Ἀγίου Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου. Στόν ἅγιο ἱερομάρτυρα Κυπριανό

ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ

ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΕΡΟΜΑΡΤΥΡΑ ΚΥΠΡΙΑΝΟ

[[ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ: Ο εγκωμιαστικός λόγος του αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου προς τον άγιο ιερομάρτυρα Κυπριανό εκφωνήθηκε πιθανότατα στην Κωνσταντινούπολη στις 3 Οκτωβρίου του 379 μ.Χ., μία ημέρα μετά την ετήσια εορτή της μνήμης του Αγίου. Στις 2 Οκτωβρίου ο άγιος Γρηγόριος απουσίαζε στην εξοχή, όπου είχε αποσυρθεί για σύντομο διάστημα άσκησης, ησυχίας και σωματικής ανάπαυσης. Επιστρέφοντας την επομένη, εκφράζει την λύπη του που παραλίγο να παρέλθει η εορτή χωρίς να τιμήσει τον μάρτυρα και θεωρεί την ομιλία του ως εκπλήρωση, έστω και καθυστερημένα, του χρέους τιμής προς αυτόν.]]

Παραλίγο να μας διαφύγει η εορτή του αγίου Κυπριανού χωρίς να προλάβουμε να τον τιμήσουμε όπως του αρμόζει· και τι μεγάλη απώλεια θα ήταν αυτή! Κι όμως, το υπομείνατε εσείς, που περισσότερο από όλους θαυμάζετε τον άγιο και κάθε χρόνο τιμάτε την μνήμη του με εορτές και πανηγύρεις. Και μιλώ για τον Κυπριανό, που ακόμη και οι άνθρωποι, οι οποίοι συνηθίζουν να λησμονούν τα άλλα, οφείλουν να τον συγκαταλέγουν ανάμεσα σε εκείνους που είναι αναγκαίο να θυμούνται· γιατί πρέπει ιδιαίτερα να διατηρούμε στη μνήμη μας τους αρίστους, αφού η ανάμνησή τους είναι συγχρόνως πράξη ιερή και ωφέλιμη.

Ας αποδώσουμε, όμως, τώρα στον Κυπριανό ως χρέος την τιμή που του οφείλουμε, και μάλιστα μαζί με τον τόκο για την καθυστέρησή μας, αν βέβαια αποδειχθεί ότι διαθέτουμε τέτοιον πλούτο λόγου και δεν είμαστε εντελώς φτωχοί και ανεπαρκείς. Κι αν ακόμη αποδειχθεί ότι είμαστε πολύ φτωχοί σε λόγο, είμαι βέβαιος ότι ο άγιος Κυπριανός θα μας συγχωρήσει τόσο για το ότι αργήσαμε να του αποδώσουμε την οφειλόμενη τιμή, όσο και για την ανεπάρκεια του εγκωμίου μας, αφού ο άγιος είναι σε όλα μεγαλόψυχος και άνθρωπος αληθινής πνευματικής σοφίας. Αρκεί να ευχαριστήσουμε τον Θεό που τελικά δεν αφήσαμε την μνήμη του αγίου Κυπριανού να περάσει χωρίς να τον τιμήσουμε. Ας Τον ευχαριστήσουμε λοιπόν· γιατί αυτό είναι πράγματι πρέπον.

Ας αρχίσουμε, λοιπόν, επισημαίνοντας ότι η επιστροφή μας κοντά σας έγινε σε ευνοϊκή στιγμή και σύμφωνα με την αγαθή τάξη που ορίζει ο Θεός, ο Οποίος καθορίζει και κατευθύνει τα πάντα με μέτρο και ακρίβεια[Σοφ. Σολ. 11,20: «Πάντα μέτρῳ καὶ ἀριθμῷ καὶ σταθμῷ διέταξας (:Όλα τα τακτοποίησες με μέτρο, σωστό υπολογισμό και ακριβές ζύγισμα)»]: μας οδήγησε από την ησυχία στην εκφώνηση του λόγου, από έναν τόπο αφιερωμένο στην αγάπη προς τους μάρτυρες στην τιμή των ίδιων των μαρτύρων και από τη σωματική ανάπαυση σε ένα πνευματικό συμπόσιο.

Μνήμη ἁγίου Συμεῶν Θεσσαλονίκης. Ἐπιλεγμένα ἀποσπάσματα ἀπὸ τὰ Ἅπαντα τοῦ ἁγίου

ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στον «Διάλογό» του «ἐν Χριστῷ κατὰ πασῶν τῶν αἱρέσεων», τον οποίο συνέγραψε στις αρχές του 15ου αιώνα, ο άγιος Συμεών Θεσσαλονίκης πραγματεύεται σε διαλογική μορφή σειρά θεολογικών και αιρεσιολογικών ζητημάτων. Στο κεφάλαιο ΙΔ΄ που ακολουθεί, ο άγιος Συμεών, αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης απαντά σε ερώτηση κληρικού σχετικά με το ποιοι παρασύρθηκαν στην ασέβεια από τις κακοδοξίες του Νεστορίου. Πιο συγκεκριμένα αποκρίνεται ότι παρασύρθηκαν εκείνοι που αποκαλούνται «ἐθνικοί», ονομασία με την οποία, όπως προκύπτει από τα συμφραζόμενα, προσδιορίζει τους Μωαμεθανούς, δηλαδή τους οπαδούς της ισλαμικής θρησκείας. Κατ’ επέκταση, όταν στη συνέχεια χρησιμοποιεί εκφράσεις όπως «ὁ παμμίαρος προστάτης τῆς τῶν ἐθνικῶν ἀσεβείας», «ὁ δυσσεβέστατος καὶ μαινόμενος Βάρβαρος, ὁμογενὴς ὢν αὐτοῖς, ἀκάθαρτος καὶ ἀσελγής», «ὁ τὴν ἐνέργειαν πᾶσαν τοῦ πονηροῦ δεξάμενος», «ὁ πλάναις ὑποπεσὼν δαιμονικαῖς» είναι φανερό ότι εννοεί τον Μωάμεθ, τον ιδρυτή της θρησκείας του Ισλάμ, τον οποίο συνδέει με μεταγενέστερη πρόσληψη νεστοριανών κακόδοξων διδασκαλιών στις περιοχές όπου είχε εξοριστεί ο Νεστόριος.

