Ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ. Ἱερομόναχου Ραφαήλ Νόικα. Καί τώρα ἡ καλλιέργεια

 

Και τώρα, η καλλιέργεια. Πώς θα μπορούσαμε να την ορίσουμε; Άκουσα ότι στη Δύση, αλλά και εδώ στη Ρουμανία, πολλοί άνθρωποι που θέλουν να ζουν πνευματικά, να ζουν, ας πούμε, μία χριστιανική ζωή, αντιδρούν ακούγοντας ότι στις μέρες μας, στο όνομα της καλλιέργειας (κουλτούρας), συμπεριλαμβάνεται κάθε πορνεία και ακολασία και κάθε είδος διαστροφής που μπορεί να φανταστεί ο άνθρωπος. Θα έλεγα ότι αυτή η άποψη έχει μια λογική- τελικά καλλιέργεια είναι κάτι που καλλιεργούμε. Όμως, προσοχή, ότι καλλιεργούμε, αυτό και γινόμαστε.
  Καλλιέργεια είναι οτιδήποτε καλλιεργούμε. Και το να καλλιεργούμε τη γη είναι καλλιέργεια. Και το να καλλιεργούμε την αμαρτία είναι καλλιέργεια- παράλογη, αλλά καλλιέργεια. Ο Θεός όμως μας καλεί να καλλιεργούμε τα της ζωής.

Ἡ πνευματική μου ἐξορία (Γέροντας Ραφαήλ Νόικα)

 -Πως πρέπει να προσευχώμεθα και να κλαίμε κάθε φορά που αμαρτάνουμε;
-Το αληθινό πένθος δεν είναι μία στιγμή της ψυχής, μία ψυχολογική κατάστασις, αλλά είναι, όπως λέγει ο π. Σωφρόνιος, στιγμή στην οποία ο νούς και η καρδία ζούν την ίδια κατάσταση. Πιό σαφέστερα, η βίωσις του ονόματος του Θεού στον νού και στην καρδιά.
Μ᾿ αυτή την έννοια, στον ησυχασμό, με την πρακτική εξάσκηση της προσευχής του Ιησού, ο άνθρωπος φθάνει στην ένωση νού και καρδίας. Ο νούς και η καρδία του ανθρώπου γίνονται ένα και ζούν την ίδια στιγμή την ίδια εμπειρία. Αυτή είναι η στιγμή των δακρύων.
Αυτή η στιγμή-ομιλώ κάπως αποκλειστικά-είναι η αγάπη. Δεν προέρχεται ποτέ από την ιδική μας αγάπη, επειδή η αγάπη μας δεν είναι ακόμη καρπός της φύσεώς μας· εμείς εξεπέσαμε απ᾿ αυτήν και γι᾿ αυτό τα δάκρυα εξέρχονται πολλές φορές με πόνο και γι᾿ αυτό δεν καλλιεργείται μέσα μας ο ίδιος ο πόνος, αλλά διά του πόνου, λόγω της συντριβής που νοιώθουμε για τις αμαρτίες μας επανερχόμεθα στην φυσική κατάστασι του εαυτού μας.

Ἐρώτηση: Πάτερ Ραφαήλ Νόικα δῶστε μας ἕναν πρακτικό ὁδηγό γιά τή ζωή μας, γιά νά βάλουμε ἐπιτέλους καί ἐμεῖς μία ἀρχή.

Ερώτηση: Πάτερ, δώστε μας έναν πρακτικό οδηγό για τη ζωή μας, για να βάλουμε επιτέλους και εμείς μία αρχή.

Απάντηση: Μάλιστα. Αυτό είναι απλό και έχει σχέση με ό,τι είπαμε μέχρι τώρα. Μια που είπαμε ότι όλα δένονται και λύνονται με πνευματικό τρόπο και αοράτως, τον μοναδικό οδηγό που μπορώ να δώσω σε όλους είναι: 

Ἐρώτηση: Πάτερ Ραφαήλ, Νόικα πῶς μπορῶ νά φυλάγομαι ἀπό τούς κακούς λογισμούς πού μοῦ ἔρχονται στόν νοῦ;

Ερώτηση: Πάτερ Ραφαήλ, πώς μπορώ να φυλάγομαι από τους κακούς λογισμούς που μου έρχονται στον νου;

