Ὅταν ἡ εἰκόνα γίνεται θέαμα

Όταν η εικόνα γίνεται θέαμα

Η Παναγία «Ἡ Ἐλπὶς τῶν Ἀπελπισμένων» και δύο διαφορετικοί τρόποι θέασης του ιερού

Γεώργιος Αποστολάκης

Υπάρχουν έργα τέχνης που διηγούνται την ιστορία τους, όχι μόνο με όσα απεικονίζουν, αλλά και με όσα υπέστησαν στη διαδρομή τους. Ένα τέτοιο έργο είναι η μικρή βυζαντινή εικόνα της Παναγίας που φέρει την προσωνυμία «Ἡ Ἐλπὶς τῶν Ἀπελπισμένων» και φυλάσσεται σήμερα στο Επισκοπικό Μουσείο του Φράιζινγκ, στη Βαυαρία.

Οι διαστάσεις της είναι μόλις 27,8 επί 21,5 εκατοστά. Κι όμως, μέσα σε αυτή τη μικρή επιφάνεια χωρούν πολλοί αιώνες ιστορίας, μια ολόκληρη διαδρομή από την Κωνσταντινούπολη προς τη Λατινική Δύση και, κυρίως, δύο διαφορετικές αντιλήψεις για τη θρησκευτική εικόνα: η εικόνα ως παρουσία και συνάντηση και η εικόνα ως μέρος ενός περίτεχνου αισθητικού θεάματος.

Μια εικόνα με ιστορία χιλίων ετών

Η παράδοση απέδωσε την εικόνα στον Ευαγγελιστή Λουκά, όπως συνέβη και με άλλες παλαιές εικόνες της Θεοτόκου. Πρόκειται ασφαλώς για ευσεβή παράδοση και όχι για ιστορικά εξακριβωμένη πατρότητα. Οι νεότερες επιστημονικές έρευνες, με ακτινογραφίες και τεχνικές αναλύσεις, αποκάλυψαν κάτω από την ορατή ζωγραφική επιφάνεια μια παλαιότερη παράσταση της Παναγίας, η οποία πιθανότατα ανάγεται στον 11ο ή στον 12ο αιώνα — κατά άλλη χρονολόγηση ακόμη και γύρω στο έτος 1000. Η μορφή που βλέπουμε σήμερα αποτελεί μεταγενέστερη επιζωγράφιση, πιθανότατα του 14ου αιώνα. Η σχετική ακαδημαϊκή μελέτη επισημαίνει ότι οι φωτεινές γραμμές και οι λεπτές ανταύγειες στο πρόσωπο της Θεοτόκου παραπέμπουν στη ζωγραφική της ύστερης βυζαντινής περιόδου.

Σύναξη τῶν Ἀρχαγγέλων'', ἀριστούργημα τῶν μέσων τοῦ 14ου αἰῶνα

''Σύναξη των Αρχαγγέλων'', αριστούργημα των μέσων του 14ου αιώνα από την Ιερά Μονή Παναγίας Πετριτζονίτισσας στην περιοχή της Στενημάχου, Μονή Μπάτσκοβο σήμερα.Εθνική Πινακοθήκη Σόφιας, Κρύπτη Καθεδρικού Ναού Αγίου Αλεξάνδρου Νέφσκι.

πηγή

https://proskynitis.blogspot.com/2025/11/14.html

Σ᾿ ὅλους τούς τοίχους τοῦ Ναοῦ ζωγραφίζουμε τά ἀποτελέσματα τῆς σαρκώσεως τοῦ Θεοῦ...

Σ᾿ ὅλους τοὺς τοίχους τοῦ Ναοῦ ζωγραφίζουμε τὰ ἀποτελέσματα τῆς σαρκώσεως τοῦ Θεοῦ: Τοὺς ἁγίους καὶ θεωμένους ἀνθρώπους. Αὐτοὺς ποὺ ἔγιναν θεοὶ κατὰ Χάριν, ἐπειδὴ ὁ Θεὸς ἔγινε ἄνθρωπος...