ΑΓΙΟΥ ΣΥΜΕΩΝ, ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΚΑΤΑ ΠΑΣΩΝ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ (επιλεγμένα αποσπάσματα)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΔ΄: «ΚΑΤΑ ΕΘΝΩΝ» [:ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΜΩΑΜΕΘΑΝΩΝ]

ΚΛΗΡΙΚΟΣ: Σε ποιους έγινε αιτία ασέβειας ( Νεστόριος), δέσποτα;

ΑΡΧΙΕΡΕΥΣ: Αίτιος για ασέβεια έγινε ο Νεστόριος στους λεγόμενους «εθνικούς». Αυτοί προηγουμένως λάτρευαν τον εωθινό αστέρα [[Ο άγιος Συμεών αναφέρεται εδώ στην προϊσλαμική θρησκευτική κατάσταση των Αράβων, μεταξύ των οποίων ήταν διαδεδομένη η λατρεία ουρανίων σωμάτων. Με το «ἄστρον τὸ ἑωθινόν» εννοείται ο Αυγερινός, δηλαδή ο πλανήτης Αφροδίτη όταν εμφανίζεται πριν από την ανατολή του ήλιου]] · αργότερα, όμως, εξαπατήθηκαν από κάποιον βάρβαρο, ομοεθνή τους, πάρα πολύ ασεβή και παράφρονα, ακάθαρτο και ακόλαστο [[Ο άγιος Συμεών εννοεί εδώ τον Μωάμεθ]], ο οποίος γι’ αυτό δέχθηκε μέσα του όλη την ενέργεια του πονηρού. Ισχυρίζονται βέβαια ότι υπάρχει Θεός, στην πραγματικότητα, όμως, είναι εντελώς άθεοι, όπως ακριβώς ήταν και προηγουμένως, διότι δεν γνώρισαν τον αληθινό Θεό ούτε ομολογούν τον άναρχο Πατέρα του ζώντος Λόγου, τον αγέννητο, τον αίτιο των πάντων, τον προαιωνίως υπάρχοντα, τον γεννήτορα της ζώσας Σοφίας, δηλαδή του μονογενούς και ασώματου Υιού, Εκείνον από τον Οποίο εκπορεύεται η αληθινή Ζωή, δηλαδή το αγαθό και Άγιο Πνεύμα, που ζωοποιεί και αγιάζει τα πάντα.

Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ. Στόν Τϊμιο καί Ζωοποιό Σταυρό

Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά

ΣΤΟΝ ΤΙΜΙΟ ΚΑΙ ΖΩΟΠΟΙΟ ΣΤΑΥΡΟ

Ο Σταυρός του Χριστού προαναγγελλόταν και προτυπωνόταν μυστικά από παλαιές γενεές, και κανείς ποτέ δεν συμφιλιώθηκε με τον Θεό χωρίς τη δύναμη του Σταυρού. Πραγματικά μετά την προγονική εκείνη παράβαση στον παράδεισο του Θεού δια του δέντρου, η μεν αμαρτία αναπτύχθηκε, εμείς δε πεθάναμε, έχοντας υποστεί και πριν από τον σωματικό θάνατο, τον θάνατο της ψυχής, όπως προκύπτει από τον χωρισμό της από τον Θεό. Όσο ζούσαμε μετά την παράβαση, ζούσαμε στην αμαρτία και τη σαρκική ζωή· η δε αμαρτία «τῷ γὰρ νόμῳ τοῦ Θεοῦ οὐχ ὑποτάσσεται· οὐδὲ γὰρ δύναται· οἱ δὲ ἐν σαρκὶ ὄντες Θεῷ ἀρέσαι οὐ δύνανται (:δεν υποτάσσεται στον νόμο του Θεού, επειδή ούτε έχει και τη δύναμη να υποταχθεί. Όσοι λοιπόν είναι παραδομένοι σε σαρκική και κοσμική ζωή δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό)»[Ρωμ. 8, 7-8].

Επειδή λοιπόν, όπως λέγει ο απόστολος: «Ἡ γὰρ σὰρξ ἐπιθυμεῖ κατὰ τοῦ πνεύματος, τὸ δὲ πνεῦμα κατὰ τῆς σαρκός· ταῦτα δὲ ἀντίκειται ἀλλήλοις, ἵνα μὴ ἃ ἂν θέλητε ταῦτα ποιῆτε(: Η κατώτερη φύση μας, που υπηρετεί τις επιθυμίες της σάρκας, επιθυμεί εναντίον της ανώτερης πνευματικής φύσεώς μας, που εμπνέεται από το Άγιο Πνεύμα. Αλλά και η ανώτερη αυτή φύση μας επιθυμεί εναντίον της κατώτερης φύσεώς μας. Και τα δύο αυτά, δηλαδή η σάρκα και το πνεύμα, αντιμάχονται το ένα το άλλο, έτσι ώστε να μην κάνετε χωρίς αντίδραση εκείνα που θέλετε. Ούτε το κακό δηλαδή χωρίς αντίδραση, διότι τότε εξεγείρεται μέσα σας η φωνή της συνειδήσεως˙ ούτε το καλό, διότι πολλές φορές πρέπει να ασκήσετε βία στον εαυτό σας για να το κάνετε. Όταν λοιπόν κυριαρχήσει μέσα σας το πνεύμα, θα υποταχθεί η σάρκα με τις επιθυμίες της, και εσείς δεν θα πραγματοποιήσετε ποτέ καμιά επιθυμία της σάρκας)» [Γαλ.5,17], ο δε Θεός είναι πνεύμα και αυτοαγαθότης και αρετή, και κατ’ εικόνα και ομοίωση Αυτού είναι το δικό μας πνεύμα, ως προς τα οποία αχρειώθηκε εξαιτίας της αμαρτίας, πώς θα ήταν δυνατό να ανανεωθεί και να συμφιλιωθεί οποιοσδήποτε με τον Θεό κατά το πνεύμα, χωρίς να καταργηθεί η αμαρτία και η ζωή κατά σάρκα; Τούτο δε είναι ο Σταυρός του Κυρίου, η κατάργηση της αμαρτίας. Γι΄αυτό, ένας από τους θεοφόρους πατέρες μας, όταν ρωτήθηκε από κάποιον άπιστο αν πιστεύει στον Εσταυρωμένο, «ναι», λέγει, «σε Αυτόν που σταύρωσε την αμαρτία». Πολλοί δε φίλοι του Θεού έχουν αποκαλυφθεί από τον ίδιο τον Θεό, και πριν από τον μωσαϊκό νόμο και μετά τον μωσαϊκό νόμο, χωρίς να έχει φανεί ακόμη ο Σταυρός. Εξάλλου ο βασιλεύς και προφήτης Δαβίδ, με τη βεβαιότητα ότι υπήρχαν οπωσδήποτε τότε φίλοι του Θεού, λέγει: «Ἐμοὶ δὲ λίαν ἐτιμήθησαν οἱ φίλοι σου, ὁ Θεός(:Από εμένα τιμήθηκαν πάρα πολύ οι φίλοι Σου, Θεέ μου)» [Ψαλμ.138,17]. Πώς λοιπόν υπάρχουν άνθρωποι που διετέλεσαν φίλοι του Θεού πριν από τη σταυρική θυσία του Χριστού, θα σας το υποδείξω εγώ, αν μου προσφέρετε φιλόθεα και φιλήκοα τα αυτιά σας.