Απάντηση: Δεν μπορείς να φυλάγεσαι! Όλα αυτά που αποκαλούμε εντολές του Θεού, όλα όσα μας φαίνονται φοβερά δύσκολα, δεν είναι απλώς δύσκολα: είναι αδύνατα! Όταν αισθάνεσαι απελπισμένος, όταν φτάνεις στο σημείο να πεις: «Θα μπορέσω άραγε κάποτε εγώ να πετύχω το τάδε;», η φύση σου ομολογεί ότι εκείνο το τάδε δεν είναι δικό μας, δεν ανήκει στη βιολογική μας φύση. Όμως, από τον Θεό να μην περιμένετε κάτι λιγότερο από εκείνο που πραγματικά είναι αδύνατο! Ο Θεός μόνο στα αδύνατα εργάζεται, διότι αυτά που μας είναι δυνατά μπορούμε να τα κάνουμε και εμείς. Δεν θα σου ανακατέψει ο Θεός τον τραχανά! Όταν όμως πρόκειται για τις εντολές του Θεού, τότε μόνο το Πνεύμα του Θεού μπορεί να τις εργαστεί μέσα σου.

Ἐρώτηση: Πάτερ Ραφαήλ Νόικα ἀναφέρατε πολλές φορές τήν ἀληθινή ἀγάπη, στήν ὁποία ἐμπεριέχονται ἡ συγχώρηση, νηστεία, ἡ θυσία. Πῶς ἐξηγεῖτε τό ὅτι αὐτή ἡ ἀγάπη κατάντησε νά γίνει ἐμπαθής;

Ερώτηση: Πάτερ Ραφαήλ, αναφέρατε πολλές φορές την αληθινή αγάπη, στην οποία εμπεριέχονται η συγχώρηση, νηστεία, η θυσία. Πώς εξηγείτε το ότι αυτή η αγάπη κατάντησε να γίνει εμπαθής;

Απάντηση: Κάθε άνθρωπος ζητάει την αλήθεια, αναζητά τη ζωή. Ψάχνει να βρει από πού έρχεται και πού πηγαίνει. Θυμάμαι που είχε πει κάποτε ο γέροντας Σωφρόνιος: «Κανένας άνθρωπος δεν θέλει να αμαρτήσει». Και ακούγοντάς το έμεινα έκπληκτος, διότι ήξερα ότι όλοι θέλουμε να αμαρτήσουμε, μόνο που απαγορεύεται. Όμως, πράγματι, δεν είναι αλήθεια! Αυτό που ζητάει ο άνθρωπος δεν είναι η αμαρτία. Η αμαρτία ουσιαστικά είναι μια παραμόρφωση. Η αμαρτία είναι το μη ον, δεν υπάρχει. Δεν τη δημιούργησε ο Θεός και ό,τι δεν δημιούργησε ο Θεός, δεν υπάρχει.

Τι είναι αμαρτία; Αυτό που είπαμε: μια παραμόρφωση. Για παράδειγμα θα σας πω μια ιδέα που ήρθε στον νου μου για τη βρομιά• για την κοπριά, ας πούμε.

Περί τοῦ ἀνθρώπου, Ἱερομονάχου Ραφαήλ Νόικα

Περί του ανθρώπου

Η ανθρωπολογία, για να γνωρίσει ποιος είναι ο άνθρωπος, μελετά τον άνθρωπο, εμείς όμως, για να δούμε ποιος είναι ο άνθρωπος, μελετάμε τον Χριστό. Ο Χριστός είναι Θεός, αλλά Θεός που πήρε τη φύση μας και έγινε άνθρωπος, για να μας δείξει ποιος είναι ο άνθρωπος όπως Αυτός τον σκέφτηκε και τον θέλησε από την αρχή. Ούτε ένας από τους απογόνους του Αδάμ δεν μπόρεσε να φτάσει στη δόξα που θα έπρεπε να έχει ένας τέλειος άνθρωπος. Και τότε ο Θεός, σαν ένας αρχιτεχνίτης, “σήκωσε τα μανίκια” και ήρθε στη θέση του μαθητευόμενου, για να του δείξει πώς να εργάζεται. Έγινε δηλαδή άνθρωπος, πήρε την ανθρώπινη φύση, που ο Ίδιος δημιούργησε, και μας έδειξε ποιος είναι ο Άνθρωπος.

