Τεχνητή Νοημοσύνη: κίνητρο γιά ζωή (π. Ἀνδρέας Ἀγαθοκλέους)

Η εμφάνιση τελευταία της Τεχνητής Νοημοσύνης, μπορεί να δημιουργεί έντονα ερωτήματα και φοβίες για το πώς θα επηρεάσει την πορεία του κόσμου. Οι ειδικοί μάς βεβαιώνουν ότι θ’ αλλάξει τη ζωή μας, θ’ αυξηθεί η ανεργία, θ’ αντικαταστήσει τον άνθρωπο.

Βέβαια, δεν θα είναι μόνο τ’ αρνητικά που θα φέρει η Τεχνητή Νοημοσύνη, καθώς η «αντικατάσταση του ανθρώπου» μπορεί να γίνει μέσο που θα διευκολύνει τη ζωή του, να του αναπτύξει την οικονομία, να καλυτερεύσει ποιοτικά τη διαβίωσή του. Όλα, όμως, εξαρτούνται από αυτούς που θα κατευθύνουν την ανάπτυξη και θα διαχειριστούν τη Τεχνητή Νοημοσύνη πριν τη δώσουν ανεξέλεγκτη στο κοινό.

Οι άγιοι Πατέρες ευρισκόμενοι μπροστά στην επιστημονική πρόοδο της εποχής τους, όχι μόνο δεν πανικοβάλλονταν και δεν τη δαιμονοποιούσαν, αλλά χαίρονταν και θαύμαζαν το μεγαλείο του ανθρώπου ως εικόνα Θεού. Το «Πατερικό πνεύμα», ως Ορθόδοξο πνεύμα, διακρίνεται από ελευθερία και ευρύτητα. Ο φανατισμός, η στενόμυαλη θεώρηση του κόσμου, η αμορφωσιά που απορρίπτει ό,τι δεν καταλαβαίνει, ήταν ξένα γι’ αυτούς.

Τί εἶναι ἡ«Μικρή Εἴσοδος» στήν Θεία Λειτουργία

 π. Ανδρέας Αγαθοκλέους

H θεία Λειτουργία ως η κεντρική πράξη ενός ζωντανού οργανισμού, της εκκλησίας, δέχτηκε πολλές τροποποιήσεις κατά τη δισχιλιετή πορεία της. Μια απ’ αυτές είναι της «μικρής εισόδου». 

Μέχρι τον 7ο αιώνα η Λειτουργία άρχιζε με την είσοδο τού Ευαγγελίου στο ναό. Ο ιερέας, ντυμένος τα άμφιά του, έπαιρνε το Ευαγγέλιο από το σκευοφυλάκιο, όπου φυλασσόταν, και το έφερνε, μαζί με το λαό, στο ναό για να το τοποθετήσει στην αγία τράπεζα.

 

Σήμερα η μικρή είσοδος γίνεται ως εξής: ο ιερέας παίρνει από την αγία τράπεζα το Ευαγγέλιο και το δίνει στο διάκονο. Έρχονται μετά από τη βόρεια πύλη του ιερού στο μέσο του ναού, το υψώνει ο διάκονος και λέει δυνατά «Σοφία! Ορθοί!». Προηγουμένως ο ιερέας θα πει χαμηλόφωνα την «ευχή της εισόδου» και θα ευλογήσει «την είσοδο των αγίων» του Θεού, δηλαδή την ωραία πύλη. Στη συνέχεια εισέρχονται στο ιερό δια της ωραίας πύλης και τοποθετείται το Ευαγγέλιο στην αγία τράπεζα. Όταν δεν υπάρχει διάκονος, την είσοδο θα την κάνει ο ιερέας.

Δύο ἀκραῖα πνευματικά φαινόμενα: ἡ ὑπερηφάνεια καί ἡ ἀπόγνωση

Ένα κείμενο του π. Ανδρέα Αγαθοκλέους για τις πνευματικές καταστάσεις της υπερηφάνειας και της απόγνωσης.