Ἁγίου Κυρίλλου Ἱεροσολύμων. Ὁ Σταυρός τοῦ Χριστοῦ, καύχημα καί σωτηρία τῆς Οἰκουμένης

ΑΓΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ

Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ, ΚΑΥΧΗΜΑ ΚΑΙ ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΗΣ

(επιλεγμένα αποσπάσματα από την ΙΓ΄ Κατήχηση, σχετικά με το άρθρο του Συμβόλου της Πίστεως:

«Σταυρωθέντα τε ὑπὲρ ἡμῶν ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου, καὶ παθόντα καὶ ταφέντα…»)

Α΄. Είναι καύχημα της Καθολικής Εκκλησίας1 βέβαια το καθετί που έπραξε ο Ιησούς, αλλά το καύχημα των καυχημάτων είναι ο Σταυρός Του. Τούτο ασφαλώς γνωρίζοντας ο Παύλος, λέει: «Ἐμοὶ δὲ μὴ γένοιτο καυχᾶσθαι εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ (:Ποτέ να μη συμβεί εγώ να καυχηθώ για τίποτε άλλο παρά μόνο για το ότι ο Ιησούς Χριστός για χάρη μου πήρε μορφή δούλου και σταυρώθηκε για την σωτηρία μου. Μόνο καύχημά μου είναι ο σταυρικός θάνατος του Κυρίου μας Ιησού Χριστού)»[Γαλ. 6, 14].

Ήταν πραγματικά θαυμαστό που ανέβλεψε ο εκ γενετής τυφλός στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ [πρβ. Ιω. 9, 7: «Καὶ εἶπεν αὐτῷ· ὕπαγε νίψαι εἰς τὴν κολυμβήθραν τοῦ Σιλωάμ, ὃ ἑρμηνεύεται ἀπεσταλμένος. Ἀπῆλθεν οὖν καὶ ἐνίψατο, καὶ ἦλθε βλέπων (:Και δοκιμάζοντας την πίστη του τυφλού τού είπε: ‘’Πήγαινε, νίψου στη στέρνα του Σιλωάμ’’, όνομα εβραϊκό που μεταφράζεται «απεσταλμένος». Ύστερα, λοιπόν, από την εντολή αυτή του Ιησού πήγε ο τυφλός εκεί και νίφτηκε, και ήλθε στο σπίτι του με μάτια υγιή)» ], αλλά τι είναι αυτό μπροστά στην ανάβλεψη των πνευματικά τυφλών όλης της οικουμένης; Θεωρείται μέγα θαύμα και υπερφυσικό που αναστήθηκε ο Λάζαρος, ενώ ήταν τετραήμερος νεκρός, αλλά τότε η χάρη της Αναστάσεως σταμάτησε σε αυτόν[βλ. Ιω. 11, 38-44]. Τι είναι, όμως, αυτό μπροστά στην ανάσταση των νεκρωμένων από την αμαρτία, σε ολόκληρη την οικουμένη;

Είναι θαυμαστό που από τους πέντε άρτους πήγασε τροφή για πέντε χιλιάδες [Ματθ. 14, 21: «Οἱ δὲ ἐσθίοντες ἦσαν ἄνδρες ὡσεὶ πεντακισχίλιοι χωρὶς γυναικῶν καὶ παιδίων (:Εκείνοι μάλιστα που έφαγαν ήταν περίπου πέντε χιλιάδες άνδρες, χωρίς να συνυπολογίζονται στον αριθμό αυτόν οι γυναίκες και τα παιδιά)» ], αλλά τι είναι αυτό μπρος στο ότι χόρτασε αυτούς «που πέθαιναν από πνευματική πείνα, εξαιτίας της άγνοιάς τους, σε όλα τα μέρη της γης;» [πρβ. Αμ. 8, 11: «Ἰδοὺ ἡμέραι ἔρχονται, λέγει Κύριος, καὶ ἐξαποστελῶ λιμὸν ἐπὶ τὴν γῆν, οὐ λιμὸν ἄρτων οὐδὲ δίψαν ὕδατος, ἀλλὰ λιμὸν τοῦ ἀκοῦσαι λόγον Κυρίου (:Να· έρχονται οι μέρες αυτές», λέει ο Κύριος, «που θα στείλω πείνα στη χώρα, όχι πείνα από έλλειψη άρτου, ούτε δίψα από έλλειψη νερού, αλλά ασυγκρίτως βαρύτατη πείνα. Θα πεινάτε και θα διψάτε να ακούσετε κάποιον παρηγορητικό λόγο Θεού και κάποια προφητεία και δεν θα μπορείτε)»].

Ἐγκώμιο στό γενέθλιο τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου [Λόγος Α] Ἁγίου Ἀνδρέου, Ἀρχιεπισκόπου Κρήτης, τοῦ Ἱεροσολυμίτου

Αγίου Ανδρέου, Αρχιεπισκόπου Κρήτης, του Ιεροσολυμίτου

ΕΓΚΩΜΙΟ ΣΤΟ ΓΕΝΕΘΛΙΟ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ [Λόγος Α΄]

Αρχή των εορτών είναι για εμάς η σημερινή πανήγυρη· πρώτη, ως προς τον Νόμο και τις σκιές [Εδώ ο Άγιος Ανδρέας Κρήτης εννοεί τον μωσαϊκό νόμο και τις προτυπώσεις της Παλαιάς Διαθήκης, οι οποίες προεικόνιζαν όσα επρόκειτο να πραγματοποιηθούν πλήρως με την έλευση του Χριστού. Ονομάζονται «σκιές», επειδή δεν αποτελούσαν ακόμη την ίδια την πραγματικότητα της σωτηρίας, αλλά τύπους και προαναγγελίες της χάριτος και της αλήθειας που φανερώθηκαν εν Χριστώ], και συγχρόνως είσοδος στη χάρη και την αλήθεια [ βλ. Ιω. 1,17: «Ὃτι ὁ νόμος διὰ Μωϋσέως ἐδόθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο (:Διότι ο νόμος, που τον παρέβαιναν οι άνθρωποι και για τον λόγο αυτό γίνονταν ένοχοι και ανάξιοι να λάβουν τη χάρη της υιοθεσίας, δόθηκε διαμέσου ανθρώπου και δούλου, του Μωυσή. Ενώ η χάρη και η τέλεια αποκάλυψη της αλήθειας, η οποία αντικατέστησε τις σκιές και τα σύμβολα του νόμου, ήλθαν διαμέσου του Ιησού Χριστού. Και αυτή η χάρη και η αλήθεια ελευθερώνουν τον άνθρωπο από τη δουλεία της αμαρτίας και τον αναγεννούν)»].

