Πῶς λοιπόν, νά περιφρονήσουμε τό σῶμα μέ τό ὁποῖο θά ἀναστηθοῦμε;

Οι Χριστιανοί ομολογούν και πιστεύουν στην Ανάσταση των νεκρών. Πώς λοιπόν, να περιφρονήσουμε το σώμα με το οποίο θα αναστηθούμε;

Ἡ σημαντικότητα τοῦ ἐκκλησιασμοῦ.

Ἐγώ ἐπιμένω σέ ὅλους, νά πηγαίνουν, ἄν ὄχι σέ ὅλες τίς ἀκολουθίες, τουλάχιστον στήν θεία λειτουργία. Καί ἄν συμβεῖ κάποιος νά μήν πηγαίνει στή θεία λειτουργία, οὔτε πού κάθομαι νά συνομιλήσω μαζί του! Γιατί δέν ἔχω νά τοῦ πῶ τίποτε! Γιά παράδειγμα:
Κάποιος, ὅταν τόν ρώτησα τί κάνει τήν ὥρα πού θά ἔπρεπε νά βρίσκεται στήν ἐκκλησία, μοῦ ἀπάντησε: «Βλέπω τηλεόραση»! Καί τότε τοῦ εἶπα: «Πρόσεξε, αὐτό σημαίνει ὅτι μπροστά σου ἔχεις τήν τηλεόραση, ἐνῶ στό Θεό ἔχεις γυρίσει τήν πλάτη σου. Ἄλλαξε λοιπόν. Πήγαινε στήν ἐκκλησία, ὥστε νά ἔχεις μπροστά σου τό Θεό, καί πίσω σου τήν τηλεόραση».
Οἱ ἄνθρωποι πολλές φορές κάνουν ἀπρόσεκτα κάποια πράγματα. Ἄν ρωτήσεις κάποιον, γιατί δέν πηγαίνει στήν ἐκκλησία, σπάνια θά ἀκούσεις ὅτι δέν πιστεύει καί γι᾿ αὐτό δέν πηγαίνει στήν ἐκκλησία. Στήν πραγματικότητα ὅμως, αὐτός εἶναι ὁ λόγος πού δέν πηγαίνει στήν ἐκκλησία.
Δέν πηγαίνει, γιατί:

Ἡ πίστη στό Χριστό ἀλλάζει ὁλοκληρωτικά τόν ἄνθρωπο

Ασφαλώς έχουμε μέσα στην ψυχή μας και αγαθές διαθέσεις, όχι μόνο κακές ∙ και πολλές φορές υπακούουμε στις αγαθές κινήσεις και κάνουμε πολλά καλά πράγματα τα οποία μας φέρνουν κοντά στο Θεό, τα οποία αυξάνουν την πίστη μας. Αν δεν έχουμε την πίστη ως θεμέλιο, είναι δυνατόν άλλοτε να κάνουμε το καλό και άλλοτε να κάνουμε κακό, άλλοτε να είμαστε καλοί και άλλοτε να μην είμαστε καλοί. Ενώ,  όποιος έχει πίστη στο Χριστό, όποιος αφήνεται στο να καθοδηγείται από το Χριστό δεν κάνει πλέον το κακό, γιατί έχει κατά Θεόν γεννηθεί και ο Θεός τον οδηγεί στην κατάσταση του να μην κάνει το κακό. Ακόμη και αν κάποτε το θέλει, δεν μπορεί πλέον να κάνει κακό!

Στο Γεροντικό γίνεται λόγος για ένα γέροντα που από την πολύ μεγάλη αγαθότητα δεν ήξερε πλέον τί είναι η κακία.

Πῶς θά ἀποκτήσουμε τήν ταπείνωση

Η ταπείνωση, όπως κάθε αρετή, κερδίζεται με ορισμένους κόπους. Πριν από όλα όμως θα πρέπει να ξέρουμε τι σημαίνει ταπείνωση. 

Η ταπείνωση είναι, σύμφωνα με τον άγιο Ιωάννη της Κλίμακος, ένα δώρο χωρίς όνομα, το οποίο βέβαια το γνωρίζει αυτός που το έχει. Είναι ένα δώρο του Θεού, το οποίο το καταλαβαίνεις κατά το μέτρο που το δέχεσαι. 

Όμως, επειδή η ταπείνωση παρουσιάζει κάποιες εκδηλώσεις, μπορούμε να αναγνωρίσουμε, να καταλάβουμε μέσα από τις εκδηλώσεις που έχει η ζωή μας, τί θέση έχει η ταπείνωση μέσα σ’ αυτήν. 

