Ὁ ὅσιος Φιλόθεος Ζερβάκος στὴν ἀγαπημένη του κορυφὴ τῶν Ἁγίων Πάντων,στην ὑψηλότερη κορυφή της Πάρου.

Ο όσιος Φιλόθεος Ζερβάκος στην αγαπημένη του κορυφή των Αγίων Πάντων, στην υψηλότερη κορυφή της Πάρου. Έχει στα δεξιά του τον μοναχό π. Λεόντιο Μιχόπουλο και στα αριστερά του τον ιερομόναχο π. Επιφάνιο Χατζόπουλο, ο οποίος έφυγε ξαφνικά νέος « ίνα μη κακία αλλάξη σύνεσιν αυτού».

Το φωτογραφικό αυτό στιγμιότυπο έχει ιδιαίτερη σημασία, αφού απαθανατίζει την παρουσία και άλλων Πατέρων της Μονής Λογγοβάρδας στον τόπο όπου αποσυρόταν συχνά ο άγιος Γέροντας για περισσότερη άσκηση και προσευχή για όλο τον κόσμο.

Το ησυχαστικό και ερημικό περιβάλλον, προσφέρει πάρα πολλά πνευματικά δώρα σε όσους αγαπούν την απομόνωση από τον κόσμο με σκοπό να πλησιάσουν απερίσπαστα τον Θεό.

Ὁ ἀρχιμανδρίτης Αἰμιλιανός Σιμωνοπετρίτης ἀναφέρει

Ο Ησυχασμός ως λύχνος της Εκκλησίας,

Το φως, αγαπημένε μου, του Ησυχασμού δεν είναι κάτι από αυτόν τον κόσμο. Είναι πέρα από τον κόσμο. Αυτό το φως είναι η λάμπα που δεν καίει ποτέ, μόνο φως δίνει. Αυτή η λάμπα δεν είχε ποτέ χρόνο που να μην υπήρχε, δεν υπήρξε ποτέ στιγμή που να μην υπήρχε. Ο Θεός ήταν, και το Λυχνάρι ήταν.

Ήταν ο Πατέρας. Και μαζί με τον Πατέρα ήταν ο Υιός.

Ὀρθόδοξη τοποθέτηση στὴν ἰμιτασιὸν συζήτηση / κοσμικὴ ἐκδήλωση τοῦ Μήτρ. Θεσσαλονίκης Φιλοθέου γιὰ τὴν «ἡσυχαστικὴ ἔριδα» τοῦ 14ου αἰῶνα.

Η μέθοδος και κυρίως το φρόνημα του ησυχασμού είναι γνωστά σ’ αυτόν που ζει μέσα στην ορθόδοξη πραγματικότητα και μόνο ο ησυχαστής μπορεί να τα κατανοήσει. [π. Γεώργιος Μεταλληνός]

σ.σ. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς απέναντι στον λόγιο μοναχό Βαρλαάμ απέδειξε ότι οι Ησυχαστές είναι οι συνεχιστές της Ορθοδόξου Παραδόσεως. Έχοντας αποκτήσει εμπειρία στην αυθεντική ασκητική παράδοση, κατατρόπωσε τον αντίπαλο Βαρλαάμ αποκαλύπτοντας το αντιορθόδοξο φρόνημά του. Ο Βαρλαάμ, όλος έπαρση, περιγελούσε τους Ησυχαστές αποκαλώντας τους «ομφαλοψύχους», θυμίζοντάς μας τους σημερινούς χλευαστές της Ορθοδόξου Παραδόσεως, οι οποίοι πολύ χειρότερα και από τον Βαρλάμ, έχουνε ανοίξει ολομέτωπο πόλεμο ενάντια στην Ανατολική του Χριστού Εκκλησία. Φιλοσοδομίται, υπονομευταί του Αειπάρθενου της Παναγίας, ενστερνισταί δαιμονικών οικουμενιστικών θεωριών περί αοράτου Εκκλησίας και κατακερματισμένης Αληθείας, μπαχαλάκηδες των Ιερών Ναών, ερωτοθολολόγοι νε(ρ)ορθόδοξοι, μαζεύτηκαν στο προαύλιο του Ι. Ναού της Αγίας Σοφίας στη Θεσσαλονίκη για να μας μιλήσουν για την Ησυχαστική Έριδα και το Κίνημα των Ζηλωτών του 14ου αιώνα! [1]

Εμείς εδώ προτιμούμε το νερό της καθαρής πηγής και όχι τα απόνερα της Δύσης. Για εγχείριση ανοιχτής καρδιάς δεν πάμε σε χασάπηδες. Δεν πάμε σε «λατινέλληνες». Για να μάθουμε για την «ησυχαστική έριδα» δροσίζοντας την ψυχή μας, θα αγνοήσουμε παντελώς (κοινώς θα πετάξουμε κατευθείαν στα σκουπίδια) την χαζο-τραγουδοπανήγυρη της Θεσσαλονίκης που διοργάνωσε η ιμιτασιόν Α.Μ.Κ.Ε. «Βυζαντινή Θεσσαλονίκη» του Μητροπολίτη Φιλοθέου σε συνεργασία με τον άθεο Δήμο Θεσσαλονίκης, και θα βουτήξουμε στα ασφαλή καθαρά νερά της μελέτης του π. Γεωργίου Μεταλληνού.

Πρωτ. Γεώργιος Μεταλληνός: Ένας «μοιραίος» άνθρωπος ο μοναχός Βαρλαάμ και ο υπερασπιστής του «Ησυχασμού» Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς

Ὀρθοδοξία ἔξω ἀπό τήν ἡσυχαστική παράδοση εἶναι ἀδιανόητη καί ἀνύπαρκτη. (π. Γεώργιος Μεταλληνός)

Ὁ Ἡσυχασμός συνιστᾶ τήν πεμπτουσία τῆς ρωμαίικης (ὀρθοδόξου) παραδόσεως. Ὀρθοδοξία ἔξω ἀπό τήν ἡσυχαστική παράδοση εἶναι ἀδιανόητη καί ἀνύπαρκτη.

Πρέπει δέ νά ἀποσαφηνιστεῖ, ὅτι ὁ Ἡσυχασμός νοεῖται κυρίως ὡς πορεία πρός τή θέωση καί ἐμπειρία θεώσεως καί δευτερυόντως ὡς (θεολογική) καταγραφή αὐτῆς τῆς μεθόδου ἐμπειρίας. Οἱ «διάδοχοι» τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾶ δέν βρίσκονται στήν ἀκαδημαϊκή θεολογία, ἀλλά στήν ἀσκητική συνέχειά του.

Ἁπόλυτο κέντρο τῆς Ρωμηοσύνης παρέμεινε ὁ θεούμενος, ὁ ὁποῖος μπορεῖ νά φθάσει στή θέωση «εἰς ὁποιανδήποτε ἐποχήν ἤ κατάστασιν, κρατικήν ἤ πολιτικήν» (π.Ἰ. Ρωμανίδης).

Ὀρθόδοξη ἡσυχαστική παράδοση καί οἱ ἀνατολικές θρησκεῖες (Γιόγκα)

Λεωνίδα Κατσίρα, Σχολικού Συμβούλου

ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΗΣΥΧΑΣΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΕΣ ΘΡΗΣΚΕΙΕΣ (ΓΙΟΓΚΑ)

ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η Γιόγκα, η οποία στην πατρίδα της, τις Ινδίες, πρέπει να οδηγεί τους ανθρώπους στο μυστικό βίωμα, στους ανθρώπους της Δύσεως προσφέρεται ως «βοήθεια», αλλά κατά τρόπον ουσιώδη διάφορο εκείνου που διδάσκεται στις Ινδίες. Ιστορικά είναι γενικευμένο έθιμο στους πολιτισμούς της Ανατολής ή στα σαμανικά έθιμα των πολιτισμών των Ινδιών. Είναι προσδιορισμός του μυστικού δεσμού του Ινδού με την ύψιστη υπερβατική πραγματικότητα, δηλ. ως μέθοδος ασκητική τεχνική, αλλά και ως μέθοδος διαλογισμού.

Στην Ινδία υπάρχουν πολλά είδη Γιόγκα, στην Ευρώπη, όμως, μόνον μερικά προβάλλονται, τα οποία οδηγούν τον άνθρωπο της Δύσεως σ ένα επικίνδυνο μονοπάτι και ο οποίος δύσκολα μπορεί να καταλάβει τη διαφορά της άσκησης από το θρησκευτικό βίωμα το οποίο τον εγκλωβίζει.

Ο Ευρωπαίος πρέπει να γνωρίζει ότι εκείνο που προβάλλεται ως Γιόγκα στη Δύση, δεν είναι απλές σωματικές ασκήσεις, δεν είναι γυμναστική και σπορ, δεν είναι μία οδός προς απόκτηση ικανότητος παραγωγής, χαλάρωσης, ησυχίας, ηρεμίας και ανόδου των πνευματικών δυνάμεων. Είναι μία μέθοδος μόνον και μόνον για Ινδούς. Στις γραμμές που ακολουθούν, θα προσπαθή­σουμε να δείξουμε την σχέση, την ομοιότητα, αν υπάρχει, αλλά και τις δια­φορές μεταξύ της Yogaκαι του Ορθόδοξου Ησυχασμού. Τι προσπαθεί να επιτύχει ο ένας και τι ο άλλος. Ποιος ο σκοπός αυτής της μυστικής ένωσης του ανθρώπου στη Γιόγκα και τον Ησυχασμό στην Ορθόδοξη θρησκεία και θα καταδειχθεί η στρατηγική και των δύο, τι επιδιώκει η μία και τι η άλλη.

Τι είναι Γιόγκα; Από που ξεκίνησε; Τι πραγματεύεται και ποια τέλος πάντων τα θετικά και αρνητικά στοιχεία της; Εύλογα ερωτήματα για κάθε έξυπνο ερευ­νητή. Κατ’ αρχήν ας ξεκινήσουμε από την σημασία της λέξεως «Γιόγκα». Οι ρίζες της ξεκινούν βαθιά στις αρχαίες ιερές γραφές των Ινδών, γραμμένες στη «Σανσκριτική», την απόκρυφη γλώσσα που γνώριζαν μονάχα οι ιερείς, οι νεοφώτιστοι και οι ανώτερες Κάστες.

