Ἀπὸ τὴν ΙΣΤΟΡΙΑ τῶν λέξεων: ❝πάθος❞

Από την ΙΣΤΟΡΙΑ των λέξεων: ❝πάθος❞ ~

 Η αρχαία σημασία

Η λέξη "πάθος" (από το θέμα "παθ-" τού αορίστου β΄ "ἔ-παθ-ον") στην Αρχαιότητα είχε πιο ευρεία και αόριστη αναφορά από τη σημερινή. Αρχικά με τρόπο σημασιολογικά ουδέτερο αναφέρθηκε σε οτιδήποτε παθαίνει κανείς (είτε θετικό είτε αρνητικό), αλλά σύντομα εξειδικεύτηκε σε δύο μεγάλες σημασιολογικές περιοχές:

◆ ⅰ) την κακοπάθεια / συμφορά

🙠 (πβ. μία από τις διηγήσεις τού "Ηροδότου", όπου ο θάνατος τής θυγατέρας τού "Μυκερίνου" περιγράφεται με τα λόγια ‟μετὰ δὲ τῆς θυγατρὸς τὸ "πάθος"”),

◆ ⅱ) τις αρνητικές ροπές και έξεις τής ψυχής τού ανθρώπου (αφού κατά κάποιον τρόπο κάνουν την ψυχή να πάσχει 🙠 πβ. στον "Δημόκριτο": ‟σοφίη ψυχὴν παθῶν ἀφαιρεῖται”).

 Στην πρώτη περίπτωση (κακοπάθεια) το "πάθος" είναι αποτέλεσμα εξωτερικών επιδράσεων, ενώ στη δεύτερη (αρνητικές ροπές) εσωτερικών.

► Η σύγχρονη χρήση

Είναι ενδιαφέρον ότι σήμερα η λέξη χρησιμοποιείται ως επί το πλείστον για τη δεύτερη κατηγορία, π.χ. όταν μιλούμε για:

◆ ⅰ) μεγάλη και διαρκή ένταση συναισθημάτων

🙠 ‟τον έχει κυριεύσει το "πάθος"”,

◆ ⅱ) εντονότατη επιθυμία που επιφέρει εξάρτηση

🙠 ‟το "πάθος" τού ποτού” / ‟τον τύφλωσε το "πάθος" του για εκείνη”,

◆ ⅲ) (στον πληθ.) εμπάθεια, μίσος

🙠 ‟τα εμφυλιοπολεμικά πάθη”.

 Σπανιότερα χρησιμοποιείται και με ουδέτερη / θετική υποδήλωση, όταν γίνεται αναφορά σε ενθουσιώδη ζήλο 🙠 ‟αγωνίζεται με "πάθος" για τη νίκη”.

► "Πάθος" και κακοπάθεια

Αντίθετα, η αναφορά σε (εξωτερική) κακοπάθεια χρησιμοποιείται πολύ περιορισμένα και σε πιο τυποποιημένες εκφράσεις για ταλαιπωρίες, κυρ. ψυχικές, που έχει κανείς υποστεί 🙠 ‟τα πάθη των προσφύγων”.

 Ειδικότερα (με κεφαλαίο Π) χρησιμοποιείται για τα μαρτύρια και τον σταυρικό θάνατο τού Χριστού 🙠 ‟Eβδομάδα των "Παθών" «η Mεγάλη Eβδομάδα»”, ‟η ακολουθία των "Παθών"” κ.λπ.

► Η χριστιανική χρήση

Αξίζει να αναφερθεί στο σημείο αυτό ότι η λέξη "Πάθος" χρησιμοποιήθηκε για τον σταυρικό θάνατο τού Χριστού με αφετηρία την Καινή Διαθήκη (το αρχικό ουσιαστικό που χρησιμοποιήθηκε από τον Απόστολο "Παύλο" ήταν η λ. "πάθημα": ‟τὸ πάθημα τοῦ θανάτου”), όπου ο αόριστος β΄ τού "πάσχω" ("ἔπαθον") χρησιμοποιείται αναφορικά με το "πάθος" τού Χριστού (σχεδόν αποκλειστικά μάλιστα με το απαρέμφατο "παθεῖν").

Επί παραδείγματι, στον Μυστικό Δείπνο ο Χριστός είπε στους μαθητές Του:

 ‟Ἐπιθυμίᾳ ἐπεθύμησα τοῦτο τὸ πάσχα φαγεῖν μεθ’ ὑμῶν πρὸ τοῦ με παθεῖν” (Λουκ. 2,15) και στις Πράξεις των Αποστόλων (1,3) λέγεται ότι ο Χριστός 

‟παρέστησεν ἑαυτὸν ζῶντα μετὰ τὸ παθεῖν”.

 Τέλος, η αντίστοιχη λέξη χρησιμοποιήθηκε για τον θάνατο τού Χριστού και σε άλλες γλώσσες, πχ αγγλ. Holy Passion”.

____________

🗒 Προσαρμογή από Γ. #Μπαμπινιώτη, Ετυμολογικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας bit.ly/2JrnABZ_ [λ. πάθος]

🙠 ❝ Η προέλευση και ιστορία των ελληνικών λέξεων ❞

https://apantaortodoxias.blogspot.com/2026/04/blog-post_904.html