Περί Μοίρας

❈ Πρέπει νά ξέρουμε ὅτι ἡ Ὀρθόδοξη πίστη δέν παραδέχεται κανενός εἴδους κισμέτ, εἰμαρμένης, ἀπόλυτου προορισμοῦ ἤ πεπρωμένου. Δέν ὑπάρχουν αὐτά τά πράγματα. Αὐτά τά πιστεύει τό ἰσλάμ, τό πλανεμένο ἰσλάμ, τά πιστεύει ἡ εἰδωλολατρεία καί ἐν μέρει τά πιστεύουν καί οἱ δυτικοί Χριστιανοί, πού εἶναι κι αὐτοί πλανεμένοι, εἶναι αἱρετικοί.

Περί μοίρας καί προνοίας, Λόγος Ε΄ (Ἅγιος Ἰωάννης Χρυσόστομος)

Οδυνηρές οι συνέπειες στη ζωή του ανθρώπου όταν πιστέψει στη μοίρα και το πεπρωμένο

Καμιά διδασκαλία, αγαπητέ μου, δεν είναι τόσο πονηρή πραγματικά, και τόσο γεμάτη από αγιάτρευτη σήψη, όσο η διδασκαλία του πεπρωμένου και της μοίρας. Γιατί, αφού ενσταλάξει στις ψυχές εκείνων, που με τρόπο ανόητο την αποδέχτηκαν, ιδέα βλάσφημη και ολέθρια, και τους πείσει να λένε για το Θεό τέτοια πράγματα, που δεν τα λέει κανείς ούτε για τους δαίμονες, φέρνει σύγχυση στη ζωή τους κι όλα τα γεμίζει με θόρυβο και μεγάλη ταραχή.

Και όλα όσα μας έχει δώσει ο Θεός και η φύση, με τους προφήτες και τους αγίους άνδρες, για να μας διδάξουν και να μας διορθώσουν, όλα τα ανατρέπει και τα καταργεί και τα δείχνει περιττά. Και κάνει το ίδιο, όπως όταν ένας με άρρωστο σώμα που χρειάζεται φάρμακα, και ενώ βρίσκονται κοντά του γιατροί που παρασκευάζουν τα φάρμακα, εκείνος αποφασίζει να μη χρησιμοποιήσει κανένα φάρμακο, ούτε να κάνει κάτι για να απαλλαγεί από την αρρώστια, αλλά να αφήσει τον εαυτό του αδιάφορο και άπρακτο να περιμένει τον αξιοθρήνητο θάνατο. Ή μήπως έτσι δε λέει η μοίρα; Κανένας να μην παρακινεί κάτι χρήσιμο, κανένας να μην ακούει άλλον που παρακινεί. Μάταια υπάρχουν οι νόμοι και οι δικαστές, μάταιες οι παρατηρήσεις και οι συμβουλές, μάταιος ο φόβος της τιμωρίας, μάταιες οι τιμές και τα βραβεία στους ενάρετους. Ούτε αν ενδιαφερθείς έχεις κάποιο όφελος, ούτε αν αδιαφορήσεις θα ζημιωθείς σε τίποτε. Ούτε όταν είσαι παιδί να πηγαίνεις στο σχολείο, ούτε όταν γίνεις άνδρας να υπακούς στους νόμους, να μη δίνεις προσοχή σε χρήσιμες συμβουλές και νουθεσίες. Τι μπορεί να σου προσφέρει ο κόπος; Όπως το ανερμάτιστο πλοίο που είναι χωρίς ναύτες και κυβερνήτη, έτσι ας φέρεσαι κι εσύ εγκαταλείποντας το πηδάλιο του νου σου στην τρικυμία. Πες μου, θέλεις να τα παραδεχτούμε αυτά που λέγονται για τη μοίρα και να μην κάνουμε τίποτε για να σώσουμε τη ζωή μας;

Ας αφήσουμε όμως για λίγο το ζήτημα της ψυχής κι ας συζητήσουμε γι’ αυτήν εδώ τη ζωή. Να παραδεχτούμε τη μοίρα που τα λέει αυτά, κι ούτε τους υπηρέτες που σφάλλουν να τιμωρήσουμε, ούτε τους παρασυρμένους στην ακολασία να προσπαθήσουμε να επαναφέρουμε, ούτε τους παρανόμους να οδηγήσουμε στο δικαστήριο, ούτε στους νόμους να υπακούσουμε; Θα ήθελα να συμβούν έστω για λίγο αυτά, ώστε να μπορέσετε να διαπιστώσετε στην πράξη αυτή την ολέθρια και βλαβερή διδασκαλία.

Περί μοίρας καί προνοίας, Λόγος Γ΄ (Ἅγιος Ἰωάννης Χρυσόστομος)

Το να επικαλείται κανείς τη μοίρα ως δικαιολογία για τα παραπτώματά του αποτελεί τη μεγαλύτερη ανοησία.

Γνωρίζω ότι κι άλλη φορά στο παρελθόν μίλησα στην αγάπη σας για την μοίρα, αλλά τίποτε δεν με εμποδίζει και σήμερα να αφιερώσω το λόγο μου στο ίδιο θέμα. Κι αυτό όχι γιατί η ασθένεια αυτή είναι ισχυρή, αλλά επειδή η δική σας αδιαφορία είναι απίστευτα μεγάλη και κάνει να φαίνονται μεγάλα τα μικρά νοσήματα. Γιατί και στον τυφλό είναι φανερό εκ φύσεως ότι οι πιστοί δεν έχουν ανάγκη ούτε λόγια ούτε διδασκαλίες για ν’ αποφεύγουν αυτό το κακό. Όπως δηλαδή αυτόν που κατοικεί τη χώρα μας και ζει σύμφωνα με τους δικούς μας νόμους και είναι υπήκοος των ίδιων βασιλέων, δεν είναι ανάγκη να τον πείθουμε κάθε ημέρα, ότι δεν πρέπει να εισάγει τον περσικό τρόπο ζωής, αλλά μόνο να τον εμποδίζουμε, έτσι κι εδώ· από τα αμαρτήματα δηλαδή, άλλα έχουν ανάγκη λόγου και διδασκαλίας, άλλα όμως είναι τόσο φοβερά, ώστε να εμποδίζονται μόνο με τον φόβο και την τιμωρία.

Όπως, λόγου χάρη, ο φόνος η μοιχεία, η κλεψιά, όλα αυτά δε χρειάζονται διδασκαλία, γιαυτό και ο νομοθέτης δεν έγραψε διδασκαλία που να μας λέει κάθε στιγμή ότι το πράγμα αυτό είναι αμαρτωλό, γιατί θα προκαταλάμβανε το λογικό μας, αλλά μόνο έθεσε την απαγόρευση, «μη μοιχεύσεις», «μη φονεύσεις»[1]. Όταν όμως κάνει λόγο για αδικίες σε χήρες και για κακουργίες σε απροστάτευτους, τότε προσθέτει και εξηγήσεις. «Να ελεήσετε τη χήρα και τον ξένο, γιατί κάποτε κι εσείς υπήρξατε ξένοι στην Αίγυπτο»[2]. «Το Σάββατο να το τιμάς με αργία»,[3] λέει κι έπειτα προσθέτει την εξήγηση.