Η λέξη «Γιόγκα» έχει σανσκριτική ρίζα και προέρχεται από την λέξη «Γιό­γκα», που σημαίνει «ενώνω», «συνδέω», «ζεύω». Συμπεραίνουμε, λοιπόν, ότι «Γιό­γκα» είναι το μέσον που συνδέει, ενώνει ή ζεύει δύο πράγματα μαζί. Είναι ο σύνδεσμος της Ατομικής Ψυχής με την Παγκόσμια Ψυχή, η Ένωση του ανθρωπίνου Πνεύματος με τον Θεό. Η Γιόγκα διδάσκει, πως κάθε άνθρωπος, ακόμα και ο απλός οικογενειάρχης, μπορεί να φθάσει σε προχωρημένα πνευματικά στάδια, αν ζει σωστά κι αν παράλληλα μελετάει και εφαρμόζει επίμονα τους τρόπους που οδηγούν σ αυτό το αποτέλεσμα.

Πριν προχωρήσουμε, όμως, στην ανάλυση της έννοιας Γιόγκα, παρατη­ρούμε ότι η Ινδική Φιλοσοφία πέρασε από τρία στάδια2 και η Γιόγκα είναι τόσο παλιά, όσο και αυτή η Ινδία. Και πέρασε για πολλές χιλιετηρίδες από στόμα σε στόμα, αλλά κυρίως όπως περιέχεται στις Σανσκριτικές γραφές των Pishis και των Σοφών, που πλούτισαν την ζωή και τον πολιτισμό της Ινδίας κι ολόκληρου του κόσμου.3

Τό ἡσυχαστικὸ καὶ φιλοκαλικὸ κίνημα

Γράφει ὁ Γεώργιος Μαντζαρίδης, Ὁμότιμος Καθηγητὴς Θεολογικῆς Σχολῆς Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Τὰ δύο κινήματα.

Δύο μεγάλα πνευματικὰ κινήματα τοῦ ὀρθόδοξου μοναχισμοῦ, ποὺ εἶχαν βαρυσήμαντες ἐπιπτώσεις στὴ ζωὴ καὶ τὴν πορεία, ὄχι μόνο τοῦ μοναχισμοῦ ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρης τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας, ἦταν τὸ ἡσυχαστικὸ καὶ τὸ φιλοκαλικό. Ἀξίζει μάλιστα νὰ σημειωθεῖ, ὅτι καὶ τὰ δύο αὐτὰ κινήματα ξεκίνησαν ἀπὸ τὸ Ἅγιον Ὅρος καὶ εἶχαν τὴν ἀναφορά τους σὲ αὐτό.

Τὸ ἡσυχαστικὸ κίνημα.

Τὸ πρῶτο κίνημα, τὸ ἡσυχαστικό, ἐκδηλώθηκε τὸν δέκατο τέταρτο αἰῶνα. Κατὰ τὴν κρίσιμη αὐτὴ ἱστορικὴ καμπὴ τῆς ἀκμῆς τοῦ λογοκρατικοῦ πνεύματος καὶ τῆς διαδόσεως τοῦ σχολαστικισμοῦ τῆς Δύσεως, τὸ ἡσυχαστικὸ κίνημα διέσωσε καὶ πρόβαλε τὴν ταυτότητα τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας καὶ τῶν ὀρθόδοξων λαῶν. Μὲ κύριο ἐκφραστή του τὸν ἁγιορείτη μοναχὸ καὶ στὴ συνέχεια ἀρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ, τὸ ἡσυχαστικὸ κίνημα πρόβαλε τὸν ἐμπειρικὸ χαρακτῆρα τῆς χριστιανικῆς πίστεως καὶ ἀντέκρουσε τὴ νοησιαρχικὴ διδασκαλία τοῦ Βαρλαάμ τοῦ Καλαβροῦ καὶ τῶν ὁμοφρόνων του...

Ἡ ἐπικράτηση τοῦ ἡσυχαστικοῦ κινήματος ἔδωσε νέες δυνάμεις στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία. Τὸ ἡσυχαστικὸ πνεῦμα διαδόθηκε γρήγορα, ὄχι μόνο μέσα στὴν περιοχὴ τῆς περιορισμένης ἤδη κατὰ τὴν ἐποχὴ αὐτὴ Βυζαντινῆς αὐτοκρατορίας ἀλλὰ καὶ σὲ ὁλόκληρο τὸν ὀρθόδοξο κόσμο. Ἔδωσε νέα πνοὴ στὴν ἐκκλησιαστικὴ διακυβέρνησή καὶ ζωή, τοποθέτησε σὲ δευτερεύουσα μοῖρα ἐθνικὲς διεκδικήσεις καὶ πρόσφερε στοὺς πιστοὺς ἰσχυρὰ πνευματικὰ στηρίγματα γιὰ τὴν ἀντιμετώπιση τῶν δεινῶν καὶ τῶν κινδύνων, ποὺ ἀπειλοῦσαν τὴν αὐτοκρατορία.

Ἤδη ἀπὸ τὸ 1325, πρὶν ξεσπάσει ἡ διαμάχη μεταξὺ τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ καὶ τοῦ Βαρλαάμ, ὁ ὅσιος Γρηγόριος ὁ Σιναΐτης μετέφερε τὸν ἡσυχασμὸ στὴν Βουλγαρία, ἐνῶ ὁ μαθητὴς καὶ συνεχιστὴς τῆς παραδόσεως τοῦ ὁσίου Γρηγορίου, Βούλγαρος μοναχὸς Θεοδόσιος, ἑδραίωσε τὸν ἡσυχασμὸ στὸ βουλγαρικὸ χῶρο. Τὸ ἔργο του συνέχισε ὁ μαθητὴς του Εὐθύμιος, μετέπειτα πατριάρχης Τυρνόβου (1375-1393). Κατὰ τὴν πατριαρχία τοῦ Εὐθυμίου, τὸ Τύρνοβο ἔγινε κέντρο μεταδόσεως τοῦ ἡσυχασμοῦ στὶς σλαβικὲς χῶρες.

Στὴν Σερβία.

Μεγάλη, ἐπίσης, ἐξάπλωση εἶχε ὁ ἡσυχασμὸς καὶ στὴν Σερβία. Εἶναι χαρακτηριστικὸ, ὅτι πρῶτοι οἱ Σέρβοι μετέφρασαν ἔργα τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ καὶ τίμησαν τὸν ἴδιο ὡς ἅγιο ἤδη πρὶν τὴν ἐπίσημη ἀναγνώρισή του. Ἡ ἐξάπλωση τοῦ ἡσυχασμοῦ εἶχε σαφῆ ἐπίδραση καὶ στὴν τέχνη καὶ τὸν πολιτισμό τῆς Σερβίας, ὅπως καὶ ὁλόκληρου τοῦ βαλκανικοῦ χώρου.

Στὴν Ρουμανία.

Στὴν Ρουμανία τὸ ἡσυχαστικὸ πνεῦμα διαδόθηκε γρήγορα σὲ ὅλα τὰ κοινωνικὰ στρώματα. Σὲ αὐτὸ συνέβαλε πολὺ ὁ γνωστὸς ἡσυχαστὴς Νεῖλος, μητροπολίτης Βλαχίας καὶ πρώην πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως. Ὁ ἡγεμόνας τῆς Βλαχίας Νeagos Basarab (1512-1521), μαθητὴς τοῦ Νείλου, συνέταξε τὴ Διδασκαλία πρὸς τὸν υἱόν του Θεοδόσιον, ποὺ θεωρεῖται μνημειῶδες ἐθνικὸ ἀλλὰ καὶ ἡσυχαστικὸ ἔργο τῆς Ρουμανίας. Ἔχοντας ὑπόψιν του προηγούμενα παραδείγματα βυζαντινῶν αὐτοκρατόρων (Βασιλείου Μακεδόνος, Μανουὴλ Β’ κ.ά.), ποὺ ἔγραψαν συμβουλὲς γιὰ τοὺς διαδόχους τους, παρουσίασε τὸν τύπο τοῦ ἡσυχαστῆ ἡγέτη, ξεκινῶντας ἀπὸ τὸ μονάρχη καὶ ἐπεκτεινόμενος στοὺς πατριάρχες, τοὺς ἐπισκόπους, τοὺς ἡγουμένους, τοὺς πλουσίους καὶ τοὺς φτωχούς. Ἔτσι, παράλληλα πρὸς τὸν Ἡγεμόνα τοῦ Μακιαβέλη (1469-1527), παρουσιάζεται ὁ ἡσυχαστὴς ἡγεμόνας, φιλοτεχνημένος μὲ τὸ πνεῦμα τῆς ὀρθόδοξης παραδόσεως. Πεποίθηση τοῦ συγγραφέα εἶναι, ὅτι ἡ χριστιανικὴ τελειότητα μπορεῖ νὰ πραγματοποιηθεῖ καὶ χωρὶς τὴ φυγὴ ἀπὸ τὸν κόσμο.

Στὴν Ρωσία.