Πιο συγκεκριμένα, μπορούμε να καταλάβουμε αν έχουμε ή αν δεν έχουμε ταπείνωση, αφού ξέρουμε ότι δεν μπορεί να συνυπάρχει με την έπαρση. Επομένως, ταπείνωση είναι η έλλειψη έπαρσης.

Τί στάση ὀφείλει νά ἔχει ἕνας αὐθεντικός χριστιανός μέ τίς βαριές καί ἀθεράπευτες ἀρρώστιες ( καρκίνος, AIDS κ.α)

Ένας γνήσιος, αυθεντικός χριστιανός, πρέπει όλα να τα εκλαμβάνει ότι είναι από τα χέρια του Θεού. Δηλαδή, αν οδηγήθηκες σε μια αρρώστια , αυτό σημαίνει ότι η αρρώστια σου είναι απαραίτητη για τη σωτηρία, αν βέβαια η συγκεκριμένη αρρώστια δε σε αποδομεί ως άνθρωπο. Αν όμως η αρρώστια αυτή σε αποδομεί ως άνθρωπο με τους βασανιστικούς πόνους, με τη βλάβη στο νου, σ’ αυτή την περίπτωση δεν μπορούμε να πούμε τίποτε, γιατί ένας αποδομημένος άνθρωπος δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει επωφελώς αυτή την κατάσταση ως ένα ευεργετικό γι’ αυτόν μέσο.

Υπάρχουν πράγματα ανεξήγητα: από τη στιγμή που μια αρρώστια σε αποδομεί, σου στερεί τη δυνατότητα της σκέψης, σου νεκρώνει τη δύναμη της αντίστασης, όταν συναισθάνεσαι την κατάστασή σου, να φτάνεις στο σημείο να μην μπορείς να κατανοήσεις σε ποια κατάσταση έφτασες, αυτό το πράγμα είναι ανεξήγητο.

ΜΑΚΑΡΙΣΤΟΣ ΓΕΡΩΝ ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΠΑΡΑΙΑΝ. "Εἶπα ὅτι ἡ καρδιά μου ἔχει μόνο εἰσόδους, ἐξόδους δέν ἔχει. Δέν ἀποκλείω κανέναν ἀπό τήν καρδιά μου- ὅσοι μπῆκαν μέσα παραμένουν. Ξέρετε γιατί; Γιατί ὅλες τίς φιλίες μου τίς προγραμμάτισα γιά τήν αἰωνιότητα."

  Ο Θεός πρέπει να έχει θρονιαστεί στην καρδιά μας

Στο Αγιον Όρος λένε ένα λόγο: η καρδιά μου έχει μόνο εισόδους. Δεν έχει εξόδους. Όποιος μπήκε μέσα στην ψυχή μου δεν μπορεί πλέον να βγει από εκεί. Να προσέχουμε όλοι αυτά τά λόγια και να αναρωτιόμαστε: μέσα στην καρδιά μας υπάρχουν μόνο είσοδοι ή υπάρχουν και έξοδοι; Ή υπάρχουν περισσότερες έξοδοι παρά είσοδοι; Αν η καρδιά μας είναι δομημένη όπως θέλει ο Θεός, τότε δεν έχει άλλο τίποτε παρά εισόδους. Εισόδους από τις οποίες μπαίνει εντός μας πρωτίστως ο Θεός και καταλαμβάνει τη θέση Του.

Βρήκα γραμμένο κάπου στην Άλμπα ’Ιουλία: «’Άν στην καρδιά σου ο Θεός δεν καταλαμβάνει την πρώτη θέση, δέ βρίσκεται σε καμιά θέση». Τώρα θα ήθελα να διορθώσω λίγο αυτή την έκφραση ως έξης:

Ἕνα προτεινόμενο πνευματικό πρόγραμμα.

Στους νέους , και ειδικά στους διανοούμενους , προτείνω στη συνέχεια, κατά την εξομολόγηση, ένα πρόγραμμα που περιλαμβάνει πέντε σημεία:

α ) παρακολούθηση των ιερών ακολουθιών,

β) προσευχή πρωί και βράδυ,

γ) ανάγνωση δύο κεφαλαίων της Καινής διαθήκης καθημερινά,

δ ) επανάληψη όλο και πιο συχνά και πιο έντονα της προσευχής «Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του θεού, ελέησόν με τον αμαρτωλόν» και

ε) τήρηση νηστειών.