Είναι, όμως, αυτή και μέση και τελευταία· ως αρχή, έχει την ολοκλήρωση του Νόμου· ως μέση, τη σύνδεση των δύο άκρων· και ως τέλος, τη φανέρωση της αλήθειας. Ολοκλήρωση, λοιπόν, του Νόμου είναι ο Χριστός [Ρωμ. 10,4:«Τέλος γὰρ νόμου Χριστὸς εἰς δικαιοσύνην παντὶ τῷ πιστεύοντ ι(:Διότι ο Χριστός έδωσε τέλος στην αποστολή και την ισχύ του μωσαϊκού νόμου˙ κι έτσι τώρα αποκτά τη δικαίωση και τη σωτηρία του καθένας που πιστεύει στον Χριστό, κι όχι όποιος εξαρτά τη δικαίωσή του από τον νόμο, όπως την εξαρτούν οι Ισραηλίτες που απίστησαν)»] · όχι τόσο απομακρύνοντάς μας από την αποκλειστικά κατά γράμμα και εξωτερική τήρησή του, όσο επαναφέροντάς μας στο βαθύτερο, πνευματικό του νόημα.

Γιατί σε αυτό ακριβώς συνίσταται η πραγματική τελείωση: ο Ίδιος ο Δωρητής του Νόμου, αφού έφερε τα πάντα στην ολοκλήρωσή τους, ανύψωσε την κατά γράμμα τήρηση του Νόμου στο βαθύτερο πνευματικό του νόημα, συγκέντρωσε και ένωσε στο πρόσωπό Του ολόκληρο το έργο της θείας οικονομίας [Ἐφ. 1,10: «Εἰς οἰκονομίαν τοῦ πληρώματος τῶν καιρῶν, ἀνακεφαλαιώσασθαι τὰ πάντα ἐν τῷ Χριστῷ, τὰ ἐπὶ τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, ἐν αὐτῷ (:Σκοπός του σχεδίου αυτού ήταν η τακτοποίηση του οίκου Του, δηλαδή της Εκκλησίας Του. Η τακτοποίηση και οικονομία αυτή θα πραγματοποιούνταν όταν θα συμπληρώνονταν οι καθορισμένοι χρόνοι και θα ερχόταν ο κατάλληλος καιρός για να συνενώσει τα πάντα στο πρόσωπο του Χριστού φέροντάς τα σε κοινωνία μαζί Του˙ δηλαδή και τους αγγέλους του ουρανού και τους ανθρώπους της γης, που εξαιτίας των αμαρτιών τους ήταν τελείως χωρισμένοι από τον ουράνιο κόσμο. Και έκανε την ένωση αυτήν διαμέσου του Ίδιου του Χριστού)»] και αποκατέστησε την αρμονία ανάμεσα στον Νόμο και την χάρη [[Δεν τα παρουσίασε ως δύο αντίθετες και ασύνδετες πραγματικότητες, αλλά έδειξε ότι ο Νόμος προετοίμαζε και οδηγούσε προς τη χάρη, δηλαδή τη σωτηριώδη ενέργεια και δωρεά του Θεού που φανερώθηκε και προσφέρθηκε στον άνθρωπο δια του Χριστού, σε αντιδιαστολή προς την εποχή του μωσαϊκού νόμου και των προτυπώσεων , ενώ η χάρη ολοκληρώνει όσα ο Νόμος προτύπωνε]].

Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου. Στόν Ἅγιο Ἱερομάρτυρα Βαβύλα

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ

ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΕΡΟΜΑΡΤΥΡΑ ΒΑΒΥΛΑ

α. Εγώ ήθελα, βέβαια, σήμερα να εκπληρώσω την υπόσχεση που σας είχα δώσει, όταν βρέθηκα εδώ την προηγούμενη φορά· αλλά τι να κάνω; Παρουσιάστηκε στο μεταξύ ο μακάριος Βαβύλας και μας κάλεσε κοντά του, όχι με τη φωνή του, αλλά ελκύοντάς μας με την πνευματική λάμψη που εκπέμπει η μορφή του. Μη δυσανασχετείτε, λοιπόν, που αναβάλλεται η εξόφληση του χρέους· όσο περισσότερο παρατείνεται, τόσο περισσότερο αυξάνεται και ο τόκος που θα λάβετε. Γιατί θα σας το εξοφλήσουμε το χρέος μαζί με τον τόκο του, όπως ακριβώς διέταξε και ο Δεσπότης, που μας το εμπιστεύθηκε ως παρακαταθήκη [βλ. Ματθ. 25,27: «Ἔδει οὖν σε βαλεῖν τὸ ἀργύριόν μου τοῖς τραπεζίταις, καὶ ἐλθὼν ἐγὼ ἐκομισάμην ἂν τὸ ἐμὸν σὺν τόκῳ (:Έπρεπε, λοιπόν, εσύ να καταθέσεις το χρήμα μου στους τραπεζίτες, κι όταν θα ερχόμουν εγώ, θα έπαιρνα με τόκο αυτό που μου ανήκει)»]. Να είστε, λοιπόν, ήσυχοι για όσα σας οφείλονται, αφού και το κεφάλαιο και το κέρδος του παραμένουν δικά σας· ας μην αφήσουμε να περάσει ανεκμετάλλευτο το κέρδος που μας προέκυψε σήμερα, αλλά ας εντρυφήσουμε στα θαυμαστά επιτεύγματα του μακαρίου Βαβύλα.

Το πώς, λοιπόν, ποίμανε την Εκκλησία του τόπου μας και διέσωσε το ιερό, αυτό, σκάφος μέσα από θύελλες, τρικυμίες και κύματα, πόση παρρησία έδειξε απέναντι στον αυτοκράτορα, πώς έδωσε τη ζωή του για το ποίμνιό του και δέχθηκε εκείνον τον μακάριο μαρτυρικό θάνατο, αυτά και άλλα παρόμοια θα τα αφήσουμε να τα διηγηθούν οι μεγαλύτεροι σε ηλικία διδάσκαλοι και ο κοινός μας πνευματικός πατέρας[Με την έκφραση “κοινὸς πατὴρ ἡμῶν” ο Ιερός Χρυσόστομος αναφέρεται στον επίσκοπο Αντιοχείας Φλαβιανό, τον κοινό πνευματικό πατέρα της τοπικής Εκκλησίας (ο λόγος αυτός εκφωνήθηκε περίπου το 387 μ.Χ.), στον οποίο αναθέτει, μαζί με τους πρεσβύτερους διδασκάλους, τη διήγηση των παλαιότερων γεγονότων της ζωής του αγίου Βαβύλα]. Γιατί τα παλαιότερα γεγονότα μπορούν να σας τα αφηγηθούν καλύτερα οι μεγαλύτεροι στην ηλικία. Όσα, όμως, συνέβησαν πιο πρόσφατα, στη δική μας εποχή, θα σας τα διηγηθώ εγώ, ο νεότερος· εννοώ όσα έγιναν μετά τον θάνατο και την ταφή του μάρτυρα, όταν τα λείψανά του βρίσκονταν στο προάστιο[Εννοεί εδώ το γνωστό προάστιο της Αντιόχειας, τη Δάφνη].

Γνωρίζω βέβαια ότι οι ειδωλολάτρες θα περιγελάσουν την υπόσχεσή μας, όταν μας ακούσουν να λέμε ότι θα μιλήσουμε για τα θαυμαστά επιτεύγματα που επιτέλεσε μετά τον θάνατο και την ταφή του εκείνος που τάφηκε και το σώμα του διαλύθηκε σε σκόνη. Αυτό, όμως, δεν θα μας κάνει να σωπάσουμε· αντίθετα, ακριβώς γι’ αυτό θα μιλήσουμε ακόμη περισσότερο, ώστε, αποδεικνύοντας ότι το παράδοξο αυτό γεγονός είναι αληθινό, να στρέψουμε τελικά τον χλευασμό εναντίον τους. Γιατί ένας απλός άνθρωπος δεν μπορεί να πραγματοποιεί ανδραγαθήματα μετά τον θάνατό του· ένας μάρτυρας, όμως, μπορεί να πραγματοποιεί πολλά και μεγάλα.

Βασιλείου τοῦ Μεγάλου. Στόν Ἅγιο Μάρτυρα Μάμαντα

ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ

ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΜΑΡΤΥΡΑ ΜΑΜΑΝΤΑ

Έχω πλήρη επίγνωση του ύψους των εγκωμίων που επιβάλλει η εορταστική αυτή σύναξη· έχω, όμως, ταυτόχρονα επίγνωση και της δικής μου ανεπάρκειας και αδυναμίας να ανταποκριθώ σε αυτό. Γιατί η περίσταση απαιτεί να αρθρωθεί ένας λόγος αντάξιος των παρευρισκομένων, των προσδοκιών που έχουν εναποθέσει σε εμάς και, βέβαια, του ίδιου του θέματος. Καθώς σήμερα τελούμε με ιδιαίτερη λαμπρότητα τη μνήμη του μάρτυρα, κάθε νους είναι προσηλωμένος και κάθε ακοή προετοιμασμένη, προσδοκώντας να ειπωθεί κάτι αντάξιό του· και ο πόθος προς αυτόν είναι που οδηγεί ολόκληρο το εκκλησίασμα στη σύναξη. Γιατί τα ευγνώμονα παιδιά θέλουν τα εγκώμια των πατέρων τους να είναι αντάξια του μεγαλείου τους και δεν θα ανέχονταν το μεγαλείο εκείνων που εγκωμιάζονται να διακυβεύεται εξαιτίας της ανεπάρκειας του ομιλητή. Έτσι, όσο μεγαλύτερος είναι ο ζήλος των ακροατών, τόσο μεγαλύτερη γίνεται και η ευθύνη του ομιλητή.

Τι θα κάνουμε λοιπόν; Και πώς θα ικανοποιήσουμε τις προσδοκίες σας, χωρίς συγχρόνως κι εμείς να φύγουμε χωρίς να έχουμε προσφέρει τίποτε σε όσους βρίσκονται εδώ; Θα παρακαλέσουμε, λοιπόν, τον καθένα να ανακαλέσει και να ανανεώσει στον νου του όσα είχε ήδη στη μνήμη του όταν ήλθε, να τραφεί από τα δικά του πνευματικά αποθέματα και, βρίσκοντας χαρά στα εφόδια που ήδη διαθέτει, να αναχωρήσει. Θυμηθείτε, σας παρακαλώ, τον μάρτυρα, όσοι δεχθήκατε τη βοήθειά του μέσα από όνειρα· όσοι, όταν βρεθήκατε σε αυτόν εδώ τον τόπο, τον είχατε συμπαραστάτη στην προσευχή σας· όσοι, όταν επικαλεστήκατε το όνομά του, νιώσατε έμπρακτα την παρουσία και τη βοήθειά του· θυμηθείτε πόσους οδοιπόρους επανέφερε στον δρόμο τους, πόσους θεράπευσε από ασθένειες, σε πόσους επέστρεψε παιδιά που είχαν ήδη πεθάνει και σε πόσους χάρισε περισσότερα χρόνια ζωής. Συγκεντρώστε, λοιπόν, όλες αυτές τις εμπειρίες και συνθέστε όλοι μαζί, με τη συνεισφορά του καθενός, το εγκώμιο του μάρτυρα. Μοιραστείτε μεταξύ σας όσα γνωρίζει ο καθένας· κι εκείνο που κάποιος δεν γνωρίζει, ας το μαθαίνει από αυτόν που το γνωρίζει. Και έτσι, αφού με την κοινή συνεισφορά σας παραθέσετε ο ένας στον άλλο ένα κοινό πνευματικό γεύμα, δείξτε επιείκεια και στη δική μας αδυναμία.

Ἀρχή τῆς Ἰνδίκτου. Ἑρμηνεία τῆς εὐαγγελικῆς περικοπῆς ἀπό τόν Ἱερό Χρυσόστομο

ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΝΔΙΚΤΟΥ[:Ματθ. 13, 53-58]

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΠΕΡΙΚΟΠΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΕΡΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ

«Καὶ ἐγένετο ὅτε ἐτέλεσεν ὁ ᾿Ιησοῦς τὰς παραβολὰς ταύτας μετῆρεν ἐκεῖθεν (:Και όταν ο Ιησούς τελείωσε τις παραβολές αυτές, αναχώρησε από εκεί)»[Ματθ.13,53].Γιατί είπε ο Κύριος τις παραβολές αυτές; Επειδή επρόκειτο και άλλες να πει. Και για ποιο λόγο μεταβαίνει από εκεί; Επειδή ήθελε να σπείρει παντού τον λόγο.