Ἐντυπωσιακὲς, ὅμως, ἦταν καὶ οἱ ἐπιπτώσεις τοῦ ἡσυχασμοῦ στὴν Ρωσία. Ἐκτός ἀπὸ τὶς σημαντικὲς ἐπιδράσεις, ποὺ ἄσκησε στὴν ἐκκλησιαστικὴ πολιτικὴ τῆς Ρωσίας, ἐνέπνευσε καὶ ἰδιαίτερα πνευματικὰ κινήματα μὲ οὐσιαστικὲς ἐπιπτώσεις στὴν κοινωνικὴ ζωή. Ὁ ὅσιος Νεῖλος τῆς Σόρας, ποὺ ἄρχισε τὴ μοναχικὴ ζωή του στὴν Ρωσία, ἀνικανοποίητος ἀπὸ τὴν ἐκεῖ πνευματικὴ κατάσταση, ἐπισκέφθηκε τὸ Ἅγιον Ὅρος, ὅπου καὶ παρέμεινε πολλὰ ἔτη. Φρόντισε ἰδιαίτερα νὰ γνωρίσει καὶ νὰ ζήσει τὴν ἡσυχαστικὴ παράδοση, τὴν ὁποία καὶ θέλησε νὰ μεταφέρει ἀκολούθως στὴν πατρίδα του. Συγκεντρώνοντας τὸ ἐνδιαφέρον τῆς μοναχικῆς ζωῆς στὸν ἔσω ἄνθρωπο καὶ προσπαθῶντας νὰ διατηρήσει πιστὰ τὴν ἁπλότητα καὶ τὴν ἀκτημοσύνη τῆς ἀποστολικῆς περιόδου, προκάλεσε τὴν ἔντονη ἀντίδραση τῶν Ἰωσηφιτῶν μοναχῶν, ποὺ ἐπικρατοῦσαν στὴν Ρωσία. Ὁ Ὅσιος Ἰωσήφ τοῦ Βολώκ, προβάλλοντας τὸ κοινοτικὸ πνεῦμα τῆς μοναχικῆς ζωῆς καὶ προσέχοντας ἰδιαίτερα τὴν ἐξωτερικὴ συμπεριφορὰ τῶν μοναχῶν, ἔβλεπε τὰ μοναστήρια ὡς κέντρα προετοιμασίας γιὰ τὴ μέλλουσα ἐκκλησιαστικὴ ἡγεσία. Ὁ Ἰωσὴφ καὶ οἱ ὀπαδοί του ὑποστήριζαν τὴν ἀνάγκη ὑπάρξεως περιουσίας στὶς μονὲς γιὰ τὴν πραγματοποίηση κοινωνικοῦ ἔργου. Ὁ Νεῖλος καὶ οἱ ὀπαδοί του ἦταν ὑπέρμαχοι τῆς ἀκτημοσύνης. Τὸ 1515, ἄρχισε μεταξὺ τῶν δύο μερίδων διαμάχη, ποὺ διήρκεσε περισσότερο ἀπὸ πενῆντα χρόνια, μὲ τελικὴ ἐπικράτηση τῶν Ἰωσηφιτῶν. Μὲ τὴν ἔκβαση αὐτὴ παραμερίστηκε στὴν Ρωσία ἡ ἡσυχαστικὴ παράδοση, παρήκμασε βαθμηδὸν ὁ μοναχισμὸς καὶ ἄνοιξε ὁ δρόμος γιὰ τὴν εἴσοδο τοῦ δυτικοῦ πνεύματος καὶ τὴν ἐκκοσμίκευση τῆς ἐκκλησιαστικῆς καὶ κοινωνικῆς ζωῆς.

Τὸ φιλοκαλικὸ κίνημα.

Τὸ φιλοκαλικὸ κίνημα, γνωστὸ καὶ ὡς κίνημα τῶν Κολλυβάδων, ποὺ ξεκίνησε πάλι ἀπὸ τὸ Ἅγιον Ὅρος στὸ δεύτερο μισὸ τοῦ δέκατου ὄγδοου αἰῶνα, ἦταν ἕνα ἀπὸ τὰ σημαντικότερα πνευματικὰ γεγονότα τῆς περιόδου τῆς τουρκοκρατίας. Τὸ κίνημα αὐτὸ ἔφερε τὴν ἀνανέωση τοῦ ἡσυχαστικοῦ πνεύματος καὶ ἄσκησε βαθειὰ ἐπίδραση σὲ ὁλόκληρο τὸν ὀρθόδοξο κόσμο. Σκοπός τοῦ φιλοκαλικοῦ κινήματος ἦταν ἡ πνευματικὴ στήριξη τῶν Ὀρθοδόξων μὲ τὴν ἀξιοποίηση τῆς πατερικῆς παραδόσεως καὶ τῆς λειτουργικῆς ζωῆς. Οἱ ἅγιοι Μακάριος Κορίνθου (1731-1805) καὶ Νικόδημος Ἁγιορείτης (1749-1809) ἐξέδωσαν τὴ Φιλοκαλία γιὰ πρώτη φορὰ τὸ 1782. Οἱ ἴδιοι ἐξέδωσαν τὴ Συναγωγὴ τοῦ Παύλου Εὐεργετηνοῦ, ἐνῶ ἰδιαιτέρως ὁ ἅγιος Νικόδημος πολλὰ ἄλλα συγγράμματα. Ἐπιχείρησε μάλιστα νὰ ἐκδώσει καὶ τὰ ἔργα τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ ἀλλὰ τὰ χειρόγραφα, ποὺ στάλθηκαν στὴν Βιέννη γιὰ νὰ τυπωθοῦν χάθηκαν. Τὸ φιλοκαλικὸ κίνημα συνέβαλε οὐσιαστικὰ στὴν ἀνανέωση τῆς θρησκευτικῆς ζωῆς καὶ τὴν ἀνασύνδεση τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ μὲ τὶς πνευματικές του ρίζες. Στὸ πνεῦμα τοῦ κινήματος αὐτοῦ βρίσκονται καὶ οἱ δύο σπουδαῖοι λογοτέχνες Ἀλέξανδρος Παπαδιαμάντης καὶ Ἀλέξανδρος Μωραϊτίδης.

Ἡ διάδοσή του στὸν ὀρθόδοξο κόσμο.

Τὴ διάδοση τοῦ φιλοκαλικοῦ πνεύματος στὴν Μολδαβία καὶ τὴν Ρωσία ἀνέλαβε ὁ Παΐσιος Βελιτσκόφσκι (1722-1794). Μετὰ σύντομη ἐγκαταβίωση σὲ μονὲς τῆς πατρίδας του καὶ τῆς Μολδαβίας ὁ Παΐσιος, μὲ τὸ ὄνομα Πλάτων, ἐπισκέφθηκε τὸ Ἅγιον Ὅρος. Ἐκεῖ ἔζησε ὡς ἐρημίτης καὶ ὡς γέροντας ἀδελφότητα στὴ Σκήτη τοῦ Προφήτη Ἠλία κοντὰ στὴ μονὴ Παντοκράτορος. Κατὰ τὴ διάρκεια τῆς παραμονῆς του στὸ Ἅγιον Ὅρος ἦρθε σὲ ἐπαφὴ μὲ πρωτεργάτες τοῦ φιλοκαλικοῦ κινήματος καὶ ἄρχισε νὰ ἐργάζεται γιὰ τὴ συλλογὴ καὶ τὴ μετάφραση ἀσκητικῶν κειμένων. Τὸ 1763 ἐπέστρεψε μὲ τὴ συνοδεία του στὴν Μολδαβία, ὅπου συγκρότησε μεγάλες μοναστικὲς ἀδελφότητες, καὶ παράλληλα πρὸς τὰ μοναχικά του καθήκοντα φρόντισε γιὰ τὴ μετάφραση τῆς Φιλοκαλίας. Αὐτὴ δημοσιεύθηκε στὰ σλαβονικὰ στὴν Μόσχα τὸ 1793, ἕνδεκα χρόνια μετὰ τὴ δημοσίευση τῆς ἑλληνικῆς στὴν Βενετία τὸ 1782 ἀπὸ τὸν ἅγιο Νικόδημο τὸν Ἁγιορείτη, καὶ διαδόθηκε εὐρύτατα ὄχι μόνο μεταξὺ τῶν μοναχῶν, ἀλλὰ καὶ μεταξὺ τῶν λαϊκῶν.

Τὸ φιλοκαλικὸ κίνημα ἐπηρέασε βαθύτατα τὴ θρησκευτικὴ καὶ κοινωνικὴ ζωὴ στὴν Ρωσία. Στὸ κλίμα αὐτὸ, καλλιεργήθηκε ὁ θεσμὸς τῶν πνευματικῶν Γερόντων (Στάρετς) καὶ ἀναδείχθηκαν πολλὰ μοναστικὰ κέντρα, ἀνάμεσα στὰ ὁποῖα διακρίθηκαν ἰδιαίτερα τὸ Σάρωφ καὶ ἡ Ὄπτινα. Ἡ προσευχὴ τοῦ Ἰησοῦ διαδόθηκε σὲ ὅλα τὰ στρώματα τοῦ ρωσικοῦ λαοῦ καὶ ἀναπτύχθηκε βαθύτατη λαϊκὴ εὐσέβεια. Χαρακτηριστικὸ εἶναι τὸ βιβλίο «Οἱ περιπέτειες ἑνὸς προσκυνητοῦ», ποὺ ἔχει γραφεῖ κατὰ τὸ 1853, πρωτοτύπως στὰ ρωσικὰ ἀπὸ ἄγνωστο συγγραφέα καὶ κυκλοφόρησε εὐρύτατα σὲ ὅλο τὸν ὀρθόδοξο κόσμο. Ἔτσι, μετὰ τὴν κρίση ποὺ ὑπέστη ἡ ὀρθόδοξη παράδοση κατὰ τὸν δέκατο ἕκτο καὶ τὸν δέκατο ἕβδομο αἰῶνα μὲ τὶς ἔντονες δυτικὲς ἐπιδράσεις, καὶ μετὰ τὴν ἀναζήτηση νέων προσανατολισμῶν κατὰ τὸν αἰῶνα ποὺ ἀκολούθησε, διαμορφώθηκε νέα κατάσταση. Δίπλα στοὺς λογοκράτες καὶ τοὺς ὀπαδοὺς τοῦ γερμανικοῦ ἰδεαλισμοῦ παρουσιάσθηκαν οἱ σλαβόφιλοι, ποὺ ἀνασυνδέθηκαν μὲ τὶς βυζαντινὲς πηγὲς τῆς σλαβικῆς Ὀρθοδοξίας. Ἀπὸ τὸν κύκλο τῶν σλαβοφίλων προῆλθε καὶ πλειάδα ρώσων λογοτεχνῶν καὶ φιλοσόφων, ὅπως ὁ Ντοστογιέφσκι καὶ ὁ Μπερδιάγιεφ, ποὺ σφράγισαν μὲ τὴν παρουσία τους τὴν πνευματικὴ καὶ τὴν κοινωνικὴ ζωὴ τῆς Ρωσίας ἀλλὰ καὶ γενικότερα τῆς Εὐρώπης κατὰ τοὺς νεώτερους χρόνους. Ἀξιόλογη, τέλος, ἦταν ἡ ἐπίδραση τοῦ φιλοκαλικοῦ κινήματος στὴν Ρουμανία, ὅπως καὶ στὸν ὑπόλοιπο ὀρθόδοξο κόσμο, ὅπου ὅμως οἱ σχετικοὶ καρποὶ φάνηκαν ἀργότερα.

agiazoni

http://www.orthodoxia-ellhnismos.gr/2023/10/blog-post_65.html#more

«Τά εὑρεθέντα ἀσκητικά» τοῦ Ὁσίου Ἰσαάκ τοῦ Σύρου (ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΙΣ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΑΝΑΔΙΑΤΕΤΑΓΜΕΝΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ – Ἐπιμέλεια: Δαμασκηνός Μοναχός Ἁγιορείτης)

Κελλίον Τιμίου Προδρόμου. Ι.Μ. Καρακάλλου. Ἅγιον Ὄρος

Οἱ Ἀσκητικοὶ Λόγοι τοῦ Ἀββᾶ Ἰσαὰκ συνεγράφησαν στὴν Συριακὴ γλῶσσα ἀπὸ τὸν Ἅγιο Ἰσαὰκ τὸν Σύρο τὸν 6ον αἰῶνα. Τὸν 9ο αἰῶνα μεταφράσθηκαν στὰ Ἀρχαῖα Ἑλληνικὰ ἀπὸ δύο μοναχοὺς τῆς Μονῆς τοῦ Ἁγίου Σάββα τοῦ Ἡγιασμένου ἀπὸ ἀντίγραφο τοῦ πρωτοτύπου συριακοῦ χειρογράφου ποὺ ὑπῆρχε ἐκεῖ. Αὐτὸ τὸ κλασσικὸ παραδοσιακὸ ἀρχαῖο ἑλληνικὸ κείμενο τῶν Λόγων τοῦ Ἀββᾶ Ἰσαάκ, ἀφοῦ παρέμεινε στὴν Μονὴ τοῦ Ἁγίου Σάββα ὡς χειρόγραφο γιὰ αἰῶνες, ἐκδόθηκε ὡς παλαίτυπο ἀπὸ τὸν διδάσκαλο τοῦ Γένους Νικηφόρο Θεοτόκη τὸ ἔτος 1770 στὴν Λειψία, καὶ ἐπανεκδόθηκε ἀπὸ τὸν ἱερομόναχο Ἰωακεὶμ Σπετσιέρη τὸ ἔτος 1895 καὶ τὸ 1871 ἐπανεκδόθηκε σὲ δημώδη γλώσσα ἀπὸ τὸν Καλλίνικο Παντοκρατορινό. Ἀργότερα, τό παραφρασμένο αὐτό κείμενο τοῦ Καλλινίκου Παντοκρατορινοῦ ἐπανεκδόθηκε, τό 1961, ἀπό τόν ἐκδοτικό οἶκο ”Ἀστήρ”, καί τά ἔτη 1976 καί 1997 ἀπό τόν ἐκδοτικό οἶκο Ρηγοπούλου – ἡ τελευταία του ἔκδοσις ἔγινε τό 2011 – μέ τίτλο: «Τά Εὑρεθέντα Ἀσκητικὰ τοῦ Ὁσίου πατρὸς ἡμῶν Ἰσαάκ, Ἐπισκόπου Νινευΐ, τοῦ Σύρου». Τό ἔτος 1991, ἐξεδόθησαν στήν Θεσσαλονίκη οἱ Λόγοι τοῦ Ἀββᾶ Ἰσαάκ, σέ τρεῖς τόμους, ἀπό τίς Πατερικές Ἐκδόσεις «Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς» συνοδευόμενοι ἀπὸ μετάφραση στὴν Νεοελληνική. Τό ἔτος 2012, ἡ Ἱ. Μ. Ἰβήρων τοῦ Ἁγίου Ὄρους προέβη σέ κριτική ἔκδοσι τῶν Ἀσκητικῶν Λόγων τοῦ Ἀββᾶ Ἰσαάκ τοῦ Σύρου. Ὁ λογιώτατος Ἱερομόναχος Βενέδικτος τῆς συνοδείας τοῦ Ἱεροῦ Κελλίου τοῦ Ἁγίου Σπυρίδωνος τῆς Νέας Σκήτης τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ἀπέδωσε στήν καθομιλουμένη Νεοελληνική γλῶσσα τό ἀνωτέρω ἀναφερθέν κείμενο τοῦ ἱεροδιδασκάλου Καλλινίκου Παντοκρατορινοῦ, καί τό ἐξέδωσε τόν Μάϊο τοῦ ἔτους 2018 μέ τίτλο «ΑΒΒΑ ΙΣΑΑΚ ΤΟΥ ΣΥΡΟΥ – ΛΟΓΟΙ ΑΣΚΗΤΙΚΟΙ».

Ἐκτὸς τώρα ἀπὸ αὐτὸ τὸ παραδοσιακὸ ἑλληνικὸ κείμενο τοῦ Ἀββᾶ Ἰσαὰκ ποὺ ἀναφέραμε, ἐμεῖς ἐπεξεργασθήκαμε τὸ ἀρχαῖο ἑλληνικὸ κείμενο ποὺ ἐξέδωσε ὁ Νικηφόρος Θεοτόκης τὸ ἔτος 1770, καὶ τὸ ἀναδιατάξαμε κατὰ θέματα. Τὸ ἀναδιατεταγμένο κατὰ θέματα ἀρχαῖο ἑλληνικὸ αὐτὸ κείμενο, ἐκδώσαμε τὸ ἔτος 2022, καὶ εἶναι σήμερα διαθέσιμο, εἴτε σὲ ἠλεκτρονικὴ μορφή, ὡς pdf, εἴτε ὡς τυπωμένο βιβλίο, μέσα ἀπὸ τὴν διεύθυνση καὶ τοὺς συνδέσμους ποὺ παρατίθενται στὸ ἱστολόγιο ποὺ ἔχει δημιουργηθῆ γιὰ τὴν προβολὴ αὐτῶν τῶν Ἀσκητικῶν Λόγων τοῦ Ἀββᾶ Ἰσαὰκ (ta2bibliamou.blogspot.com).

Ἐπὶ πλέον, αὐτὸ τὸ ἀρχαῖο ἀναδιατεταγμένο ἑλληνικὸ κείμενο τὸ ἀποδώσαμε φωνητικά, στὴν καθομιλουμένη, ὥστε νὰ γίνει προσιτὸ σὲ ὅσους δυσκολεύονται νὰ τὸ κατανοήσουν. Αὐτὴ ἡ φωνητικὴ ἀπόδοσις τοῦ ἀρχαίου ἀναδιατεταγμένου κειμένου στὴν καθομιλουμένη, εἶναι διαθέσιμη στοὺς ἐνδιαφερομένους, εἴτε σὲ μορφὴ mp3, εἴτε σὲ μορφὴ mp4 (βίντεο), ἀπὸ συνδέσμους ποὺ παρατίθενται στὸ ἴδιο ὡς ἄνω ἱστολόγιο.

Αὐτὴν τὴν περίοδο, ἐπεξεργαζόμεθα τὸ ἀρχαῖο ἀναδιατεταγμένο ἑλληνικὸ κείμενο καὶ τὸ ἀποδίδομε γραπτῶς στὴν Νεοελληνική, σὲ πολυτονικὴ γραφή. Ἡ νεοελληνικὴ ἀπόδοσις θὰ περιέχῃ τρεῖς τόμους. Ἤδη, ἔχει τελειώσει ἡ νεοελληνικὴ ἀπόδοσις τοῦ Α´ Τόμου, τὸν ὁποῖο μπορεῖ νὰ κατεβάσῃ κάποιος στὸν ὑπολογιστή του, σὲ μορφὴ pdf, ἀπὸ τὸν παρακάτω σύνδεσμο.

Ἡσυχασμός: Ἡ κορυφαία ἔκφραση τῆς ὀρθοδόξου πνευματικότητας

ΗΣΥΧΑΣΜΟΣ: Η ΚΟΡΥΦΑΙΑ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ Θεολόγου – Καθηγητού

Η λέξη Ησυχασμός παράγεται από το ρήμα ησυχάζω που σημαίνει βρίσκομαι σε κατάσταση σιγής, ηρεμίας και αυτογνωσίας. Ο ησυχαστής μοναχός, αλλά και λαϊκός, πλημμυρισμένος από θείο έρωτα, προσπαθεί να αποβάλλει κάθε κοσμική ενασχόληση και σκέψη, αποζητά την ησυχία και επικεντρώνεται στη μνήμη του Θεού, λέγοντας αδιάλειπτα την νοερά προσευχή «Κύριε Ιησού Χριστέ ελέησον με τον αμαρτωλό».

Η άσκηση αυτή καθαρίζει την καρδιά από κάθε πάθος και το νου από τους ακάθαρτους λογισμούς, τους οποίους υπαγορεύουν οι δαίμονες. Ο ησυχαστής έτσι αποκτά «νουν Χριστού», όπως είπε ο απόστολος Παύλος. Το μυαλό του, η καρδιά του, οι αισθήσεις του και γενικά ολόκληρη η ψυχοσωματική του υπόσταση γεμίζει από την άκτιστη χάρη και την παρουσία του Θεού, τον καθαρίζει από τους ρύπους της αμαρτίας, τον αγιάζει, τον καθιστά μέτοχο των ακτίστων ενεργειών του Θεού. Με την συνεχή άσκηση ο ησυχαστής αισθάνεται με τις σωματικές του αισθήσεις, βλέπει με τα σωματικά μάτια του το άκτιστο θείο φως, αυτό το φως που είδαν οι άγιοι απόστολοι στο όρος Θαβώρ.

Το ησυχαστικό κίνημα, υπήρχε από της ιδρύσεως της Εκκλησίας. Μεγάλοι Πατέρες της αρχαίας Εκκλησίας άσκησαν τον ησυχασμό, όπως ο Μ. Βασίλειος και ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, οι οποίοι απομονώθηκαν στον Ήρι ποταμό στον Πόντο, όπου ασκήθηκαν στην ησυχία, την προσευχή, την μελέτη των Αγίων Γραφών, στο θείο στοχασμό και έφτασαν σε θαυμαστές θείες εμπειρίες και στη θεοπτία. Αλλά το ησυχαστικό κίνημα αναπτύχθηκε και μεσουράνησε τον 13ο και 14ο μ. Χ. αιώνα, με επίκεντρο το Άγιον Όρος. Πρώτος κομιστής και δάσκαλος υπήρξε ο Αναστάσιος ο Σιναΐτης. Συνεχιστής του ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς (1296-1356), ο οποίος λάμπρυνε τον αγιορείτικο μοναχισμό.