«Οι άγιοι Πατέρες που «έπαθαν και έμαθαν» και άρα ό,τι λένε πηγάζει από την πείρα τους...μας παροτρύνουν να προφυλαχτούμε από δύο ακραίες πνευματικές καταστάσεις: της υπερηφάνειας και της απόγνωσης.

Η πρώτη, της υπερηφάνειας, χαρακτηρίζεται από μια δυνατή αίσθηση αυτάρκειας και αυτοθέωσης. Ο άνθρωπος νιώθει πως μόνος του μπορεί να πετύχει ό,τι θέλει. Δεν έχει ανάγκη όχι μόνο τους ανθρώπους αλλά ούτε και το Θεό. Ο ίδιος είναι Θεός! Είναι ένα εσωτερικό βίωμα που μπορεί να διαρκέσει κάποια λεπτά, μέρες ή και μήνες.

Ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, στο βιβλίο του «Κλίμακα» από το οποίο πήρε και το χαρακτηριστικό όνομα, αναλύει εκτενώς και σε βάθος το πάθος της υπερηφάνειας, από την οποία έπεσε ο διάβολος. Συνήθως εμφανίζεται μετά από την επιτυχία κάποιων σημαντικών αρετών.

Η δεύτερη κατάσταση, της απόγνωσης, εκδηλώνεται, όταν έλθουν μεγάλες, κατά την αντίληψή μας, αμαρτίες ή σημαντικές αποτυχίες στη ζωή, όπως οικογενειακές ή διαπροσωπικές συγκρούσεις, οικονομικές ατασθαλίες, κοινωνική απόρριψη, επαγγελματική κατάρρευση.

Τά βαθύτερα αἴτια τῆς αὐτοκτονίας.

 π. Ανδρέα Αγαθοκλέους

          Λέγεται ότι τα ποικίλα προβλήματα που πηγάζουν από την οικονομική κρίση είναι η αιτία των αυτοκτονιών. Αν και αυτό φαντάζει λογική εξήγηση, ωστόσο η δαιμονική αυτή ενέργεια έχει δύο αιτίες:
Πρώτο: Ο άνθρωπος φτιάχνει μια εικόνα για τον εαυτό του και τη ζωή του, την οποία αγωνίζεται να πετύχει ή να διατηρήσει. Τα αναφυόμενα στην πορεία εμπόδια ανατρέπουν την εικόνα και ο άνθρωπος, στηριγμένος στον εγωκεντρισμό του, καταρρέει βλέποντας να μην γίνεται καθώς νόμιζε. Αυτή η εικόνα δεν έχει να κάμει μόνο με την υλική άνεση αλλά και με την ηθικότητα, την κοινωνικότητά του, ακόμα και με την επαγγελματική του καριέρα. Τα ερωτήματα «γιατί σε μένα;» ή «γιατί εγώ;» δείχνουν τον εγωισμό που κυριαρχεί στην ύπαρξή του που σκοτίζει το νου και οδηγείται σε έμμεση αυτοκτονία που εκφράζεται με παραίτηση από κάθε προσπάθεια ή άμεση με διακοπή της ζωής.

Ἐπιτρέπεται γιά τούς χριστιανούς τό ρουσφέτι;

Το Γεροντικό είναι συλλογή γεγονότων ή λόγων από τον κόσμο της Μοναχικής πολιτείας. Εκεί βλέπει κανείς τη χριστιανική ζωή στην πράξη. Διακρίνει το ζήλο στο να εφαρμοστεί το Ευαγγέλιο όχι κατά γράμμα αλλά κατά το πνεύμα του Χριστού. Αισθάνεται την ελευθερία μέσα από την ακρίβεια και απολαμβάνει την εφαρμογή της πνευματικής ζωής που βασίζεται στην ταπείνωση και στην αγάπη.

Γι’ αυτό το Γεροντικό είναι διαχρονικό, επίκαιρο, ζωντανό, ακόμα κι αν μιλά για Μοναχούς αιώνων πριν από σήμερα. Αν και υπάρχουν, ασφαλώς, Γεροντικά και στις μέρες μας.

Αναφέρεται, λοιπόν, στο βίο του Αββά Ποιμένος το εξής περιστατικό: Ο διοικητής της περιοχής που βρισκόταν άκουσε για το Γέροντα και ήθελε να τον καλέσει στην πόλη για να τον γνωρίσει. Ο Γέροντας όμως δεν κατέβαινε, όπως ήταν η συνήθειά του.

Ἡ στάση τοῦ ἁγίου Παϊσίου γιά τά σκάνδαλα

π. Ανδρέα Αγαθοκλέους

 

Η αγιοκατάταξη του όντως συγχρόνου Αγίου Παϊσίου του Αγιορείτου, από το Οικουμενικό Πατριαρχείο στις 13 Ιανουαρίου 2015, έγινε αφορμή να φέρω στη μνήμη μου την πρώτη συνάντησή μου μαζί του. Μια συνάντηση που κατέληξε σε σύγκρουση.

Ήταν καλοκαίρι του 1975, όταν μαζί με συμφοιτητές μου επισκεφτόμουν το Άγιο Όρος. Όχι για τουρισμό ούτε για περιέργεια. Όσοι πήγαιναν τότε στο Άγιο Όρος στην πραγματικότητα αναζητούσαν το κάτι άλλο, το διαφορετικό, από ό,τι η θεολογία και η περιρρέουσα θρησκευτική ατμόσφαιρα πρόσφερε. Χωρίς να γνωρίζω τι είναι αγιότητα, τι σημαίνει Παράδοση ως τρόπος ζωής και πώς ο Μοναχισμός μπορούσε να δείχνει ζώντα Θεό.

Μετά τη Θεία Λειτουργία στην Ιερά Μονή Σταυρονικήτα με ηγούμενο τον π. Βασίλειο Γοντικάκη, μαζευτήκαμε οι προσκυνητές, περισσότεροι φοιτητές, στην κληματαριά της Μονής. Επίκεντρο της αυθόρμητης σύναξης ο π. Παΐσιος. Άρχισε να μιλά για εκκλησιαστικές εφημερίδες που δημοσιεύουν πραγματικές ή φανταστικές παρατυπίες και σκάνδαλα Ιεραρχών της Εκκλησίας. Στιγμάτισε το γεγονός ως αντι-εκκλησιαστική διάθεση.

Χαρά ἀπό τίς θλίψεις

 

«Τα μεγάλα σχέδια της Θείας Πρόνοιας εκδηλώνονται μέσα από θλίψεις».

Η διαπίστωση αυτή της Ηγουμένης Ταϊσίας, όπως καταγράφεται στο ομώνυμο βιβλίο – έκδοση ‘Το περιβόλι της Παναγίας’, είναι αληθινή. Βγήκε μέσα από τη δική της εμπειρία, που βεβαιώνεται, βέβαια, από όσους γνώρισαν το σχέδιο του Θεού για τους ίδιους και για άλλους, μέσα από δοκιμασίες, πόνο, στεναχώριες.

Η απάντηση στα μεγάλα «γιατί» δεν μπορεί να δοθεί εύκολα και απλά. Συνήθως έρχεται μετά από μεγάλο χρονικό διάστημα, όταν θα έχει καταλαγιάσει ο «πυρετός των θλίψεων». Τότε κατανοείς το σχέδιο του Θεού, που προέρχεται από τη μεγάλη αγάπη και έγνοια. Συνειδητοποιείς ότι τίποτα τυχαίο δεν υπάρχει. Η μεγάλη αγάπη του μεγάλου Θεού μας κινεί το σύμπαν και κατευθύνει τη ζωή του καθενός «εις οδόν σωτηρίας», δηλαδή σ’ αυτό που στο βάθος θέλουμε.