«Καὶ ἐλθὼν εἰς τὴν πατρίδα αὐτοῦ ἐδίδασκεν αὐτοὺς ἐν τῇ συναγωγῇ αὐτῶν (:Και αφού ήλθε στην πατρίδα Του, δίδασκε τους κατοίκους της στη συναγωγή τους)». Και ποια πόλη ονομάζει τώρα πατρίδα Του; Εγώ νομίζω τη Ναζαρέτ· διότι λέγει: «Καὶ οὐκ ἐποίησεν ἐκεῖ δυνάμεις πολλὰς(:Και δεν έκανε εκεί πολλά θαύματα)»[Ματθ.13,58]· ενώ στην Καπερναούμ έκανε θαύματα. Για τον λόγο αυτόν και έλεγε: «Καὶ σὺ Καπερναούμ, ἡ ἕως τοῦ οὐρανοῦ ὑψωθεῖσα, ἕως ᾅδου καταβιβασθήση· ὅτι εἰ ἐν Σοδόμοις ἐγενήθησαν αἱ δυνάμεις αἱ γενόμεναι ἐν σοί, ἔμειναν ἂν μέχρι τῆς σήμερον(:Κι εσύ, Καπερναούμ, που έγινες κατοικία του ενανθρωπήσαντος Κυρίου και γι’ αυτό υψώθηκες δοξασμένη μέχρι τον ουρανό, θα κατεβείς ντροπιασμένη μέχρι τον Άδη· διότι εάν είχαν γίνει στα Σόδομα τα μεγάλα θαύματα που έγιναν σε σένα, δεν θα καταστρέφονταν, αλλά οι κάτοικοί τους θα μετανοούσαν, και τα Σόδομα θα έμεναν μέχρι τη σημερινή ημέρα)»[Ματθ.11,23].

Όταν λοιπόν ήλθε εκεί, τα μεν θαύματα τα άφησε, για να μην ανάψει περισσότερο τον φθόνο τους, ούτε να είναι μεγαλύτερη η καταδίκη τους· αντιθέτως προτιμά τη διδασκαλία που δεν περιέχει μικρότερο θαύμα έναντι των θαυμάτων· διότι και οι πλέον ανόητοι έπρεπε να θαυμάσουν και να εκπλαγούν από τη δύναμη των λόγων Του, αυτοί όμως όλως αντιθέτως Τον ταπεινώνουν από τον νομιζόμενο ως πατέρα Του, Ιωσήφ[«Οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τοῦ τέκτονος υἱός;(:Δεν είναι αυτός ο γιος του μαραγκού;)»:Ματθ.13,55]· μολονότι βέβαια πολλά παρόμοια παραδείγματα από την παλαιά εποχή και είχαν δει γενναία παιδιά από άσημους πατέρες.

Καθόσον και ο Δαβίδ ήταν υιός κάποιου άσημου γεωργού, του Ιεσσαί· και ο Αμμώς ήταν υιός αιγοβοσκού και ο ίδιος επίσης ήταν αιγοβοσκός· αλλά και ο Μωυσής ο νομοθέτης είχε πατέρα, που απείχε πάρα πολύ από αυτόν. Και ακριβώς για τον λόγο αυτόν έπρεπε κατεξοχήν να προσκυνούν και να καταλαμβάνονται από θαυμασμό, επειδή μολονότι προερχόταν από ταπεινούς γονείς, τους δίδασκε τόσο υψηλά νοήματα· διότι ήταν ολοφάνερο ότι αυτά δεν προέρχονταν από ανθρώπινη φροντίδα, αλλά ήταν αποτέλεσμα της θείας χάριτος. Αυτοί όμως από αυτά που έπρεπε να Τον θαυμάζουν, από αυτά ορμώμενοι Τον περιφρονούν. Συνεχώς μάλιστα συχνάζει στις συναγωγές για να μην Τον κατηγορήσουν ακόμη περισσότερο, ότι, δαπανώντας τον χρόνο Του στην έρημο, δημιουργεί σχίσμα και κάνει πόλεμο ενάντια στην πολιτεία.

Ἀρχή τῆς Ἰνδίκτου. Ὁ Ἅγιος Κύριλλος Ἀλεξανδρείας γιά τήν εὐαγγελική περικοπἠ τῆς ἀρχῆς τῆς Ἰνδίκτου

ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΝΔΙΚΤΟΥ[:Λουκά 4,16-30]

Ο ΑΓΙΟΣ ΚΥΡΙΛΛΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΕΡΙΚΟΠΗ

ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΤΗΣ ΙΝΔΙΚΤΟΥ

«Καὶ ὑπέστρεψεν ὁ ᾿Ιησοῦς ἐν τῇ δυνάμει τοῦ Πνεύματος εἰς τὴν Γαλιλαίαν· καὶ φήμη ἐξῆλθε καθ᾿ ὅλης τῆς περιχώρου περὶ αὐτοῦ· καὶ αὐτὸς ἐδίδασκεν ἐν ταῖς συναγωγαῖς αὐτῶν δοξαζόμενος ὑπὸ πάντων. Καὶ ἦλθεν εἰς τὴν Ναζαρέτ, οὗ ἦν τεθραμμένος, καὶ εἰσῆλθε κατὰ τὸ εἰωθὸς αὐτῷ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τῶν σαββάτων εἰς τὴν συναγωγήν, καὶ ἀνέστη ἀναγνῶναι (: Και ο Ιησούς γύρισε πίσω στη Γαλιλαία γεμάτος με τη δύναμη του Πνεύματος, το οποίο με τη νίκη Του κατά του διαβόλου Τον ενίσχυε πιο αισθητά. Και εξαιτίας των θαυμάτων Του διαδόθηκε σε όλα τα περίχωρα της Γαλιλαίας η φήμη ότι είναι θαυματουργός προφήτης, απεσταλμένος από τον Θεό. Και Αυτός δίδασκε μέσα στις συναγωγές τους, και όλοι Τον δόξαζαν και Τον επαινούσαν. Έπειτα ήλθε στη Ναζαρέτ, εκεί όπου είχε ανατραφεί και είχε μεγαλώσει. Και, όπως συνήθιζε από την παιδική Του ακόμη ηλικία, μπήκε την ημέρα του Σαββάτου στη συναγωγή και σηκώθηκε από τη θέση Του για να διαβάσει κάποια προφητική περικοπή από τη Βίβλο)»[Λουκά 4,14-16].

