγάπη προς τους ανθρώπους διά του Ιησού εγγυάται την απαλλαγή της από κάθε εγωιστικό στοιχείο, χωρίς την προσδοκία οποιασδήποτε ωφέλειας, υλικής ή πνευματικής εκ μέρους των άλλων, έστω και ενός «ευχαριστώ», έστω και με είσπραξη πικρίας αντί ευγνωμοσύνης ή ακόμη και προδοτικής συκοφαντίας, γιατί αυτό σημαίνει μίμηση της αγάπης του Ιησού, που αγάπησε πρώτος αυτός την Εκκλησία χωρίς να υπολογίζει καθόλου τον εαυτό Του θυσιαζόμενος προς χάριν της.
Μόνον η αγάπη κατά μίμησης και χάριν του Χριστού μπορεί να είναι απαλλαγμένη από κάθε στοιχείο ωφελιμισμού εγωιστικού. ο Ιησούς Χριστός αγάπησε και ως άνθρωπος πλήρως και τελείως τον ουράνιο Πατέρα Του και δέχτηκε την πλήρη υποταγή στο θέλημά Του «γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δε σταυρού».