Γι᾿ αὐτὸ στὶς Ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες μας μποροῦμε καὶ εἰκονίζουμε ὄχι μόνο τὸν σαρκωθέντα Θεό, τὸν Χριστό, καὶ τὴν ἄχραντο Μητέρα Του, τὴν Κυρία Θεοτόκο, ἀλλὰ καὶ τοὺς Ἁγίους, γύρω καὶ κάτω ἀπὸ τὸν Παντοκράτορα...

Ἡ μορφή τῆς Παναγίας (περίπου 1180) στό λαξευμένο σέ σπήλαια μοναστήρι Βάρτζια

Η μορφή της Παναγίας(περίπου 1180)στο λαξευμένο σε σπήλαια μοναστήρι Βάρτζια,που βρίσκεται στις πλαγιές του όρους Ερουσέτι,

στην αριστερή όχθη του ποταμού Κύρος, σε απόσταση 30 χλμ. από την Ασπίντζα, στη νότια Γεωργία.

https://proskynitis.blogspot.com/2022/03/1180.html

"Ὁ ἁγιογράφος ζωγραφίζεται, μεταφράζεται στήν εἰκόνα πού φτιάχνει· γι᾿ αὐτό παίζει μεγάλο ρόλο ἡ ψυχική του κατάσταση ..." |Ἁγίου Παϊσίου Ἁγιορείτου

Η εικόνα που αγιογραφείται με ευλάβεια ρουφάει από τον ευλαβή αγιογράφο την Χάρη του Θεού και μεταδίδει στους ανθρώπους παρηγοριά αιώνια.

Ο αγιογράφος ζωγραφίζεται, μεταφράζεται στην εικόνα που φτιάχνει· γι᾿ αυτό παίζει μεγάλο ρόλο η ψυχική του κατάσταση.
Μου έλεγε ο Παπα- Τύχων :

«Εγώ, παιντί μου, όταν ζωγραφίζω επιτάφια, ψάλλω “Ο ευσχήμων Ιωσήφ, από του ξύλου καφελών…”».

Έψαλλε και έκλαιγε συνέχεια και τα δάκρυά του έπεφταν πάνω στην εικόνα.

Μια τέτοια εικόνα κάνει ένα αιώνιο κήρυγμα στον κόσμο.

Οι εικόνες αιώνες κηρύττουν.

Γιατί ὁ Ἅγιος Δημήτριος παρουσιάζεται καβαλάρης σέ κόκκινο ἄλογο;

Ὁ Ἅγιος Δημήτριος συχνά ἀπεικονίζεται μπροστα στόν Μαξιμιανό, στήν φυλακή, εὐλογώντας τό Νέστορα, ἀλλά ἐπιπλέον ἐπειδή ὁ Ἅγιος Δημήτριος εἶναι καί ἕνας ἀπό τούς στρατιωτικούς καί συγχρόνως προστάτης τῆς Θεσσαλονίκης, πού πολλές φορές ἔσωσε ἀπό διάφορους κινδύνους, οἱ παραστάσεις, στίς ὁποῖες ὁ ἅγιος εἰκονίζεται στρατιωτικός, εἴτε πεζός εἴτε καβαλάρης, εἶναι συνηθισμένες στήν ὀρθόδοξη ἁγιογραφία. Μεταξύ αὐτῶν τῶν ἁγιογραφιῶν ὁ Ἅγιος Δημήτριος ἀπεικονίζεται καί ἔφιππος σέ κόκκινο ἄλογο, σέ ἀντίθεση μέ τό λευκό ἄλογο τοῦ Ἅη Γιώργη. Στήν εἰκόνα αὐτή ὁ ἅγιος Δημήτριος παρουσιάζεται καβαλάρης μέ στρατιωτική στολή πάνω σέ κόκκινο ἄλογο φονεύοντας μέ τό δόρυ του τόν τσάρο τῶν Βουλγάρων Σκυλογιάννη. Πρόκειται γιά τό θαῦμα πού ἔγινε τόν Ὀκτώβριο τοῦ 1207 ἔξω ἀπό τά τείχη τῆς Θεσσαλονίκης. 