Επειδή λοιπόν έπρεπε να φανερώσει τον εαυτό Του στους εξ αίματος Ισραηλίτες και να λάμψει το μυστήριο της ενανθρώπησης σε εκείνους που δεν Τον γνώρισαν, και ότι είχε χριστεί από τον Θεό Πατέρα για τη σωτηρία του ανθρώπινου γένους, το κάνει και αυτό με μεγάλη σοφία. Και κάνει αυτή τη χάρη πριν από τους άλλους, στους κατοίκους της Ναζαρέτ, με τους οποίους είχε συναναστραφεί, εννοώ ως άνθρωπος. Μπαίνοντας λοιπόν στη συναγωγή, Του δόθηκε βιβλίο για να το αναγνώσει, και ανοίγοντάς το, διάλεξε προφητική περικοπή που μιλούσε για το δικό Του μυστήριο. Ολοφάνερα βέβαια Αυτός ο Ίδιος ήταν που τα έλεγε αυτά με τη φωνή του προφήτη, ότι και θα γίνει άνθρωπος, και θα έρθει για να σώσει την υφήλιο. Και λέμε ότι ο Υιός δεν χρίσθηκε με άλλον τρόπο, αλλά ότι ήρθε με σάρκα, δηλαδή σαν εμάς και έγινε άνθρωπος· γιατί, όντας Θεός μαζί και άνθρωπος, ο Ίδιος δίνει με τρόπο θεϊκό το Πνεύμα στην κτίση, αλλά και δέχεται Αυτό από τον Θεό και Πατέρα ως άνθρωπος, Αυτός που αγιάζει όλη την κτίση, καθόσον και από τον άγιο Πατέρα είχε φανερωθεί, και το άγιο Πνεύμα που αναβλύζει από Αυτόν το μεταδίδει στις ουράνιες δυνάμεις ως δικό Του και επιπλέον και σε εκείνους που έχουν αναγνωρίσει την παρουσία Του.

«Καὶ ἐπεδόθη αὐτῷ βιβλίον ῾Ησαΐου τοῦ προφήτου, καὶ ἀναπτύξας τὸ βιβλίον εὗρε τὸν τόπον οὗ ἦν γεγραμμένον: Πνεῦμα Κυρίου ἐπ᾿ ἐμέ, οὗ εἵνεκεν ἔχρισέ με, εὐαγγελίσασθαι πτωχοῖς ἀπέσταλκέ με, ἰάσασθαι τοὺς συντετριμμένους τὴν καρδίαν, κηρῦξαι αἰχμαλώτοις ἄφεσιν καὶ τυφλοῖς ἀνάβλεψιν, ἀποστεῖλαι τεθραυσμένους ἐν ἀφέσει, κηρῦξαι ἐνιαυτὸν Κυρίου δεκτόν(:Και Του παρέδωσαν το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα. Ξεδίπλωσε τότε το βιβλίο που ήταν τυλιγμένο σε κυλινδρικό σχήμα και βρήκε το μέρος όπου ήταν γραμμένο το εξής:

Μνήμη τῆς ἀποτομῆς τῆς κεφαλῆς τοῦ Τιμίου Προδρόμου. Έρμηνεία τῆς εὐαγγελικῆς περικοπῆς ἀπό τόν Ἱερό Χρυσόστομο

ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΟΜΗΣ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΗΣ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ[:Ματθ.14,1-12]

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΠΕΡΙΚΟΠΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΕΡΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ

«Ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ἤκουσεν Ἡρῴδης ὁ τετράρχης τὴν ἀκοὴν Ἰησοῦ (:Εκείνον τον καιρό άκουσε ο Ηρώδης Αντίπας, ο τετράρχης της Γαλιλαίας και της Περαίας, τη φήμη του Ιησού)»[Ματθ.14,1]· διότι ο βασιλιάς Ηρώδης, ο πατέρας του, που είχε φονεύσει τα νήπια της Βηθλεέμ και των περιχώρων της, είχε πεθάνει.

Ο ευαγγελιστής δεν σημειώνει απλώς και χωρίς αιτία τον καιρό, αλλά για να πληροφορηθείς την αλαζονεία και την αδιαφορία του τυράννου· διότι δεν πληροφορήθηκε από νωρίς τα σχετικά με Αυτόν, αλλά μετά από πολύ χρόνο. Τέτοιοι δηλαδή είναι αυτοί που κυβερνούν και περιβάλλονται από πολύ μεγάλη υλική δύναμη. Τα πληροφορούνται αυτά πολύ αργά, επειδή δεν ασχολούνται και πολύ με αυτά. Εσύ όμως, σε παρακαλώ, πρόσεξε πόσο σπουδαίο πράγμα είναι η αρετή· διότι μολονότι είχε πλέον πεθάνει ο ενάρετος Ιωάννης, τον φοβάται, και από τον φόβο φιλοσοφεί και για την ανάσταση· διότι λέγει ο ευαγγελιστής παρακάτω: «Καὶ εἶπε τοῖς παισὶν αὐτοῦ· οὗτός ἐστιν Ἰωάννης ὁ βαπτιστής· αὐτὸς ἠγέρθη ἀπὸ τῶν νεκρῶν, καὶ διὰ τοῦτο αἱ δυνάμεις ἐνεργοῦσιν ἐν αὐτῷ(:Και είπε στους αυλικούς του: “Αυτός είναι ο Ιωάννης ο Βαπτιστής˙ αυτός αναστήθηκε από τους νεκρούς με νέα αποστολή από τον Θεό. Και γι’ αυτό οι υπερφυσικές δυνάμεις ενεργούν μέσα απ’ αυτόν”)»[Ματθ.14,2].

Είδες την έκταση που έλαβε ο φόβος; Διότι ούτε και τότε τόλμησε να πει κάτι στον έξω κόσμο, αλλά και τότε το λέγει μόνο στους αυλικούς του. Και αυτή όμως η σκέψη του είναι στρατιωτική και παράλογη. Καθόσον και πολλοί άλλοι αναστήθηκαν από τους νεκρούς και κανείς δεν έκανε κανένα παρόμοιο θαυματουργικό σημείο. Εγώ νομίζω ότι τα λόγια αυτά περιέχουν και φιλοτιμία και φόβο· διότι παρόμοιο πράγμα παθαίνουν οι παράλογοι άνθρωποι, οι οποίοι δέχονται πολλές φορές μέσα τους αντίθετα πάθη.