Θα ήθελα να αναλύσουμε ξεχωριστά κάθε σημείο αυτού του προγράμματος:

α ) Φυσικό θα ήταν όσοι εξομολογούνται να παρουσιάζουν μόνοι τους τον εαυτό τους με την αμαρτωλότητά του και να εξομολογούνται τα αμαρτήματά τους. Όμως κάτι τέτοιο συμβαίνει σπάνια. Οι περισσότεροι από αυτούς που έρχονται στην εξομολόγηση περιμένουν να ερωτηθούν και αυτό το κάνουν και μερικοί που εξομολογήθηκαν ήδη αρκετές φορές.

Τά μεγάλα ἁμαρτήματα καί ἡ ἀντιμετώπισή τους

Από όσα γνωρίζω , κάθε αμάρτημα έχει τη βαρύτητά του. Αν αναλογισθούμε ότι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός είπε ότι δεν επιτρέπεται να πει κανείς στον αδελφό του «μωρέ», τότε δεν ξέρω αν υπάρχουν πλέον τα περιθώρια να κατατάξουμε τις αμαρτίες σε μικρές και μεγάλες , όταν μάλιστα ξέρουμε ότι θα λογοδοτήσουμε ενώπιον του Θεού και για κάθε ανώφελο λόγο.

Εγώ κάνω μια διάκριση μεταξύ των παθών (ως αμαρτωλών συνηθειών, όπως είναι η οργή, η ακολασία, η φιλαργυρία κ.α.) των αμαρτημάτων (ως απομονωμένων κακών πράξεων), των σφαλμάτων (εν γνώσει ή εν αγνοία) , των ελλείψεων και των αδυναμιών. Καθένα από τα ως άνω το αντιμετωπίζω στο βαθμό που υπάρχει στο συγκεκριμένο άνθρωπο, λαμβάνοντας υπ’ όψιν το μυαλό του, την ηλικία, την παιδεία και την πνευματική κατάσταση του εξομολογούμενου.

Ἡ δική μας δοκιμασία καί τῶν ἄλλων

Τελικά θα έλεγα ότι η δοκιμασία είναι μία πραγματικότητα που έχουμε το δικαίωμα, αν μπορούμε,  ν’ αποφύγουμε. Είναι ένα πρόβλημα που δικαιούμαστε να το επιλύσουμε , αν είναι δυνατόν. ‘Όμως πρέπει να υποτασσόμαστε μπροστά στο μυστήριο της δοκιμασίας και να τη χρησιμοποιήσουμε για την πνευματική μας πρόοδο.

Αν δεν είμαστε σε θέση να κατανοήσουμε την προσωπική μας δοκιμασία, δεν θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε ούτε τη δοκιμασία των άλλων. Μπορούμε όμως, παρά ταύτα, να δοκιμάσουμε να τους βοηθήσουμε να υπομείνουν τη δοκιμασία τους. Μάλιστα είναι καθήκον μας να το κάνουμε αυτό, γιατί ο Κύριος μας κάλεσε να γίνουμε συνεργοί του, να βοηθούμε τον πλησίον.

Ἀντιμετώπιση τῆς δοκιμασίας

Η Εκκλησία επιθυμεί όλοι οι άνθρωποι να ζουν ειρηνικά, να είναι υγιείς και να μακροημερεύουν. Αυτή δεν ενθαρρύνει τη δοκιμασία, αλλά μας διδάσκει να την υπομένουμε, να αποδεχόμαστε  το δικό μας κομμάτι της δοκιμασίας και να το δεχόμαστε για το καλό μας. Να μην επιθυμούμε τη δοκιμασία, αλλά να την αποδεχόμαστε ,όταν έρχεται. Μερικοί απαλλάσσονται ,άλλοι μπορούν να την αποδεχτούν εύκολα, ενώ για άλλους είναι αληθινό βασανιστήριο.

Λέγοντας αυτά, αναλογιζόμαστε τη φυσική, εκ γενετής δοκιμασία. Γνωρίζω κάποια πρόσωπα που υπομένουν μία μεγάλη δοκιμασία , που δεν μπορούν μετακινηθούν από το κρεβάτι της αρρώστιας  και τα οποία , παρά ταύτα, ακτινοβολούν από χαρά. Μία χαρά την οποία οι άλλοι, παρότι υγιείς εκ φύσεως, δεν την έχουν . Μερικοί επαναστατούν μπροστά στην δοκιμασία, ενώ άλλοι την αγνοούν.