Ὁ τσάρος τῶν Βουλγάρων Ἰωαννίτζης πού οἱ Βυζαντινοί ἀποκαλοῦσαν Σκυλογιάννη, φονεύτηκε κατά τήν παράδοση ἀπό τόν ἅγιο Δημήτριο, ὅταν ἐκεῖνος πολιορκοῦσε τήν Θεσσαλονίκη. Στό πρόσωπο τοῦ ἁγίου Δημητρίου ἡ Θεσσαλονίκη βλέπει πάντοτε τόν προστάτη της, τό στήριγμά της. (Ἡ ἀπελευθέρωση τῆς πόλης ἀπό τούς Τούρκους τό 1912 συνέπεσε μέ τήν ἡμέρα τῆς γιορτῆς τοῦ ἁγίου μας)....

Ἡ Θεολογία τῆς εἰκόνας “Εἰς Ἅδου Κάθοδος”

Η Ορθοδοξία, έχει χαρακτηριστεί «Εκκλησία της Αναστάσεως» διότι οικοδομεί εκεί όλη την ιστορική της παρουσία, εμβολιάζοντας στη συνείδηση των λαών της την αναστάσιμη ελπίδα. “ει δέ Χριστός ουκεγήγερται, ματαία η πίστις υμών” (Α΄ Κορ. ιε΄17).

  Δεν θα μπορούσε λοιπόν η ιερή τέχνη της Αγιογραφίας να μην καταυγάζεται από το φως της Αναστάσεως. Η Ορθοδοξία δεν αυθαιρετεί ούτε στο λόγο Της, ούτε και στην εκκλησιαστική Της ζωγραφική. Αυτό που κηρύττει το απεικονίζει και αυτό που απεικονίζει το ψάλλει. Έτσι η Ανάσταση του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, με το θεολογικό και λειτουργικό της περιεχόμενο, σφραγίζει όλη τη σκέψη και όλον το βίον της Εκκλησίας. Η Ορθόδοξη εικόνα της Αναστάσεως χειραγωγούμενη από το δόγμα και την πίστη των Αγίων Πατέρων, έδωσε την πρέπουσα μορφή – δομή για την καταγραφή ενός διπλού γεγονότος ιστορικού και εσχατολογικού, απροσμέτρητου σε μέγεθος και αξία.

 Για να δηλωθεί η ανάσταση του Χριστού, κατά καιρούς, χρησιμοποιήθηκαν διάφορες αναπαραστάσεις, που πολλές φορές ήταν δυτικής εμπνεύσεως.

  Για παράδειγμα, ο Χριστός που εξέρχεται γυμνός από τον τάφο και κρατεί κόκκινη σημαία, στερείται παντελώς του μυστικού, θεολογικού νοήματος. Ο δυτικός ζωγράφος προσπαθεί να αποδώσει το γεγονός ιστορικά, ενώ η ορθόδοξη αγιογραφία προσπαθεί να αποδώσει το νόημα του γεγονότος. Ο ορθόδοξος αγιογράφος με το χρωστήρα του δεν προσπαθεί να γράψει ιστορία, διότι τον ενδιαφέρει να γράψει θεολογία. Στέκεται πάνω από τη φωτογραφική αποτύπωση του γεγονότος, διότι προσπαθεί να συλλάβει το νόημα και τη σημασία του γεγονότος για την σωτηρία των ανθρώπων. Με τα χρώματά του ζωγραφίζει την πίστη του και αποτυπώνει πάνω στο ξύλο την ορθόδοξη θεολογία.

Ἡ Ὑπαπαντή τοῦ Κυρίου, 14ος αἰῶνας.

 Η Υπαπαντή του Κυρίου, 14ος αιώνας.Μία από τις παλαιότερες εικόνες της ρωσικής εικονογραφίας που σώθηκε μέχρι τις ημέρες μας.Βρίσκεται στο Μουσείο του Νοβγκορόντ.

πηγή

https://proskynitis.blogspot.com/2019/02/14.html

Ἡ μοναδική βυζαντινή εἰκόνα τῆς Παναγίας Ἁγιοσορίτισσας

  Η μοναδική βυζαντινή εικόνα της Παναγίας Αγιοσορίτισσας. Ζωγραφίστηκε στην Κωνσταντινούπολη τον 7ο αιώνα.