Ἡ κούραση τῶν λογισμῶν καί ἡ ἀντιμετώπισή της

π. Ανδρέα Αγαθοκλέους

Δεν είναι λίγες οι φορές που χωρίς σωματική εργασία το σώμα γίνεται κατάκοπο. Φαίνεται, έτσι, η στενή σχέση ψυχής – σώματος και η ψυχοσωματική υπόσταση του ανθρώπου. Οι λογισμοί, αν και καθαρά πνευματική εργασία μπορούν να γίνουν αιτία για μια κούραση που διαλύει το σώμα, αδρανοποιώντας το για οποιανδήποτε άλλη εργασία.

Ο κάθε άνθρωπος, ως εικόνα Θεού, έχει τη δυνατότητα να κάνει ποικίλους, πολλούς και γρήγορους λογισμούς. Ο νους μπορεί να γεμίσει με λογισμούς ή να εμμένει σ’ ένα λογισμό, αλλά δεν είναι δυνατό να είναι άδειος από λογισμούς. Η ενασχόληση μαζί τους γίνεται, πολλές φορές, κουραστική και λόγος αναστάτωσης, καθώς και η προσπάθεια να μην γίνονται λογισμοί. Όπως π.χ. ένα κλειστό δωμάτιο με ατμόσφαιρα άσχημη δεν μπορεί να καθαρίσει παρά μόνο αν ανοικτεί και αντικατασταθεί με καθαρό αέρα, έτσι και οι άσχημοι λογισμοί αν αντικατασταθούν με καλούς λογισμούς ή με τη νοερά προσευχή, μπορούν να φέρουν ηρεμία στην ψυχή.

Αὐτός πού ἐγνώρισε τήν ἀδυναμία του, αὐτός μπόρεσε νά γνωρίσει τή δύναμη τοῦ Θεοῦ

 

Μέσα από την απελπιστική κατάστασή του ο άνθρωπος θέλει κάπου να πιαστεί, για να μην απελπιστεί με ότι συνεπάγεται αυτό. Είναι κακό τούτο; Εκφράζει αδυναμία που παραπέμπει κατά το Μαρξ σε ψευδαίσθηση του Θεού; Μπορεί και να συμβαίνει κι αυτό. Ποιος όμως μπορεί να αρνηθεί ότι υπάρχουν και οι φορές που συνειδητοποιούμε την αδυναμία μας «να κάνουμε κάτι», ώστε να υπερβούμε το αδιέξοδο; Ποιος μπορεί να καυχηθεί ότι όλα έρχονται όπως τα θέλει και ότι με μόνο τις δικές του δυνάμεις και τα δικά του σχέδια καταφέρνει να ξεπεράσει τα αδιέξοδά του; Ο άγιος Ισαάκ ο Σύρος θα πει ότι «αυτός που εγνώρισε την αδυναμία του, αυτός μπόρεσε να γνωρίσει τη δύναμη του Θεού».

Ὑγεία “ψυχῆς τε καί σώματος”

-        Τι κάνεις;
-        Καλά. Εσύ;
Ένας τυπικός διάλογος που μπορεί να εκφράζει τη βαθύτερη ανάγκη για επικοινωνία του πρώτου, αλλά και να δείχνει την απόρριψη της ανάγκης αυτής από το δεύτερο. Άβυσσος η ψυχή του ανθρώπου! Βέβαια, είναι αλήθεια, δε μπορούμε να λέμε, σε όποιον μάς ρωτήσει μια τυπική ερώτηση για τον εαυτό μας, τα βαθύτερα του εαυτού μας … Άλλωστε, το ερώτημα περιορίζεται, όπως και η απάντηση, στο θέμα της σωματικής υγείας.
Ξέρουμε όμως ότι ο άνθρωπος για να είναι «καλά» δεν αρκεί να μην υποφέρει από αρρώστια του σώματος. Υπάρχουν και ασθένειες της ψυχής που είναι βαρύτερες και η θεραπεία πιο δύσκολη.