Τι ήταν ο Αδάμ πριν την πτώση; Τι είναι η αμαρτία τελικά; Η αμαρτία δεν είναι απλώς η γνώση του καλού και του κακού, όπως είπε το φίδι: «διανοιχθήσονται υμών οι οφθαλμοί καί εσεσθε ως θεοί γινώσκοντες καλόν καί πονηρόν».  Δηλαδή ο Θεός, χωρίς να είναι ο ίδιος αμαρτωλός, γνωρίζει και διακρίνει το καλό και το κακό. Το φαγητό είναι μια κοινωνία: ο Αδάμ κοινώνησε το κακό. Φαγητό είναι το να λάβεις ζωή από αυτό που τρως, το να αφομοιώσεις• επομένως, η ζωή που έλαβε ο Αδάμ από την κοινωνία του με το κακό ήταν η φθαρτότητα, η δηλητηρίαση της ζωής του.

Ἐρώτηση: Πάτερ Ραφαήλ Νόικα, ἔχετε πεῖ ὅτι στά μέρη μας τήν Ὀρθοδοξία τήν κατανοοῦμε σέ μικρό βαθμό καί τή βιώνουμε ἐλάχιστα. Θά θέλαμε νά μᾶς τό ἀναπτύξετε περισσότερο.

Ερώτηση: Πάτερ Ραφαήλ, έχετε πει ότι στα μέρη μας την Ορθοδοξία την κατανοούμε σε μικρό βαθμό και τη βιώνουμε ελάχιστα. Θα θέλαμε να μας το αναπτύξετε περισσότερο.

Απάντηση: Ναι, χαίρομαι γι’ αυτή την ερώτηση. Διότι αυτό που συνέβη σ’ εμένα, έχει συμβεί και σε πολλούς άλλους στη Δύση. Εκεί, όταν μας έλειψαν όλα αυτά που πιστεύαμε και τα θεωρούσαμε δεδομένα στην ορθόδοξη χώρα μας, αρχίσαμε να ψάχνουμε. Ψάχνοντας, τελικά βρήκαμε πολύ περισσότερα από όσα περιμέναμε. Στην περίπτωσή μου, όταν σας λέω ότι έζησα την Ορθοδοξία ως την ίδια τη φύση του ανθρώπου, ήταν ακριβώς αυτό το πολύ περισσότερο από όσο περίμενα. Όταν βρέθηκα στην Αγγλία και γνώρισα από κοντά τον Προτεσταντισμό, εντυπωσιάστηκα. Ρωτούσα λοιπόν τον Θεό μυστικά στην καρδιά μου: Κύριε, γιατί η Ορθοδοξία να είναι πιο αληθινή, πιο σοφή, πιο βαθιά (ή δεν ξέρω και εγώ τι άλλο “πιο”) από τον Προτεσταντισμό; Και μου έδειξε ο Θεός ότι η Ορθοδοξία δεν είναι απλώς κάτι “πιο” (πιο σοφή, πιο αληθινή...), είναι η φύση του ανθρώπου! Γι’ αυτό και είναι κάτι “πιο” από οτιδήποτε άλλο. Διότι κάθε θρησκεία, κάθε αίρεση και πλάνη, κάθε ιδεώδες μας δηλώνει έναν άνθρωπο που ψάχνεται και ψάχνει. Όμως εκείνο που ουσιαστικά ψάχνει ο άνθρωπος είναι η Ορθοδοξία.

Ἐρώτηση: Πάτερ Ραφαήλ Νόικα τί εἶναι πνευματική ζωή;

Ερώτηση: Πάτερ Ραφαήλ, τι είναι πνευματική ζωή;

Απάντηση: Πολύ καλή ερώτηση, αλλά από μόνη της αποτελεί θέμα για μία άλλη ομιλία. Θα προσπαθήσω με λίγα λόγια να πω τα πιο ουσιώδη. Είναι όντως μία καλή ερώτηση, επειδή σήμερα η πνευματική ζωή εκλαμβάνεται ως ένας άνοστος ηθικισμός χωρίς έμπνευση. Όχι, δεν είναι αυτό! Η ηθική είναι μόνο το πρώτο σκαλοπάτι, είναι το πρώτο βήμα στο ξεκίνημα της πνευματικής ζωής.

Κοιτάξτε πόσες φορές στην Καινή Διαθήκη οι απόστολοι μιλάνε για τη νέα εν Χριστώ ζωή, για την «καινήν κτίσιν».  Είναι μια ζωή, πραγματικά, εν Πνεύματι. Η πνευματική ζωή είναι η υπέρβαση της βιολογικής μας ζωής, αυτής της πρωτόγονης ζωής, την οποία δεν κατηγορώ σε τίποτα, αλλά είναι απλώς πρωτόγονη και τελειώνει στον τάφο. Ζωή εν Πνεύματι σημαίνει να εισαχθείς στους νόμους της θεϊκής ζωής (αν μπορούν να ονομαστούν νόμοι), η οποία ζωή δεν γνωρίζει φθορά, ελάττωση και πόνο.

Γιατί πονάει ο άνθρωπος; Ο πόνος είναι μία πορεία προς τον θάνατο, είναι η απώλεια της ζωής. Η αληθινή πνευματική ζωή, όμως, δεν γνωρίζει απώλεια. Έτσι το να εισαχθείς στους νόμους της αιώνιας ζωής πριν από τον βιολογικό θάνατο, αυτό είναι η πνευματική ζωή.

Ἐρώτηση: Πάτερ Ραφαήλ Νόικα, μέχρι ποιό σημεῖο μπορεῖ νά φτάσει ἡ ὑπακοή ἑνός λαϊκοῦ χριστιανοῦ στόν πνευματικό του;

Ερώτηση: Μέχρι ποιο σημείο μπορεί να φτάσει η υπακοή ενός λαϊκού χριστιανού στον πνευματικό του;

Απάντηση: Να ακόμη μία σημαντική ερώτηση! Η υπακοή δεν είναι πειθαρχία. Στην Ορθοδοξία -την ορθή πίστη- η υπακοή είναι ένα μυστήριο. 

Ας με συγχωρήσουν οι αδελφοί θεολόγοι! Η Εκκλησία μας δεν περιορίζει τη χάρη στα επτά μυστήρια- πολλά είναι τα μυστήρια! Αν και τα επτά, ή καλύτερα οκτώ, θα πρέπει να τα ονομάζουμε κεφαλαιώδη μυστήρια. Θα μου πείτε, ποιο είναι το όγδοο; Αν ο γάμος είναι μυστήριο, ο μοναχισμός δεν είναι; Ας θεωρούμε, όμως, αυτά τα επτά ως τα κεφαλαιώδη μυστήρια- όμως όλα τα της Εκκλησίας είναι μυστήρια! Όταν μιλάμε για πνευματική ζωή, στην ουσία μιλάμε για μυστηριακή, για μυστική ζωή.

Η υπακοή είναι το μυστήριο, μέσα στο οποίο ο άνθρωπος ψάχνει να βρει ποιο είναι το θέλημα του Θεού για τον ίδιο, και πώς μπορεί να μείνει σταθερός στις βουλές και στην πρόνοια του Θεού. Και αυτό γίνεται μέσω του πνευματικού.

Ο π. Σωφρόνιος τόνιζε πως δεν σώζεται αλλιώς ο μοναχός και αλλιώς ο λαϊκός. Γιατί, αν ίσχυε αυτό, ο Χριστός θα είχε δώσει άλλες εντολές για μοναχούς και άλλες για λαϊκούς, διαφορετικό Ευαγγέλιο για άνδρες και διαφορετικό για γυναίκες, άλλο για Κινέζους και άλλο για Ρουμάνους, κτλ.

Ἐρώτηση: Πάτερ Ραφαήλ Νόικα ἄν ἔχω κάποιο πρόβλημα, πεῖτε μου, νά πάω σέ ἕναν ἱερέα ἤ σέ κάποιον ψυχολόγο;

Ερώτηση: Πάτερ, αν έχω κάποιο πρόβλημα, πείτε μου, να πάω σε έναν ιερέα ή σε κάποιον ψυχολόγο;

Απάντηση: Βεβαίως και πρέπει να πάτε σε ιερέα. Αυτή είναι η άποψή μου. 

Με πάρα πολύ πόνο όμως παρατηρώ ένα γεγονός: νιώθω όλο και πιο πολύ ότι εμείς οι ιερείς δεν διαθέτουμε πλέον τον ορθόδοξο τρόπο στο να ακούμε, να καταλαβαίνουμε, να ανασταίνουμε τον άνθρωπο. Και αυτό το λέω ως άνθρωπος που έζησε στη Δύση, εκεί που η Εκκλησία για χίλια χρόνια είχε πάψει να υπάρχει και όπου η δυτική πνευματικότητα είχε χρεοκοπήσει ολοκληρωτικά• στον εικοστό αιώνα απλώς εκδηλώθηκε η χρεοκοπία που υπήρχε ήδη από παλιά. Ευτυχώς στις μέρες μας υπάρχει μία κίνηση στη Δύση -των φωτισμένων της Δύσης- επιστροφής στην Ορθοδοξία, αυτή την Ορθοδοξία που δυστυχώς έχει αρχίσει να κατανοείται εσφαλμένα στα μέρη που γεννήθηκε. Κινδυνεύουμε δηλαδή να γίνουμε σαν τους Εβραίους που έχασαν την παράδοση του έθνους τους. Σας τα λέω αυτά ακριβώς για να μη μας συμβούν τα ίδια, και προσεύχομαι όχι μόνο οι δυτικοί να βρουν την αλήθεια, αλλά και εμείς να ανανεωθούμε στον πλούτο της κληρονομιάς μας.

Ἐρώτηση: Πάτερ Ραφαήλ Νόικα, πῶς βλέπετε τίς ρουμανικές μεταφράσεις τῆς Ἁγίας Γραφῆς καί τῶν λειτουργικῶν βιβλίων;

Ερώτηση: Πώς βλέπετε τις ρουμανικές μεταφράσεις της αγίας Γραφής και των λειτουργικών βιβλίων;

Απάντηση: Θα έπρεπε, οπωσδήποτε, να ξαναγίνουν από την αρχή. Ομολογώ πως είναι φρίκη! Αφού γνώρισα την Ορθόδοξη Εκκλησία στην ελληνική γλώσσα και σε σλαβονική μετάφραση, τώρα που επέστρεψα στην πατρίδα μας και ξαναμιλάω τη γλώσσα μας, σας εξομολογούμαι ότι πονάω υπερβολικά με ό,τι αντιμετωπίζω. Δεν γνωρίζω όμως, αν στη χρονική αυτή στιγμή θα μπορούσε να γίνει κάτι. Η σωστή μετάφραση απαιτεί ενάρετη ζωή με λειτουργικές προϋποθέσεις. Δεν μπορείς μόνο με το λεξικό, να κοιτάζεις στα ελληνικά και να μεταφράζεις στα ρουμανικά. Χρειάζεται να έχεις βιώματα στα ελληνικά, να σκέφτεσαι και να μιλάς ελληνικά και, καλό θα ήταν, και στα σλαβονικά. Διότι η σλαβονική εκκλησιαστική γλώσσα είναι μία ακριβής μετάφραση της ελληνικής γλώσσας, αλλά δεν τη δημιούργησαν Σλάβοι. 

Ἐρώτηση: Πάτερ Ραφαήλ Νόικα Πῶς μποροῦμε νά φτάσουμε στήν καθαρή προσευχή; Πῶς μποροῦμε νά κρατᾶμε συγκεντρωμένο τόν νοῦ μας στήν προσευχή;

Ερώτηση: Πώς μπορούμε να φτάσουμε στην καθαρή προσευχή; Πώς μπορούμε να κρατάμε συγκεντρωμένο τον νου μας στην προσευχή;

Απάντηση: Θα σας το πω για άλλη μια φορά: Είναι αδύνατο! Η καθαρή προσευχή είναι μια κατάσταση υπερφυσική. Ε, λοιπόν, μακάρι αυτό το αδύνατο να γίνει σε σας δυνατό με την επενέργεια του Θεού. Όμως, αυτή η επενέργεια, η εργασία του Θεού πάνω μας είναι πολυεδρική: είναι όλα τα μέσα που διαθέτει η Εκκλησία, τα μυστήριά της κτλ.

Όταν ζητάμε στην Ακολουθία της θείας Μεταλήψεως να δεχόμαστε τα άγια μυστήρια «εις έφόδιον ζωής αιωνίου», τι είναι αυτό το «έφόδιον»; Είναι μία ενδυνάμωση. Όταν είσαι χωρίς δυνάμεις, επειδή δούλεψες και κουράστηκες, κάθεσαι λίγο, ξεκουράζεσαι, τρως κάτι, και ξαναρχίζεις να δουλεύεις. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και με αυτά τα εφόδια, με τα μυστήρια της Εκκλησίας, ιδιαιτέρως με τη θεία Κοινωνία αλλά και με όλα τα αγιαστικά μέσα της Εκκλησίας: το αγιασμένο λάδι του Ευχελαίου, τον αγιασμό, το αντίδωρο, την αρτοκλασία.