Η πρωτότυπη ήταν αχειροποίητος ή του Ευαγγελιστή Λουκά και φυλασσόταν στον ναό των Χαλκοπρατείων στην Κωνσταντινούπολη μαζί με το θεομητορικό κειμήλιο της Αγίας Ζώνης (Αγία Σορός), από όπου πήρε και το όνομά της.

 

Σύμφωνα με παράδοση του 11ου αιώνα η Παναγία Αγιοσορίτισσα ήταν μια αχειροποίητος εικόνα. Όταν ο Ευαγγελιστής Λουκάς, κατά παραγγελία των Αποστόλων, ετοίμαζε τα χρώματα για να αρχίσει να ζωγραφίζει την Θεοτόκο, η εικόνα σχηματίστηκε θαυματουργικά από μόνη της στο τελάρο. Έτσι θεωρούνταν αχειροποίητος ή αποδιδόταν στον ευαγγελιστή Λουκά. Ονομάστηκε Αγιοσορίτισσα επειδή το πρωτότυπο φυλασσόταν στον ναό των Χαλκοπρατείων στην Κωνσταντινούπολη, όπου υπήρχε το θεομητορικό κειμήλιο της Αγίας Ζώνης (Αγία Σορός). Τα ίχνη του πρωτοτύπου χάθηκαν κατά την εικονομαχία.

Βυζαντινός Ναός Ἁγίων Κήρυκου καί Ἰουλίττας.

  

Στο κέντρο της Βέροιας, σώζεται ένας από τους σπουδαιότερους βυζαντινούς ναούς της πόλης και είναι αφιερωμένος στους αγίους Κήρυκο και Ιουλίττα.

Ἁγιογραφία στό μοναστήρι τῆς Ἁγίας Αἰκατερίνης στή Γεωργία. ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ Ο ΑΓΙΟΣ ΓΑΒΡΙΉΛ Ο ΔΙΑ ΧΡΙΣΤΟΝ ΣΑΛΟΣ ΚΑΙ ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ ΔΕΙΧΝΕΙ ΤΟΝ ΛΕΝΙΝ ΠΟΥ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΜΕ ΜΟΡΦΗ ΕΝΟΣ ΦΙΔΙΟΥ

Αγιογραφία στο μοναστήρι της Αγίας Αικατερίνης στη Γεωργία,  η  μοναχή που αγιογραφησε την εικονα , ειχε εξομολόγο τον άγιο.

Στην εικόνα του Αγ. Gabriel (Urgebadze) κατω απο τον  σταυρό ο  Λένιν, φαίνεται με τη μορφή ενός φιδιού. 

http://apantaortodoxias.blogspot.com/2018/05/blog-post_193.html?m=1

Ἀπό τήν ζωή τοῦ Ἀποστόλου Παύλου

Οἱ «κολασμένοι» Καθολικοί...

 Για τον αγιογράφο Μιχαήλ Βενέρη, που ζωγράφισε και την εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στα Δελιανά Κισάμου στις αρχές του 14ου αιώνα, αλλά και άλλους κρητικούς αγιογράφους, οι Καθολικοί που πίεζαν τους ντόπιους να αλλάξουν δόγμα, ήταν καταδικασμένοι να πάνε στην Κόλαση. 

 

 Έτσι τους εικονίζει δίπλα στους αιρετικούς (Άρειο, κλπ) και ανάμεσα στους άλλους "υπόδικους" που περιμένουν την κρίση κατά τη Δευτέρα Παρουσία, η οποία καταλαμβάνει σε μια πλήρη ανάπτυξη, το δυτικό μέρος της εκκλησίας.

 

 Ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο τους απεικονίζει, τονίζοντας κάποια στοιχεία, όπως τα χαρακτηριστικά ράσα (εξαίρεση τα "βυζαντινά", διακοσμημένα επιμάνικα) και τα ξυρισμένα πρόσωπα και κεφαλές ("παπαλήθρα") των ξενόφερτων μοναχών, αντί για τις μεγαλοπρεπείς "ιερές" γενειάδες των Ορθόδοξων κληρικών.