Όμως το ησυχαστικό κίνημα πολεμήθηκε με σφοδρότητα από τον δυτικό παρεφθαρμένο χριστιανισμό και την σχολιαστική θεολογία. Το 1335 ο μοναχός, θεολόγος και φιλόσοφος Βαρλαάμ τον Καλαβρός, ήρθε από την Ιταλία στην ορθόδοξη ανατολή για να αντικρούσει το κίνημα του ησυχασμού. Βαθύτατα επηρεασμένος από αριστοτελισμό, τη λατινική θεολογία και τον σχολαστικισμό, δίδασκε πως ο άνθρωπος είναι αδύνατον να γνωρίσει, να προσεγγίσει και να ενωθεί με το Θεό. Επίσης δίδασκε πως ο Θεός είναι «κλεισμένος στον εαυτό του» και δε μπορεί να ενωθεί με τους ανθρώπους. Αντίθετα οι ορθόδοξοι Πατέρες, κάνοντας τη διευκρίνιση μεταξύ της ουσίας και των ενεργειών του Θεού, δίδασκαν πως η γνώση της ουσίας του Θεού είναι μεν αδύνατος, όχι όμως οι άκτιστες θείες ενέργειες, οι οποίες δίνονται ως ύψιστες δωρεές στους ανθρώπους και γίνονται φανερές σε όσους κατορθώνουν να καθαρθούν από τα πάθη τους.

Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς γίνεται δείκτης πορείας γιὰ τὴν θέση καὶ εὐθύνη τῆς Ὀρθοδοξίας στὸν σύγχρονο κόσμο

Τοῦ Πρωτοπρεσβυτέρου Γεωργίου Δ. Μεταλληνοῦ

Τὸ μήνυμα τῆς διδασκαλίας τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ

1. Ὁ Ἠσυχασμός εἶναι ἡ πεμπτουσία τῆς ὀρθοδόξου παραδόσεως, ταυτιζόμενος μὲ αὐτὸ ποὺ περικλείει καὶ ἐκφράζει ὁ ὅρος ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ. Ἔξω ἀπὸ τὴν ἡσυχαστικὴ παράδοση ἡ Ὀρθοδοξία εἶναι ἀνύπαρκτη καὶ ἀδιανόητη. Ἡ ἡσυχαστικὴ πράξη, ἐξ ἄλλου, εἶναι ἡ «λυδία λίθος» γιὰ τὴν ἀναγνώριση τῆς αὐθεντικῆς χριστιανικότητας. «Νηστεία, ἀγρυπνία, προσευχὴ» -μὲ τὶς ἡσυχαστικὲς πρακτικὲς- ἀποκτῶνται τὰ οὐράνια χαρίσματα στὴν ὀρθοδοξοπατερικὴ παράδοση. Πρέπει δὲ νὰ ἀποσαφηνισθεῖ ἐξ ἀρχῆς, ὅτι ὡς ἡσυχασμὸς νοεῖται κυρίως...

ἡ πορεία προς τὴν θέωση καὶ ἡ ἐμπειρία τῆς θεώσεως καὶ δευτερευόντως ἡ διερεύνηση καὶ καταγραφὴ αὐτῆς τῆς πορείας καὶ ἐμπειρίας, ἡ ἀκαδημαϊκὴ δηλαδὴ νοηματοδότηση τοῦ ὄρου «θεολογία».

Ὁ Ἡσυχασμὸς εἶναι ἡ βάση καὶ τὸ θεμέλιο τῶν δογματικοθεολογικῶν ἀποφάσεων τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων, ὡς ἡ ἁγιοπνευματικὴ πορεία τῆς «καθάρσεως, τοῦ φωτισμοῦ καὶ τῆς θεώσεως» καὶ ὄχι κάποια διανοητικὴ-στοχαστικὴ-ἐπιστημονικὴ διαδικασία. Γι’ αὐτὸ ἡ γνώση τοῦ Θεοῦ ὡς θέωση εἶναι ὑπόθεση ὅλων, ἐγγραμμάτων καὶ ἀγραμμάτων, σοφῶν καὶ ἀσόφων καὶ ὄχι μόνο τῶν φιλοσοφούντων, ὅπως διετείνετο ὁ οὐνιτίζων Βαρλαὰμ ὁ Καλαβρὸς (1290-1359), τὸν 14ο αἰώνα. Αὐτόν κυρίως ἀντέκρουσε, ὡς κύριος ἐκπρόσωπος καὶ πρόμαχος τῆς Ἡσυχαστικῆς παραδόσεως ὁ Ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς (1296-1359)2, ὁ μεγαλύτερος ὀρθόδοξος θεολόγος τῆς ἐποχῆς του καὶ μέγας Πατὴρ τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας.

Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος σπούδασε Θεολογία στὴν ἀληθινὴ Θεολογικὴ Σχολὴ τῆς Ὀρθοδοξίας, κατὰ τὰ κεφάλαια 12-14 τῆς Α’ Πρὸς Κορινθίους (δόμηση τῆς Ἐκκλησίας διὰ τῶν χαρισμάτων), δηλαδὴ στὸν χῶρο τῆς ἀσκήσεως καὶ μετανοίας. Μέσα στὸ (κοινοβιακὸ) Μοναστήρι ὁ Παλαμᾶς ἔγινε Θεολόγος. Πηγὴ τῆς Θεολογίας του δὲν ἦταν ἡ σχολική, ἀκαδημαϊκή, ἔστω καὶ ἂν κατεῖχε καὶ αὐτὴν στὸ ἔπακρον, γνώση, ἀλλὰ ἡ ἁγιοπνευματικὴ ζωή. Μὲ αὐτὴ τὴν προϋπόθεση ἀναδείχθηκε συνεχιστὴς τῶν Προφητῶν, τῶν Ἀποστόλων καὶ τῶν Πατέρων καὶ γνήσιος Θεολόγος τῆς παραδόσεως. Μὲ βάση δὲ τὰ θαύματά του -βεβαίωση τῆς ἀναδείξεώς του σὲ «ναὸν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος» (Α’ Κορ. 6, 19)- διακηρύχθηκε τὸ 1368 Ἅγιος τῆς Ὀρθοδοξίας, σύμφωνα μὲ τὰ ἁγιολογικὰ κριτήρια της, καὶ ὄχι λόγω τῶν ὑπέροχων συγγραμμάτων του, ὅπως θὰ ἤθελε τὸ κοσμικὸ πνεύμα3.

Οἱ ἐκδοτικὲς καὶ ἐρευνητικὲς συμβολὲς τῶν γνωστῶν ἀκαδημαϊκῶν Θεολόγων μας Παναγιώτου Χρήστου, π. Ἰωάννου Ρωμανίδου, π. Γεωργίου Φλωρόφσκυ, π. John Meyendorf, π. Ἰουστίνου Πόποβιτς, π. Δημητρίου Στανιλοάε, Γεωργίου Μαντζαρίδου, Σεβ. Μητροπολίτου Ναυπάκτου Ἰεροθέου κ.α. ἔκαμαν εὐρύτερα γνωστὸ τὸν Ἅγιο Γρηγόριο Παλαμά, τὸν 20ο αἰώνα.

Ἡ πατερικότης ἔναντι τῆς αἱρετικῆς πλάνης

2. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς ἀναδείχθηκε ἀπὸ τὴν Χάρη τοῦ Θεοῦ σὲ κατ’ ἐξοχὴν ἡσυχαστὴ Θεολόγο, ποὺ ὁριοθέτησε σὲ κρίσιμους καιροὺς τὴν πατερικότητα ἀπέναντι στὴν αἱρετικὴ πλάνη, αὐθαιρεσία καὶ ἀλλοτρίωση τῆς Δυτικῆς Χριστιανοσύνης.

Ὅσιος Σαλαμάνης ὁ Ἡσυχαστής.

Όσιος Σαλαμάνης ο Ησυχαστής.

23 Ιανουαρίου.

Οἴχῃ χαμερποῦς καὶ χαμαιζήλου βίου,

Ὑψηλὲ πράξει καὶ λόγῳ Σαλαμάνη.

Ο Όσιος Σαλαμάνης καταγόταν από μια κωμόπολη, που ήταν χτισμένη στη δυτική όχθη του ποταμού Ευφράτη και ονομαζόταν Καπερσανά. Επειδή αγάπησε την ερημική ζωή, ακολούθησε την οδό της μοναχικής πολιτείας και έστησε το κελί του κοντά στον ποταμό Ευφράτη.

Ο Επίσκοπος της πόλεως, που πληροφορήθηκε την αρετή του Οσίου, πήγε ο ίδιος να τον συναντήσει, για να τον πείσει να δεχθεί την ιεροσύνη, αλλά εκείνος αρνήθηκε και αρκέστηκε στην ησυχία, την προσευχή και την μελέτη του θείου λόγου. Έτσι παρηγορούσε κατά Θεόν και οδηγούσε τις ψυχές των ανθρώπων στον Χριστό.

Στο Συναξάρι αναφέρεται ότι μια φορά πήγαν εκεί οι άνθρωποι από την κωμόπολη της καταγωγής του, που τον ήθελαν κοντά τους και χωρίς εκείνος να αντισταθεί ή να συγκατατεθεί, τον ήραν και τον έφεραν στην κωμόπολή τους, όπου έκτισαν ένα κελί και τον έκλεισαν εκεί.

Ἡ προσευχή τοῦ μοναχοῦ καί ἡ προσευχή τοῦ λαϊκοῦ. Μέρος Α. Πρωτοσύγκελος Πετρώνιος (Τανάσε)

Η προσευχή του μοναχού και η προσευχή του λαϊκού. Μέρος Α.

Πρωτοσύγκελος Πετρώνιος (Τανάσε)

Στα πρόσωπα των πνευματικών ανθρώπων πάντα αντικατοπτρίζεται μια κάποια υπερκόσμια ομορφιά. Στην περίπτωση των μοναχών αυτή φαίνεται με γυμνό μάτι. Τα φωτισμένα τους μάτια, οι πράοι, αλλά σταθεροί και πειστικοί λόγοι – ο καρπός όλης της ζωής – δημιουργούν την εντύπωση ότι βγήκαν από σελίδες γεροντικών ή βίους αγίων. Αυστηρές νηστείες, εκτενείς αγρυπνίες και ολοκληρωτική παράδοση του εαυτού τους στα χέρια του Θεού έχουν εξαλείψει κάθε ίχνος εγωισμού και υπερηφάνειας.