Πῶς ὁδηγεῖται κανείς στήν πίστη

Δεν ξέρω αν κάποιος άνθρωπος μπορεί να πει ότι αυτός με τη δύναμή του οδήγησε στην πίστη κάποιον άλλον. Εγώ παρακολούθησα , όσο μου ήταν δυνατόν, περιπτώσεις ανθρώπων που οδηγήθηκαν στη θεογνωσία , και από παλιά και τώρα στην εποχή στην εποχή μας, όσες περιπτώσεις κατόρθωσα να μάθω. Το συμπέρασμά μου είναι ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να κάνει κάτι περισσότερο από αυτό που του ανήκει. Ο Θεός είναι αυτός που μεταστρέφει προς το καλό το νου και τη ζωή του ανθρώπου. Εγώ φτάνω να πιστεύω ότι δεν υπάρχει λόγος να μιλάμε στους ανθρώπους για το Θεό , όταν αυτοί δεν θέλουν να ακούσουν το λόγο του Θεού⁶⁸.

Τί εἶναι προτιμότερο, ὁ εὐθύς πόλεμος ἑνάντια στά πάθη ἤ ἡ ἀποφυγή τους μέ πλάγιους τρόπους;

Στο Υπόμνημα της Αποκάλυψης του Αγίου Ανδρέα Καισαρείας λέγεται ότι κατά τους εσχάτους καιρούς μερικοί θα αποσυρθούν στην αισθητή έρημο, άλλοι στη νοητή έρημο, ενώ άλλοι θα είναι γενναίοι, δηλαδή θα παλέψουν με την πραγματικότητα που θα υπάρχει γύρω τους και θα νικήσουν. Σίγουρα όσοι θα αποσυρθούν στην αισθητή έρημο ( την τοπική έρημο) αυτό θα το κάνουν για πνευματικούς λόγους, δηλαδή «για το Θεό και τη σωτηρία τους»∙ αυτό θα το κάνουν σύμφωνα με το «επίπεδό τους», έχοντας συναίσθηση των αδυναμιών τους∙ θα αποσυρθούν σε μέρη πιο κατάλληλα για την αδυναμία τους, όπου δε θα τους ζητηθεί μία ομολογία πίστεως πάνω από τις δυνάμεις τους, πάνω από αυτό που οι ίδιοι είναι σε θέση να ομολογήσουν.

Ὁλόκληρη ἡ προσοχή μας στραμμένη πρός στόν Θεό

Η μέριμνά μας θα πρέπει να είναι να κάνουμε τα πάντα προς δόξαν Θεού. Έτσι μας διδάσκει ο Απόστολος Παύλος: «Εἴτε οὖν ἐσθίετε εἴτε πίνετε εἴτε τι ποιεῖτε, πάντα εἰς δόξαν Θεοῦ ποιεῖτε.» Αν κάνουμε αυτό το πράγμα, δεν πρέπει να ασχολούμαστε με μία αφύσικη αυτοσυγκέντρωση περισσότερο από αυτό που χρειάζεται. Και ιδιαίτερα δεν πρέπει να αυτοσυγκεντρωνόμαστε προς βλάβη της ζωής που μας χάρισε ο Θεός και με την οποία πρέπει να Τον υπηρετούμε και να κερδίσουμε την σωτηρία και την πνευματική μας πρόοδο. Αν λάβουμε υπ’ όψιν το γεγονός ότι ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος , όταν ρωτήθηκε από τους στρατιώτες τί θα έπρεπε να κάνουν για να σωθούν, δεν  τους είπε να μην είναι πλέον στρατιώτες, αλλά τί πρέπει να κάνουν ως στρατιώτες.

Τά πνευματικά ὁφέλη τῆς συμμετοχῆς στίς ἱερές ἀκολουθίες καί τή θεία λειτουργία

Δε μεταλαμβάνουν όλοι οι χριστιανοί που έρχονται στη θεία λειτουργία. Αλλά όλοι οι χριστιανοί που πηγαίνουν στη θεία λειτουργία παίρνουν τη χάρη του Θεού , σύμφωνα με τα μέτρα τα πνευματικά στα οποία βρίσκονται. Για παράδειγμα, οι ιερατικές ευλογίες που δίνονται στους πιστούς κατά τη θεία λειτουργία είναι πολύ σημαντικές. Σε κάθε λειτουργία λέγεται τέσσερις φορές για όλους τους χριστιανούς : «Εἰρήνη πᾶσι». Σε κάθε λειτουργία λέγονται τα λόγια: «Πάντων ὑμῶν, , μνησθείη Κύριος ὁ Θεὸς ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ πάντοτε, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων»∙ σε κάθε λειτουργία λέγεται το : «Ἡ χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς καὶ ἡ κοινωνία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος εἴη μετὰ πάντων ὑμῶν»∙ σε κάθε λειτουργία λέγονται τα λόγια: