Ὄψιμοι κληρικοὶ μὲ κοσμικὸ φρόνημα

Ὄψιμοι κληρικοὶ μὲ κοσμικὸν φρόνημα

Τοῦ πρωτ. Διονυσίου Τάτση

Δὲν εἶναι σπάνιο τὸ φαινόμενο μερικοὶ συνταξιοῦχοι τοῦ δημοσίου νὰ ἐκδηλώνουν ἐπιθυμία ἱερωσύνης καὶ νὰ ἔχουν τὴ βεβαιότητα ὅτι θὰ προσφέρουν στὴν Ἐκκλησία, μὲ τὴν κοσμικὴ ἐμπειρία ποὺ διαθέτουν καὶ τὴ σοφία ποὺ ἀπέκτησαν στὰ διάφορα πανεπιστήμια. Ἔχουν μεγάλη ἰδέα γιὰ τὸν ἑαυτό τους καὶ ἐπιθυμοῦν καὶ ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους τῆς Ἐκκλησίας περαιτέρω προβολή. Οἱ ἁπλοὶ ἄνθρωποι, ποὺ δὲν ἔχουν πολλὲς γνώσεις γιὰ τὸ πνευματικὸ ὕψος τῆς ἱερωσύνης, ἐντυπωσιάζονται στὴν ἀρχὴ ἀπὸ τοὺς ὄψιμους κληρικούς, ποὺ χειροτονοῦνται στὴν ἕβδομη ἢ ὄγδοη δεκαετία τῆς ζωῆς τους, χωρὶς ὅμως νὰ ἐλευθερωθοῦν ἀπὸ τὸ κοσμικὸ φρόνημα καὶ τὶς κοσμοθεωρίες τους, ποὺ δὲν μποροῦν νὰ συμβαδίσουν μὲ τὴν ταπεινὴ καὶ παραδοσιακὴ ὀρθόδοξη πρακτικὴ τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ. Γι’ αὐτὸ καὶ οἱ κληρικοὶ αὐτοὶ εἶναι νεωτεριστὲς καὶ ἐκσυγχρονιστές. Περιφρονοῦν τοὺς συν­ειδητοὺς χριστιανούς, διατυπώνουν ἀπαράδεκτους χαρακτηρισμοὺς καὶ ἐπιδίδονται μὲ ζῆλο σὲ πρωτοβουλίες παραποιμαντικοῦ ἔργου, ὅπως εἶναι ἐκδηλώσεις ἀλληλεγγύης ζευγαριῶν καὶ δραστηριότητες μὲ θεολογικὲς καὶ φιλοσοφικὲς ὁμιλίες, καλλιτεχνικὲς δράσεις, ἐκθέσεις βιβλίων, ἐκμάθηση παραδοσιακῆς μουσικῆς, ἐνοριακὲς συνελεύσεις, κοινὰ γεύματα κλπ. (βλ. «Καθημερινή» τῆς 18ης Ἰουνίου 2023).

Ὁ Παῦλος ὡς πρότυπο ποιμένα κατά τόν ἅγιο Ἰωάννη Χρυσόστομο.

Ο Παύλος ως πρότυπο ποιμένα

Στα συγγράμματα του ιερού Χρυσοστόμου και κυρίως στους Περί Ἱερωσύνης λόγους του, προβάλλεται ο Παύλος ως πρότυπο ποιμένα. Οι θέσεις του ιερού πατρός συμβαδίζουν και σε πολλά σημεία ταυτίζονται με εκείνες που συναντά κανείς στο απολογητικό Περί ἱερωσύνης σύγγραμμα του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου.

Ο Παύλος αποτελεί τον τελειότερο μετά τον Χριστό, ποιμένα που γνώρισε η Εκκλησία. Όντας σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής του ο τέλειος μιμητής του Χριστού, δεν μπορούσε παρά να καταστεί και ο καλύτερος ποιμένας αφού βάδισε πάνω στα βήματα του αρχιποιμένα Χριστού. Ο ίδιος ο Χριστός άλλωστε είχε δώσει μέσα από τη διδασκαλία του τα σαφή χαρακτηριστικά του ποιμένος και είχε διακηρύξει ότι είναι ο καλός ποιμένας που θυσιάζει ακόμα και την ψυχή του για τα πρόβατα. Αυτή η θυσιαστική αγάπη είναι που διασώζει το ποίμνιο από τον λύκο και το οδηγεί σε ασφαλές μέρος .

 Σε άλλο σημείο ο Χριστός παρουσιάζεται ως η θύρα των προβάτων δια της οποίας όποιος εισέλθει ¨σωθήσεται και εἰσελεύσεται καί ἐξελεύσεται καί νομήν εὑρήσει¨  Εξάλλου ο Χριστός – Ποιμήν δεν εργάζεται μόνο για τα πρόβατα του ποιμνίου του αλλά και για

όσα βρίσκονται ακόμη εκτός της αυλής και τα οποία αγωνίζεται να φέρει στο ποίμνιο ώστε ¨γενήσονται μία ποίμνη , εἷς ποιμήν¨

Αυτή η μέριμνα του ποιμένος Χριστού για τα πρόβατα προβάλλεται πιο έντονα και στην παραβολή του καλού ποιμένος στην οποία ο Χριστός αγωνιά να βρει και να σώσει και το ένα μόνο από τα εκατό πρόβατα του κοπαδιού του. Εγκαταλείπει τα υπόλοιπα και ¨πορεύεται ἐπί το ἀπολωλός, καί εὑρών ἐπιτίθησιν ἐπί τούς ὤμους αὐτοῦ χαίρων¨

Η παραβολή αυτή καταγράφηκε και κυριάρχησε τόσο έντονα στην χριστιανική σκέψη ώστε η εικόνα του καλού ποιμένος να συναντάται τόσο στην χριστιανική ζωγραφική τέχνη όσο και στην βυζαντινή υμνογραφία.

Τά αἴτια τῶν δεινῶν τοῦ Ἀποστόλου Παύλου κατά τόν ἅγιο Ἰωάννη τόν Χρυσόστομο

Τα αίτια των δεινών

Ο Χρυσόστομος παραθέτει οκτώ λόγους για τους οποίους

επέρχονται τα δεινά στην ζωή των αγίων όπως συνέβη στον Παύλο. Ο πρώτος λόγος, για τον οποίο ο Θεός επέτρεπε στη ζωή του Παύλου την παρουσία δεινών, ήταν για να τον προστατεύσει από την έπαρση και να τον πείσει να μείνει ταπεινόφρων.

 Το ίδιο άλλωστε συνέβη και με τον απόστολο Πέτρο. Αν και οι δύο πρωτοκορυφαίοι απόστολοι ήταν άγιοι και άξιοι θαυμασμού, δεν έπαυαν ωστόσο να είναι άνθρωποι και να έχουν την ανάγκη προφυλακτικών μέσων ¨εἰς τό μή ῥᾳδίως ἐπαίρεσθαι¨.

Γιατί τίποτα συνήθως δεν οδηγεί τόσο στην υπερηφάνεια, όσο η ψυχή που είναι γεμάτη κατορθώματα. Γι΄αυτό το λόγο ο Θεός προφύλαξε δια των δοκιμασιών του αποστόλους ώστε να παραμείνουν ταπεινοί .

Αυτό φανερώνεται και από τα ίδια τα λόγια του Παύλου που αφού είπε ότι ¨ἡρπάγην εἰς τρίτον οὐρανόν, καί εἰς τον παράδεισον ἀπηνέχθην¨ στην συνέχεια συμπλήρωσε ¨Καί τῇ ὑπερβολῇ τῶν ἀποκαλύψεων, ἵνα μή ὑπεραίρωμαι, ἐδόθη μοι σκόλωψ τῇ σαρκί, ἄγγελος σατᾶν, ἵνα με κολαφίζει¨

Για να μην υπερηφανεύεται επέτρεψε ο Θεός να τον χτυπούν στο πρόσωπο οι άγγελοι του Σατανά. Με την λέξη Σατάν δεΝ εννοεί κάποιους δαίμονες αλλά τους ανθρώπους που υπηρετούν τον διάβολο δηλ. του απίστους, τους ειδωλολάτρες, τους τυράννους οι οποίοι συνεχώς τον στενοχωρούσαν και τον καταδίωκαν. Ο Θεός μπορούσε να τον απαλλάξει από τους διωγμούς και τις συνεχείς θλίψεις αλλά εξαιτίας της αρπαγής του εις τον τρίτον ουρανόν και για να μη υψηλοφρονήσει από τις αποκαλύψεις, δεν απαλλάχτηκε από τις θλίψεις και τις δοκιμασίες.

Θαυμασμός γιά τίς ἀλυσίδες καί τά δεσμά τοῦ Παύλου ἀπό τόν ἅγιο Ἰωάννη τόν Χρυσόστομο

΄ Θαυμασμός για τις αλυσίδες και τα δεσμά του Παύλου από τον άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο

Η αφοσίωση και ο θαυμασμός του Χρυσοστόμου για τον απόστολο των εθνών δεν εξαντλούνταν μόνο στην ανάγνωση των επιστολών του.

Όπως προαναφέρθηκε ο Παύλος αποτελούσε για το Χρυσόστομο την αρχέτυπη εικόνα. Θαύμαζε τη ζωή του, τις αρετές του και το έργο του. Η αγάπη του επεκτεινόταν και σε όλα όσα αφορούσαν το τέλος της επίγειας ζωής του αποστόλου. Γι’ αυτό το λόγο ο Χρυσόστομος σε πολλά σημεία του έργου του εκφράζει το θαυμασμό του τόσο για τα μαρτύρια όσο και για τον τόπο στον οποίο τελείωσε το βίο του και ετάφη ο Παύλος.

Αναλύοντας την προς Εφεσίους επιστολή, τονίζει ότι δεν υπάρχει πιο μεγάλη ευχαρίστηση από το να αξιωθεί κάποιος να δει τον Παύλο δέσμιο να εξάγεται από τη φυλακή. Η θέα και η δύναμη των αλυσίδων παρουσιάζονται πάνω από οποιοδήποτε άλλο αγαθό. Ο Χρυσόστομος δε διστάζει να προχωρήσει σε μία σύγκριση μεταξύ της εικόνας του δέσμιου Παύλου και της αντίστοιχης ενός βασιλιά με ¨χρυσᾶ ἱμάτια¨ και ¨χρυσοφόρους ἵππους ¨. Για εκείνον το θέαμα του Παύλου είναι ασυγκρίτως τερπνότερο και δεν μπορεί να συγκριθεί με καμία βασιλική πομπή. ¨ Ἅπαξ ἄν ηὐξάμην Παῦλον ἰδεῖν ἐκ τοῦ δεσμωτηρίου μετά τῶν δεσμῶν ἐξιόντα   ἤ μυριάκις ἐκείνους μετά τῆς δορυφορίας ἐκείνης παραπεμπομένους. Πόσους οἴεσθε ἀγγέλους προηγεῖσθαι αὐτοῦ, ὅτε ἐξήγετο οὕτω;¨

Τα δεσμά του Παύλου αύξησαν τη χάρη του, γιατί οιάγιοι ¨ ἀεί μέν θαυμαστοί, καί πολλῆς γέμουσι χάριτος, μάλιστα δέ ὅταν διά Χριστόν κινδυνεύωσιν, ὅταν δέσμιοι γίνωνται¨

 Αυτή η περίσσια χαρίτωση οδηγεί και τον Χρυσόστομο στο να ποθεί διακαώς να ατενίσει τον Παύλο και να γευτεί λίγη από τη χάρη του. Η προσήλωση του Χρυσοστόμου στις αλυσίδες του Παύλου, είναι τόσο μεγάλη που ζητά από τους ακροατές του στη διάρκεια ομιλίας του στην Προς Εφεσίους επιστολή να του επιτρέψουν ¨τῶν ἀποστολικῶν ἀποσχομένῳ ρημάτων …ἑστιαθῆναι ἐν τῇ ἁλύσει Παύλου¨

Πόθος γιά τήν Ρώμη καί τόν τάφο τοῦ Ἀποστόλου Παύλου ἀπό τόν ἅγιο Ἰωάννη τόν Χρυσόστομο.

Πόθος για την Ρώμη και τον τάφο του Παύλου

Εκτός από τις αλυσίδες του δέσμιου Παύλου, ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος σπεύδει να εκφράσει την αγάπη του και για την πόλη της Ρώμης όχι τόσο για την ομορφιά, την αρχαιότητα, την δύναμη και τον πλούτο της, όσο για το γεγονός ότι υπήρξε η πόλη στην οποία βάδισε κα μαρτύρησε ο Παύλος. Ο Χρυσόστομος δίνει μία εσχατολογική εικόνα το Παύλου και του Πέτρου που αίρονται από τον τάφο τους στη Ρώμη για να συναντήσουν τον βασιλέα Χριστό. ¨Οἷον ἀποστέλλει τῷ Χριστῷ ρόδον ἡ Ρώμη, οἵους στεφάνους ἡ πόλις περίκειται δύο, οἵας χρυσᾶς ἁλύσεις διέζωσται, οἵας ἔχει πηγάς. Διά ταῦτα θαυμάζω τήν πόλιν ,οὐ διά τον χρυσόν…ἀλλά διά τούς στύλους τῆς Ἐκκλησίας τούτους ¨.

Χρησιμοποιώντας αριστοτεχνικά την ρητορική τέχνη, εκφράζει την έντονη ανάγκη του να μεταφερθεί και να προσηλωθεί γύρω από τον τάφο του Παύλου και να περιεργασθεί τη στάχτη του σώματος του , με το οποί ο απόστολος διέτρεξε όλη την οικουμένη και μετέδωσε το μήνυμα του σταυρού και της ανάστασης του Χριστού.

Ο Ιωάννης παραθέτει με σειρά όλα τα μέρη του σώματος του Παύλου την στάχτη των οποίων ανυπομονεί να δει και να προσκυνήσει. Ο θαυμασμός του αρχικά εκφράζεται για ¨τήν κόνιν τοῦ στόματος δι’ οὗ Χριστός έφθέγγετο, καί τό φῶς ἐξέλαμψε τό πάσης ἀστραπῆς λαμπρότερον¨

Ο Παύλος καθάρισε την οικουμένη, απομάκρυνε την κακία και έφερε την αλήθεια. Το στόμα του κατέστη στόμα Χριστού αφού με αυτό δια του αγίου Πνεύματος ειπώθηκαν τα άρρητα και τα μεγάλα. Δι αυτού ο Παύλος νίκησε τους δαίμονες, τους τυράννους και τους φιλοσόφους που μάχονταν την αλήθεια. Με τη δύναμη του λόγου του μετέδωσε το μήνυμα της ανάστασης του Χριστού σε όλο τον κόσμο.

Αυτού του στόματος την σκόνη ο Ιωάννης θέλει να αντικρύσει και ν καταστεί θεατής και προσκυνητής της.

Η ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΆΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΩΝ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ. Ἡ ὑπεροχή τοῦ Παύλου ἔναντι τῶν προσώπων τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης. ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ.

Η ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ

ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΆΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΩΝ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ.

Η υπεροχή του Παύλου έναντι των προσώπων της Παλαιάς Διαθήκης

Στην ενότητα αυτή θα εξετάσουμε τη σύγκριση την οποία κάνει ο ιερός Χρυσόστομος ανάμεσα στον Παύλο από τη μία μεριά και τα πρόσωπα της Παλαιάς Διαθήκης από την άλλη. Όπως γνωρίζουμε ο απεριόριστος θαυμασμός του Χρυσοστόμου για τον Παύλο πολλές φορές τον οδηγεί σε αυτές τις συγκρίσεις προκειμένου να αναδείξει την ανωτερότητα του αγαπημένου του αποστόλου. Στην πρώτη λοιπόν από τις επτά ομιλίες του για τον Παύλο, ο ιερός Χρυσόστομος εκφράζει καταρχάς την απορία του σχετικά με τη δυνατότητα που υπάρχει να εξυμνηθούν από κάποιον τα παύλεια κατορθώματα. ¨Τίς οὖν ἀρκέσε λόγος τοῖς τούτου κατορθώμασι; ἤ ποία δυνήσεται γλῶσσα ἐφικέσθαι τῶν ἐγκωμίων ἐκείνου;Ὅταν γάρ ἅπαντα τά ἐν ἀνθρώποις καλά συλλαβοῦσα ἔχῃ ψυχή μία, και πάντα μεθ’ ὑπερβολῆς, οὐ μόνον δε τά τῶν ἀνθρῶπων, ἀλλά καί τά τῶν ἀγγέλων, πῶς περιεσόμεθα τοῦ μεγέθους τῶν έγκωμίων;¨

Οι αρετές του Παύλου είναι ανώτερες όχι μόνο σε σχέση με τις αντίστοιχες ανθρώπινες αλλά και με εκείνες των αγγέλων και ξεπερνούν κατά πολύ την ευχέρεια του λόγου με τον οποίο θα μπορούσε κάποιος να τις εξυμνήσει. Τα χαρίσματα των πατριαρχών, των δικαίων, των αποστόλων, των μαρτύρων βρίσκονται συγκεντρωμένα στον Παύλο πουχαρακτηρίζεται ως ¨λειμώνας αρετών¨ και ¨πνευματικός παράδεισος¨.

Η εγκωμιαστική ομιλία που προαναφέραμε, αποτελεί υπόδειγμα ρητορικής συγκριτικής τέχνης μέσα από την οποία ο ιερός συγγραφέας παρουσιάζει στους πιστούς ακροατές του τον Παύλο ως τον κατεξοχήν ζώντα εν Χριστῶ και ασκούντα τις χριστιανικές αρετές στο έπακρο ενώ παράλληλα τους καλεί να τον μιμηθούν.

Όντας μαθητής του Λιβάνιου ο Χρυσόστομος χρησιμοποιεί την σύγκριση για την επίτευξη του ποιμαντικού του στόχου με γνωστά στους ακροατές του ρητορικά σχήματα. Η χρήση της σύγκρισης στη ρητορική ήταν γνωστή ήδη από τους αρχαίους χρόνους αλλά και βασικό στοιχείο της διδασκαλίας του Λιβάνιου.

Ἡ συγκριτική ὑπεροχή τοῦ Παύλου κατά τόν Ἅγιο Ἰωάννη τον Χρυσόστομο

Η ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΥΠΕΡΟΧΗ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ

ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΆΓΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΩΝ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ

Η σύγκριση με τους αγγέλους

Ο ιερός Χρυσόστομος τολμά να συγκρίνει τον Παύλο με τις ουράνιες αγγελικές δυνάμεις. Πριν ωστόσο ξεκινήσει αυτή τη σύγκριση κάνει μία αντιπαραβολή του αποστόλου με τους πολύτιμους λίθους. Η ψυχή του Παύλου δεν μπορεί να ονομαστεί χρυσή ή αδαμάντινη γιατί ¨ἦν ἀδάμαντος παντός στερροτέρα, καί χρυσοῦ καί λίθων τιμίων τιμιωτέρα¨.

Αλλά και ολόκληρος ο κόσμος δεν ήταν ισάξιος του Παύλου. Στη συνέχεια ο ιερός πατέρας προχωρά στη σύγκριση με τον ουρανό. Εφόσον ο απόστολος είναι ανώτερος από όλο τον κόσμο μένει να συγκριθεί με τον ουρανό από τον οποίο όμως βγαίνει και πάλι απείρως ανώτερος. Γιατί αν και είχε φθάσει έως τρίτου ουρανού προτίμησε την αγάπη του Χριστού.

Μέσα από την σταδιακή αυτή πορεία και το πέρασμα από τους πολύτιμους λίθους, στον κόσμο και τον ουρανό ακολουθεί η τελική αντιπαραβολή του Παύλου με τις ουράνιες αγγελικές δυνάμεις. ¨Λείπεται πρός τούς ἀγγέλους αὐτόν ἐξετάσαι λοιπόν. Διόπερ ἀφέντες τήν γῆν, πρός τάς τῶν οὐρανῶν ἀναβησώμεθα ἁψῖδας¨.

Γιατί αν η Γραφή αποκαλεί τον Ιωάννη τον Πρόδρομο αλλά και τους ιερείς, αγγέλους, τι πιο φυσικό να συγκριθεί με αυτούς ο ανώτερος όλων Παύλος; Ξεκινώντας λοιπόν ο ιερός πατέρας αναφέρει ότι η υπακοή και η εκτέλεση των θείων εντολών αποτελούν το κύριο έργο των ουρανίων δυνάμεων και οι άγγελοι γίνονται άξιοι θαυμασμού για την τέλεια εφαρμογή των εντολών του Θεού. Αυτό δηλώνουν και τα λόγια του Δαυϊδ ¨Δυνατοί ἰσχύϊ, ποιοῦντες τον λόγον αύτοῦ¨

Το ότι πουθενά δεν παρακούουν και εκτελούν όλες τις θείες εντολές, τους κάνει μακάριους γιατί τίποτε δεν είναι ίσο με αυτό ακόμη και στα ασώματα Πνεύματα.

Αυτή την αρετή τους, ξεπερνά ο Παύλος ο οποίος όχι μόνο υπάκουε στο λόγο του θεού αλλά και με θνητό σώμα και υποκείμενος σε πολλές διώξεις, κήρυξε σε όλη την οικουμένη. ¨ Το γάρ θαυμαστόν τοῦτο, ὅτι ἐν τῇ, γῇ τοιοῦτος ἦν, καί σῶμα θνητόν περικείμενος, πρός τάς ἀσωμάτους ἡμιλλᾶτο δυνάμεις¨.