Ο Γέροντας Πετρώνιος (Τανάσε), δικαίος της Ρουμανικής Σκήτης Τιμίου Προδρόμου Αγίου Όρους, είναι εικόνα μοναχού που ολοκληρωτικά εκπλήρωσε τον προορισμό του. Είχε ασυνήθιστο στους μοναχικούς κύκλους νοητικό επίπεδο (τρία πτυχία ανώτατης εκπαίδευσης) και ιδιαίτερη ζέση για τις ιερές ακολουθίες, στις οποίες συμμετείχε απαρέγκλιτα κάθε νύχτα στα 92 του χρόνια. Ο πατήρ Πετρώνιος μπορεί να αποτελέσει το παράδειγμα για όσους θα επιθυμούσαν να ζήσουν τη ζωή τους με νόημα.

Η χαρά που νιώθεις όταν συναντάς έναν τέτοιο άνθρωπο, δεν συγκρίνεται με τίποτα. Όμως, πώς μπορούμε και εμείς να αποκτήσουμε το αίσθημα της παρουσίας του Θεού; Τι είναι ο ησυχασμός; Ποιες είναι οι συνθήκες που απαιτούνται για να αποκτήσει κανείς την αδιάλειπτη προσευχή; Σε όλες αυτές τις ερωτήσεις απαντάει ο γέροντας – πνευματικός της αγιορείτικης σκήτης του Προδρόμου*.

– Πατέρα Πετρώνιε, υπάρχουν στο Άγιο Όρος ακόμα μοναχοί που ασκούν την προσευχή του Ιησού;

– Νομίζω πως υπάρχουν. Δεν έχουμε άμεσες σχέσεις με τους ερημίτες που ασκητεύουν σε διάφορα αγιορείτικα κελλιά, αλλά, αναμφίβολα, οι μοναχοί που συνεχίζουν αυτήν την πρακτική της Ανατολικής Εκκλησίας, υπάρχουν.

Ὁ ἡσυχαστής Πετράκης

Τον ρώτησε κάποιος γέροντας αν κάνει κανόνα και ακολουθία , και απάντησε:

" Ούτε κανόνα ούτε ακολουθία κάνω. Μόλις δύσει ο ήλιος τρώγω , κάνω το απόδειπνο και κοιμάμαι δύο ώρες .

'Οταν ξυπνήσω , και όταν έχει ήδη νυχτώσει , αρχίζω τα κομποσχοίνια .

Φεύγε, σιώπα, ἡσύχαζε

Ὁ Ἀββᾶς Ἀρσένιος ὅταν ζοῦσε ἀκόμα μέσα στὸ παλάτι, προσευχόταν στὸν Θεὸ λέγοντας: Κύριε, ὁδήγησέ με πῶς νὰ σωθῶ.
Καὶ τότε μία φωνὴ τοῦ εἶπε: ''Ἀρσένιε, φύγε ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους καὶ θὰ σωθῇς''.

Τά ἅγια Μυστήρια καί ἡ συνεργία τοῦ ἀνθρώπου, Ἀρχιμ. Σάββα Ἁγιορείτου

Μελέτες στήν Φιλοκαλία

Τά ἅγια Μυστήρια, χωρίς τήν ἀνθρώπινη συνεργία, δέν ἐπαρκοῦν ἀπό μόνα τους γιά τήν σωτηρία. Εἶναι ἀναγκαῖο νά συνδυαστοῦν μέ τήν τήρηση τῶν ἐντολῶν, στήν ὁποία συμβάλλει πολύ ἡ κατά Χριστόν ἄσκηση-ἡσυχία. Αὐτή ταπεινώνει τόν ἄνθρωπο καί τόν κάνει δεκτικό τῆς θείας χάρης, τῆς προσφερομένης σ’ αὐτόν διά τῶν ἁγίων Μυστηρίων.

«Εἶναι φανερό», ἐπισημαίνει ὁ Σεβασμιώτατος Ναυπάκτου κ.κ. Ἱερόθεος, «ὅτι ἡ Φιλοκαλία τῶν ἱερῶν Νηπτικῶν περιέχει τήν μέθοδο τῆς ὀρθοδόξου εὐσεβείας, πού εἶναι ὁ ἱερός ἡσυχασμός, ἡ ὁποία μέθοδος συνδέεται στενά μέ τά μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας-τό Βάπτισμα, τό Χρίσμα, τήν θεία Εὐχαριστία-καί δείχνει στόν ἄνθρωπο τόν τρόπο μέ τόν ὁποῖο φθάνει στή θέωση. Ἑπομένως Μυστήρια καί ἡσυχασμός συνδέονται στενότατα μεταξύ τους. Ὁπότε, ὅποιος ὑποτιμᾶ τήν Φιλοκαλία καί ὁμιλεῖ περιφρονητικῶς καί ὑβριστικῶς γι’ αὐτήν, στήν πραγματικότητα ὑπονομεύει ὅλην τήν ἀσκητική διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως κατοχυρώθηκε συνοδικῶς»[1].

Οἱ ἅγιοι Πατέρες, ὅπως ἀποδεικνύεται ἀπό τήν μελέτη τῶν φιλοκαλικῶν κειμένων, δέν εἰσάγουν μία ἀσκητική ἤ μία ἐκκλησιολογία -σωτηριολογία χωρίς Μυστήρια, ἀλλά μία ἐκκλησιαστική εὐχαριστιακή ζωή, πού συνδυάζει τήν ἄσκηση-ἡσυχία μέ τήν μέθεξη τῆς θείας χάρης διά τῶν Μυστηρίων. Τό πρῶτο, δηλαδή ἡ ἀσκητική-ἡσυχαστική ζωή, εἶναι προϋπόθεσι τοῦ δευτέρου, δηλαδή τῆς μετοχῆς στή θεοποιό θεία χάρη τῶν ἁγίων Μυστηρίων.

«Ἡ Φιλοκαλία τῶν ἱερῶν Νηπτικῶν», παρατηρεῖ ὁ Σεβασμιώτατος Ναυπάκτου κ.κ. Ἱερόθεος, «δέν παραθεώρησε τά Μυστήρια, ἀλλά κατέγραψε τίς πραγματικές προϋποθέσεις μεθέξεως τῆς Χάρης δι’ αὐτῶν»[2].

Μία μυστηριακή ζωή χωρίς ἄσκηση δέν ὠφελεῖ, ἀλλά μπορεῖ καί νά βλάψει.

Ἡ μετοχή στή Θεία Εὐχαριστία δέν γίνεται ἀπροϋπόθετα, ἀλλά «μετά φόβου Θεοῦ, πίστεως καί ἀγάπης»[3]. Γιά τήν κατόρθωση αὐτῶν τῶν προϋποθέσεων ἀπαιτεῖται ἐγκράτεια, αὐτοκυριαρχία, αὐταπάρνηση, καταπολέμηση τῆς φιλαυτίας καί ὅλων τῶν παθῶν. Ὁ ἀγωνιζόμενος πιστός γιά νά διώξει τά πάθη-δαίμονες χρειάζεται «προσευχή καί νηστεία»[4], δηλαδή ἄσκηση, ὅπως μᾶς δίδαξε ὁ Κύριος. 

Χωρίς ἄσκηση ὁ προσερχόμενος στή Θεία Μετάληψι, ὄντας γεμᾶτος μέ τά πάθη, γίνεται ἔνοχος τοῦ σώματος καί τοῦ αἵματος τοῦ Κυρίου.

Ἐπιθυμητές τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν: «Κακοπαθοῦσαν καὶ προσεύχονταν γιὰ τοὺς τρυφῶντες καὶ ἀναπαυομένους. Ἀγρυπνοῦσαν γιὰ τοὺς ὑπνοῦντες. Ἔχυναν δάκρυα καὶ μετανοοῦσαν γιὰ τοὺς γελῶντες».

. ΣΧ. «ΧΡ. ΒΙΒΛΙΟΓΡAΦΙΑΣ»: Ἡ ἔκδοση αὐτοῦ τοῦ βιβλίου (βλ.σχετ.: 1. http://christianvivliografia.wordpress.com/2011/12/14/ἀπὸ-τὴν-ἀσκητικὴ-καὶ-ἁγιορειτικὴ/, 2. http://christianvivliografia.wordpress.com/2012/01/19/ἂν-ἔσκυβες-δὲν-θὰ-ἤσουν-τώρα-ἐδῶ-ἐξ/, 3. http://christianvivliografia.wordpress.com/2012/01/28/ὀλοζώντανο-περιστατικὸ-ἀποκτήσεως/) συμπίπτει ἀφ᾽ ἑνὸς μὲ τὴν ἐθνική μας περιπέτεια καὶ ἀφ᾽ ἑτέρου μὲ τὴν θεολογικὴ περιπλάνηση στοὺς σκοτεινοὺς δρόμους τῆς “μεταπατερικότητος”. Ἔρχεται τὸ βιβλίο λοιπὸν αὐτὸ νὰ δώσει στερεὰ τροφὴ καὶ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ στὶς δύο αὐτὲς προκλήσεις. Εἰδικῶς στὴν δεύτερη, τῆς λεγομένης “μεταπατερικῆς θεολογίας”, τὴν ὁποία καλοὶ θεολόγοι ἀσπάζονται καὶ προωθοῦν, παραθεωρώντας ὅλο τὸν πλοῦτο καὶ τὴν Χάρι τῆς βιωμένης ἀληθινῆς θεολογίας, δηλ. τῆς κοινωνίας μὲ τὸν Θεὸ μέσα ἀπὸ τὴν ἡσυχαστικὴ (ἁγιορειτικὴ ἐν προκειμένῳ) «τριβή», τὴν εὐαγγελικὴ ὁδὸ σωτηρίας ποὺ διαθέτει ἡ Ἐκκλησία.

. Διαβάζοντας τὸ βιβλίο αὐτὸ ὁ κάθε χριστιανὸς δέχεται πνευματικὰ κεντρίσματα ἀλλοιώσεως, ἀλλαγῆς, πνευματικοῦ ἀγῶνος, συντριβῆς γιὰ τὴν ἄνετη καὶ ἄκοπη χριστιανικὴ ζωὴ (πολλὲς φορές) καὶ συνειδητοποιήσεως τοῦ «τί ἐστί βερύκοκκο», δηλ. ΜΕΤΑΝΟΙΑ καὶ ἀγάπη πρὸς τὸν Θεό, δηλ. ἀληθινὴ θεολογία. Μακριὰ ἀπὸ τὶς βαρύγδουπες ἀναλύσεις γραφειοκρατῶν τῆς θεολογίας καὶ τὶς διαφημιστικὲς ἐκδοχὲς τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς πρὸς ἐπικοινωνιακὴ κατανάλωση. Ὁ σιωπηλὸς λόγος τῆς ἁγιορειτικῆς ἐρήμου εἶναι δραστικὰ καὶ ΑΚΑΤΑΝΙΚΗΤΑ ΠΕΙΣΤΙΚΟΣ.

Ἀπὸ τὰ Προλεγόμενα τοῦ βιβλίου:

«ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΣΚΗΤΙΚΗ 

ΚΑΙ ΗΣΥΧΑΣΤΙΚΗ ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ» 

(Συναξάρια, περιστατικὰ καὶ ἀποφθέγματα 

συγχρόνων Ἁγιορειτῶν Γερόντων τὰ τελευταῖα κυρίως χρόνια) 

Ἅγιον Ὄρος 2011

. Εὕρισκες παλαιὰ Γέροντες στὸ Ἅγιον Ὄρος μὲ τὸ κομποσχοίνι στὸ χέρι καὶ τὸ σακίδιο στὴν πλάτη νὰ ὁδοιποροῦν μεγάλες ἀποστάσεις μέσα στὰ δύσβατα μονοπάτια. Τὰ σώματά τους ἦταν ἀποξηραμμένα ἀπὸ τὴν πολυετῆ ἄσκηση, τὰ μάτια τοὺς βαθουλωμένα ἀπὸ τὶς ἀγρυπνίες καὶ τὸ στόμα τους ξηρὸ ἀπὸ τὶς συνεχεῖς ἐνάτες. Μερικὰ γεροντάκια ἦταν ἔγκλειστα στὰ Κελλιά τους. Δὲν πήγαιναν στὶς Καρυὲς ἢ στὴν Δάφνη γιὰ προμήθειες, ἀλλὰ ὁ Θεὸς ἔστελνε ἀγγέλους ἀγάπης, μοναχούς, ποὺ τοὺς βοηθοῦσαν. Δὲν εἶχαν ἀνθρώπινες παρηγοριὲς καὶ κοσμικὲς ἀνέσεις, ἀλλὰ αἰσθάνονταν οἱ ἴδιοι αὐτάρκεις, ἀνενδεεῖς καὶ ἦταν τελείως ἀμέριμνοι. Ἄλλοι σεβάσμιοι Γέροντες ποὺ ἔζησαν μὲ ὑπομονὴ στὸ Κοινόβιο καὶ λευκάνθηκαν στὴν ὑπακοὴ καὶ στὰ διακονήματα, ἀνέπνεαν τὸν Θεὸν καὶ τὸν Γέροντα καὶ ἔφθασαν σὲ μέτρα ἀπαθείας…

Ἱστορία τῆς Φιλοκαλίας καί ἀναίρεση συκοφαντιῶν της, Ἀρχ. Σάββα Ἁγιορείτου

Μελέτες στήν Φιλοκαλία 

Ποιὰ εἶναι ἡ ἱστορία τῆς «Φιλοκαλίας»; 

«Ὅπως προκύπτει ἀπὸ τὸ βίο τοῦ ἁγίου Νικοδήμου», γράφει ὁ π. Θεόκλητος Διονυσιάτης, «ὕστερα ἀπὸ διετή παραμονὴ στὴ μονὴ τοῦ ἁγίου Διονυσίου (ὁ ἅγιος Νικόδημος), ἀναχώρησε τὸ 1777 γιὰ τὶς Καρυὲς τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ὅπου συναντήθηκε μὲ τὸν ἅγιο Μακάριο ἐπίσκοπο Κορίνθου, ἐκθρονισθέντα ἀπὸ τοὺς Τούρκους γιὰ τὴ συμμετοχὴ τῆς βυζαντινῆς προελεύσεως οἰκογενείας του τῶν Νοταράδων, στὴν ἐξέγερση τοῦ 1770. Ἐκεῖ τοῦ παρέδωσε χειρόγραφα ἀπὸ ἀνθολογίες πατερικῶν κειμένων (μοναστικῶν, ἀσκητικῶν, ἡσυχαστικῶν, θεολογικῶν) γιὰ νὰ τὰ ἐπεξεργαστεῖ πρὸς ἔκδοση. 

Τὰ κείμενα ἀντεγράφησαν προφανῶς ἀπὸ χειρόγραφους κώδικες τῶν μοναστηριῶν τοῦ Ἁγίου Ὅρους, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχουν στοιχεῖα ποὺ νὰ διαφωτίζουν, ἂν ἀπὸ τὰ ἐπιλεγέντα ἀφαιρέθησαν ἢ προσετέθησαν ἀπὸ τὸν ἅγιο Νικόδημο. Πάντως, ὁ θεῖος Νικόδημος, ἀφοῦ διόρθωσε φιλολογικῶς τὰ κείμενα, τὰ παρέβαλλε κριτικῶς μὲ ἄλλους κώδικες, παρέθεσε στὰ παρασέλιδα μερικὲς παρατηρήσεις του, ἔγραψε τὸ Προοίμιο καὶ τὶς σύντομες βιογραφίες τῶν συγγραφέων καὶ παρέδωσε τὸ ὅλο ἔργο ὕστερα ἀπὸ μία διετία στὸν ἅγιο Μακάριο. Αὐτὸς στὴν συνέχεια, κατέφυγε στὸν γνωστὸ «καλὸ κἀγαθὸν» πρίγκιπα τῆς Μολδοβλοχίας Ἰωάννη Μαυρογορδάτο, ποὺ συνάντησε στὴν Σμύρνη, ὁ ὁποῖος ἀνέλαβε τὶς δαπάνες τῆς ἐκδόσεως. 

Στὰ κείμενα αὐτά, ποὺ στὸ σύνολό τους ἐκφράζουν τὴν ἀγάπη τοῦ καλοῦ μὲ πνευματικὴ ἔννοια, ποὺ ταυτίζεται μὲ τὸ ἀγαθό, δόθηκε ὁ τίτλος «Φιλοκαλία», μὲ τὴν ἐπεξηγηματικὴ δήλωση, ὅτι ἡ φιλία αὐτὴ τοῦ καλοῦ, εἰς αὐτὰ τὰ ὑψηλὰ πνευματικὰ ἐπίπεδα, ἀνήκει στοὺς «Ἱεροὺς Νηπτικούς», δηλαδὴ στοὺς ἀσκητικοὺς ἐκείνους ἁγίους Πατέρες, ποὺ ἔφτασαν στὴν θεία κατάσταση τῆς ἀδιάλειπτης νήψεως καὶ ἐγρηγόρσεως τοῦ θεωθέντος νοῦ τους. Καὶ σὲ ἕνα τόμο μεγάλου σχήματος εἶδε ἡ Φιλοκαλία τὸ φῶς τῆς δημοσιότητος στὴν Βενετία τὸ 1782, ποὺ ἔλαμψε σὰν τηλαυγὴς πνευματικὸς φάρος σὲ ὅλη τὴν ἑλληνόφωνη Ὀρθοδοξία»[1]. 

Ἡ Φιλοκαλία «ἐπανεκδίδεται τὸ 1893 στὴν Ἀθήνα. Τὸ 1793, ἕνδεκα χρόνια μετὰ τὴν πρώτη ἔντυπη ἐμφάνισή της, ἐκδίδεται καὶ σὲ σλαβονικὴ μετάφραση»[2] ἀπὸ τὸν ὅσιο μοναχὸ Παΐσιο Βελιτσκόφσκι (1722-1794). Ἡ σλαβονικὴ μετάφραση τῆς Φιλοκαλίας δημιούργησε στή Ρωσία τήν «Φιλοκαλική ἀναγέννηση» καί τήν ἀναζωπύρωση τοῦ ἡσυχασμοῦ. Ὁ ἀπόηχος τῆς «Φιλοκαλικῆς ἀναγέννησης ἔφθασε καί στήν Δύση μέσῳ τῶν Ρώσων τῆς διασπορᾶς ἰδιαίτερα μετά τήν ἐπικράτηση τῶν Μπολσεβίκων τό 1917 στή Ρωσία. 

«Τρίτη ἔκδοση τῆς Φιλοκαλίας γίνεται στὴν Ἑλλάδα τὸ 1957, πεντάτομη[3], μὲ ἐπανειλημμένες ἐπανεκτυπώσεις. 

Ρουμανικὴ μετάφραση, ἀπὸ τὸν καθηγητὴ π. Dimitru Staniloae, ἀρχίζει νὰ ἐκδίδεται τὸ 1946 καὶ ὁλοκληρώνεται σὲ δέκα τόμους τὸ 1981. Ἀλλὰ ἡ μεγάλη ἔκπληξη ἀρχίζει μὲ τὴν πρώτη ἐκδοτικὴ ἐμφάνιση τῆς Φιλοκαλίας στὶς δυτικὲς κοινωνίες καὶ τὴν ἐνθουσιώδη ὑποδοχή της ἀπὸ εὐρύτατο ἀναγνωστικὸ κοινὸ κάθε χριστιανικῆς «ὁμολογίας»: Πραγματικά, τὸ 1951 ὁ ἔγκυρος στὴν Ἀγγλία Ἐκδοτικὸς Οἶκος Faber and Faber ἐκδίδει δίτομη ἀνθολόγηση τῆς Φιλοκαλίας σὲ μετάφραση τῶν E. Kadloubovsky καὶ G.E.H. Palmer... Ἔγκαιρα συμπληρώνεται ἡ μετάφραση καὶ τῶν ὑπόλοιπων τόμων τοῦ ἑλληνικοῦ πρωτοτύπου σὲ συνεργασία τοῦ G.E.H. Palmer μὲ τοὺς Philip Sherrard καὶ Kallistos Ware καὶ ἐκδίδεται σὲ εὐπώλητη ἔκδοση (Paperback).

Ἅγιος Γέροντας Παΐσιος: 1)Νά σεβαστοῦμε τήν Ἔρημο, 2)«Ἡ ἀδελφοσύνη» 3)«Ἡ πνευματική συγγένεια »

 1. Να σεβαστούμε την Έρημο

(Πηγή: Γέροντος Παϊσίου «Επιστολές», εκδόσεις «Ευαγγελιστής Ιωάννης ο Θεολόγος», σελ. 44-46).

Θα πρέπει λοιπόν όλοι οι Μοναχοί να αποφεύγουμε, όσο μπορούμε, τα σύγχρονα μέσα για την λειτουργία της Μονής και να σεβαστούμε την έρημο με το να προσαρμόζουμε τον εαυτό μας με αυτή, για να μας χαρίσει τότε και η έρημος την αγία της ηρεμία, και να βοηθηθούμε στην ερήμωση της ψυχής μας από τα πάθη μας. Δεν είναι, σωστό να θέλουμε να προσαρμόσουμε την έρημο με τον κοσμικό μας εαυτό, διότι είναι αμαρτία να ατιμάζουμε την έρημο.

Οποίος θέλει από τους μοντέρνους Μοναχούς, μπορεί να κτίση μια Μονή πάνω σε μια πολυκατοικία, για να έχει όλες τις ευκολίες του κόσμου που θέλει, και να απολαμβάνει τα φώτα ή να ανεβαίνει στον τρίτο ουρανό με το ασανσέρ, και ας αφήσει την έρημο ήσυχη.

Δυστυχώς, μερικοί τέτοιοι Μοναχοί με όλο αυτό το κοσμικό τους φρόνημα μεταφέρουν και όλο το κοσμικό τους πνεύμα στην έρημο, με όλα τα κοσμικά μέσα, και συνέχεια ασχολούνται με αλλαγές και μεταρρυθμίσεις, με εξωραϊσμούς εξωτερικούς, με τούβλα και γλάστρες ένα σωρό, και κομποσκοίνι τι θα πει δεν ξέρουν, παρά μέριμνα, φαΐ καλό και τούβλα. Όλο αυτό φανερώνει τους ανθρώπους: τους σαρκικούς, που είναι τούβλα-πηλός και όχι πνεύμα Θεού. (Δεν εννοώ τα νεόκτιστα Μοναστήρια που αγωνίζονται για να στεγασθούν).

Όταν λοιπόν ο Μοναχός δεν βρει την πνευματική εργασία, δεν βοηθηθεί και από τον Γέροντα και ασχολήται όλο με εξωτερικά, ασφαλώς αγριεύει πνευματικά και στο κελί του ούτε δεμένος δεν μπορεί να καθίσει. Πάντοτε θα του αρέσουν οι επαφές με τους ανθρώπους, να κάνη ξεναγήσεις, να λέει για τους θόλους και τις αρχαιολογίες, να τους δείχνει τις γλάστρες με τα διάφορα λουλούδια, να τους κάνη ένα πλούσιο κοσμικό γεύμα και να αναπαύει εξωτερικούς μόνον ανθρώπους. Εάν εξετάσει κανείς και τι είδους ανάπαυση είναι, θα ιδεί ότι δεν είναι αυτό ανάπαυση, αλλά απλώς με την απασχόληση αυτή ξεχνούν τις στενοχώριες τους λίγο οι άνθρωποι και πάλι επανέρχονται στο άγχος, διότι το κοσμικό φρόνημα είναι σαν το σαράκι που δουλεύει.

Ὅσιος Παῦλος ὁ Θηβαῖος.

 Ο ερημικός και ήσυχος τόπος είναι από τους βασικούς παράγοντες ανάπτυξης της αυτοσυγκέντρωσης και προσευχής προς το Θεό. Αυτό φαίνεται καθαρά στη ζωή του Αγίου Παύλου του Θηβαίου. 

Άνηκε σε πλούσια οικογένεια της Κάτω Θηβαίδας της Αιγύπτου. Όταν ο Δέκιος (249-251) κήρυξε τον τρομερό διωγμό κατά των χριστιανών, ο Παύλος, μόλις 15 χρονών, χάνει τους γονείς του.

Με εσωτερική παρακίνηση του Άγιου Πνεύματος (κατ' άλλους φοβούμενος μη παραδοθεί στους διώκτες των χριστιανών από τον έπ' αδελφή γαμπρό του, που του ζητούσε την περιουσία) φεύγει και ζητά καταφυγή σωτηρίας στην έρημο. Εκεί, μέσα στην ησυχία της φύσης, βρήκε καιρό για συστηματική μελέτη και προσευχή. Όταν πέρασε ο διωγμός του Δεκίου και επανήλθε η γαλήνη, ο Παύλος εξακολουθεί να μένει στην έρημο και, μάλιστα, αποφασίζει να μείνει μόνιμα. Τόσο δε ολοφάνερη είχε γίνει μέσα στην έρημο η πνευματική υπεροχή του και η ταπεινοφροσύνη του, ώστε, όπως κάποτε στον Κύριο μας, έρχονταν πλήθη λαού να Τον ακούσουν έτσι και στον Παύλο έρχονταν πολλοί αναχωρητές να τον ακούσουν και να τον συμβουλευθούν. Η φήμη του είχε φθάσει και στην ακοή του μεγάλου Αντωνίου, που κίνησε και τον συνάντησε μέσα σε ατμόσφαιρα ανέκφραστης χαράς. Οταν μετά από λίγους μήνες επανήλθε ο Άγιος Αντώνιος, βρήκε τον Όσιο Παύλο πεθαμένο, και δύο λιοντάρια έστεκαν κοντά στον τάφο του, τον όποιο είχαν σκάψει με τα νύχια τους. Ο μεγάλος ερημίτης ήταν τότε 113χρονών.

Ὁ ἀκτήμων γέρων Φιλάρετος Καρουλιώτης

  Ο ΑΚΤΗΜΩΝ ΓΕΡΩ-ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ ΚΑΡΟΥΛΙΩΤΗΣ [Α']  («Ὤ τοῦ θαύματος! Τό πεντοκάρικο ἔφθασε καί περίσσεψε».)

Ἀπὸ τὸ βιβλίο:
«ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΣΚΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΗΣΥΧΑΣΤΙΚΗ ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ»

Ἅγιον Ὄρος 2011, σελ. 54 – 63.
Σ τοιχειοθεσία «ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ» 

.          Ὁ γερω-Φιλάρετος ὁ Καρουλιώτης γεννήθηκε τό 1889 στό Ρύσιον Κωνσταντινουπόλεως ἀπό τόν Ἀπόστολο Μπασματσίδη καί τή Μαρία. Στήν βάπτιση τοῦ δόθηκε τό ὄνομα Φώτιος. Φαίνεται ὅτι ἔλαβε καλές ἀρχές ἀπό τούς γονεῖς του καί ἔμαθε ἀρκετά γράμματα. Αἰσθάνθηκε πόθο γιά τήν μοναχική ζωή καί ἄφησε σέ ἡλικία 19 ἐτῶν γονεῖς καί πατρίδα καί ἦρθε στό Ἅγιον Ὄρος στήν Μονή Σταυρονικήτα στίς 17 Αὐγούστου  1908. Τό ἑπόμενο ἔτος ἔγινε μοναχός ὀνομασθείς Φιλήμων ἀπό τόν ἱεροδιάκονο Ἱερεμία. Στίς 10 Αὐγούστου 1918 ἐκάρη μεγαλόσχημος ἀπό τόν γέροντα Κύριλλον (ἀόμματον) μετονομασθείς Φιλάρετος. Στίς 8 Μαρτίου 1919 ἔγινε προϊστάμενος. Στήν ἀρχή εἶχε τό διακόνημα τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ καί στό κελλί του ἔκανε μεγάλους ἀγῶνες. Ἐπιθυμοῦσε νά ζήση στήν ἔρημο ὡς ἐρημίτης ἀσκητής καί βρῆκε τό ἰδιόρρυθμο ὡς κατάλληλο περιβάλλον γιά νά προετοιμασθῆ

Πολύτιμα πνευματικά μαργαριτάρια γιά τήν καθαρή προσευχή ἀπό τό 1852. Νικηφόρου Ἁγιορείτου.

foto by Stratos Afaloniatis-monastiria ths Androu

Νικηφόρου Αγιορείτου και άλλων πατέρων

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

"Η χάρη που λάβαμε με το Άγιο Πνεύμα κατοικεί στο βάθος του νου μας. (Νου, ονομάζουν οι πατέρες το μάτι της ψυχής και όχι το μυαλό μας). Τα  πονηρά πνεύματα όμως κατοικούν τριγύρω στα μέλη της καρδιάς μας, πράγμα που οι άνθρωποι δεν θέλουν να το πιστεύουν μην τυχόν και το γνωρίσει ο νους τους και αρματωθεί εναντίον τους με το σωτήριο όπλο της νοεράς προσευχής. Αλλά αν το μάθει αυτό ο νους δεν θα μπορέσει να στρέψει τα  όπλα του εναντίον τους.

Και ποιος λοιπόν να περιγράψει τη γλυκύτητα από το μέλι της καθαρής προσευχής σε εκείνους που δεν την έχουν γευτεί;  

Κι ακόμα περισσότερο ποιος να γευτεί την ευφροσύνη, την υπερφυσική ηδονή που πηγάζει απ΄αυτή, που ξεπηδά και τρέχει απ΄αυτήν, την οποία με άλλο τρόπο δεν μπορεί να αποκτήσει κανείς παρά μόνο όταν ησυχάσει (όταν ακολουθήσει την Ησυχαστική παράδοση της νοεράς προσευχής);

Ούτε είναι δυνατόν να καταπιαστεί κάποιος με αυτά αν δεν μπουν στο περιθώριο οι γήινες, βιοτικές φροντίδες. Ούτε μπορεί να αξιωθεί τη συνομιλία και τη θεωρία του Θεού, αν βρίσκεται με τη συναναστροφή των ανθρώπων.

Γι΄αυτό όσοι ποθούν να απολαύσουν αυτές τις χάρες, επιδιώκουν με ιδιαίτερη φροντίδα περισσότερο από κάθε άλλο έργο να αποφύγουν τη συναναστροφή των ανθρώπων.