Ο Λουκάς όμως λέγει ότι το πλήθος έλεγε για τον Ιησού: «Ἤκουσε δὲ Ἡρῴδης ὁ τετράρχης τὰ γινόμενα ὑπ᾿ αὐτοῦ πάντα, καὶ διηπόρει διὰ τὸ λέγεσθαι ὑπό τινων ὅτι Ἰωάννης ἐγήγερται ἐκ τῶν νεκρῶν, ὑπό τινων δὲ ὅτι Ἠλίας ἐφάνη, ἄλλων δὲ ὅτι προφήτης τις τῶν ἀρχαίων ἀνέστη(:Όταν άκουσε όμως ο τετράρχης Ηρώδης όλα τα θαυμαστά που γίνονταν από τον Ιησού, βρισκόταν σε μεγάλη απορία· διότι μερικοί έλεγαν ότι ο Ιωάννης αναστήθηκε απ’ τους νεκρούς και ότι αυτός έκανε τα θαύματα. Μερικοί άλλοι πάλι ταύτιζαν τον Ιησού με κάποιον απ’ τους άλλους προφήτες και έλεγαν ότι εμφανίστηκε πάλι ο Ηλίας, ο οποίος δεν είχε πεθάνει αλλά είχε αναληφθεί. Κι άλλοι πάλι έλεγαν ότι αναστήθηκε κάποιος από τους αρχαίους προφήτες)» [Λουκά 9,7-8]. Ο Ηρώδης όμως σαν να έλεγε κάτι πιο σοφό από τους άλλους είπε αυτό. Καταρχήν λοιπόν αυτός κατά πολύ φυσικό λόγο, όταν οι άλλοι έλεγαν ότι ο Ιησούς είναι ο Ιωάννης(διότι πολλοί το ισχυρίζονταν και αυτό), το αρνιόταν και έλεγε με υπερηφάνεια και αλαζονεία ότι «εγώ τον φόνευσα τον Ιωάννη» [βλ. Μάρκ.6,16: «Ἀκούσας δὲ ὁ Ἡρῴδης εἶπεν ὅτι ὃν ἐγὼ ἀπεκεφάλισα Ἰωάννην, οὗτός ἐστιν· αὐτὸς ἠγέρθη ἐκ νεκρῶν(:Όταν λοιπόν άκουσε ο Ηρώδης αυτά που έλεγαν όλοι αυτοί για τον Ιησού, είπε ότι αυτός είναι ο Ιωάννης που εγώ τον αποκεφάλισα. Αυτός αναστήθηκε από τους νεκρούς)» και Λουκά 9,9: «Ἰωάννην ἐγὼ ἀπεκεφάλισα· τίς δέ ἐστιν οὗτος περὶ οὗ ἐγὼ ἀκούω τοιαῦτα;(:Εγώ τον Ιωάννη τον αποκεφάλισα και απαλλάχθηκα οριστικά απ’ αυτόν. Ποιος όμως να είναι αυτός για τον οποίο εγώ ακούω ότι ενεργεί τέτοια παράδοξα έργα; Και ζητούσε να δει τον Ιησού)»]. Όταν όμως η φήμη αυτή έπαψε, τότε πλέον και αυτός στο εξής λέγει τα ίδια με τον πολύ κόσμο. Ακολούθως ο ευαγγελιστής μάς διηγείται και την ιστορία.

Ἁγίου Ἀνδρέου Κρήτης. Στόν Ἅγιο καί μακάριο καί πανένδοξο ἀπόστολο τοῦ Χριστοῦ Τίτο!

ΑΓΙΟΥ ΑΝΔΡΕΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΚΑΙ ΜΑΚΑΡΙΟ ΚΑΙ ΠΑΝΕΝΔΟΞΟ ΑΠΟΣΤΟΛΟ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ, ΤΙΤΟ1

Καθώς πρόκειται να επιχειρήσω να πλέξω αποστολικό εγκώμιο, είθε να μου παρασταθεί ως βοηθός το Άγιο Πνεύμα και να μου χαρίσει τον λόγο που επιθυμώ. Γιατί συνηθίζει πάντοτε να συμπαρίσταται σε εκείνους που έχουν επιλεγεί να μιλούν με την δική Του έμπνευση, όπως ακριβώς και παλαιότερα, όταν κατέβηκε από ψηλά με τη μορφή γλωσσών και κάθισε επάνω σε καθέναν από τους μαθητές του Χριστού. Και ας έρθει, όχι για να μετρήσει πόσο άξιος είμαι εγώ για ένα τόσο υψηλό εγχείρημα, αλλά, σύμφωνα με το μέγεθος της θείας και αγαθής ενέργειάς Του προς εμάς, για να μας χαρίσει πλουσιοπάροχα την απείρως μεγάλη χάρη Του.

Μακάρι κι εσείς, που επιθυμείτε να γευθείτε την άφθονη φωτοχυσία που αναβλύζει από εκεί, να ενώσετε την προσευχή σας με τη δική μου και να πείτε: «Κύριε, γνώρισόν μοι, καὶ γνώσομαι (:Κύριε, φανέρωσέ μου, κάνε γνωστή σε εμένα την αλήθεια κι εγώ θα την γνωρίσω)» [Ἱερ. 11,18], ώστε να ξέρω πότε πρέπει να μιλήσω· και ακόμη: «Μὴ περιέλῃς ἐκ τοῦ στόματός μου λόγον ἀληθείας ἕως σφόδρα(: Ποτέ να μην αφαιρέσεις από το στόμα μου, Κύριε, τον λόγο της αληθείας Σου και το θάρρος να ομολογώ αυτήν)»[Ψαλμ.118,43]. Έχοντας, λοιπόν, μπροστά μας το μεγαλειώδες θέμα με το οποίο πρόκειται να πραγματευθούμε, είναι απολύτως αναγκαίο να απευθυνόμαστε με προσευχή στο Άγιο Πνεύμα και να ζητούμε από αυτό δύναμη μεγαλύτερη από τη δική μας αξία, ώστε να μπορέσουμε να πούμε όσα αρμόζουν και να μην αδικήσουμε με τον λόγο μας εκείνον που εγκωμιάζουμε.

Ασφαλώς, όμως, ποθείτε να μάθετε ποιος είναι αυτός που πρόκειται τώρα να εγκωμιαστεί. Και αυτός, ολοφάνερα, είναι ο θεσπέσιος Τίτος, το πρώτο θεμέλιο της Εκκλησίας των Κρητών, ο στύλος της αλήθειας, το στήριγμα της πίστεως, ο προμαχώνας των αληθινών δογμάτων. Ο Τίτος, η ακατάπαυστη σάλπιγγα του ευαγγελικού κηρύγματος, η υψηλή αντήχηση της φωνής του Παύλου, ο κανόνας της αλάνθαστης γνώσεως. Αυτός, λοιπόν, ο μεγάλος οικοδεσπότης μάς κάλεσε σήμερα στην πνευματική πανδαισία των λόγων· μας παρέθεσε ως εδέσματα τα μυστικά της άγραφης σοφίας —είτε θαύματα πρέπει να τα ονομάσουμε, είτε δόγματα- και ως υπερχειλισμένο κρατήρα, όπου αναμειγνύεται θεϊκό ποτό, τον συνεκτικό λόγο της θείας διδασκαλίας, σαν ποτό που χύνεται άφθονο και προσφέρεται σε όλους για να το γευθούν.

Ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾶ. Στήν Θεία Μεταμόρφωση τοῦ Κυρίου

ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΠΑΛΑΜΑ

ΣΤΗΝ ΘΕΙΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ [ομιλία 2η]

Όπου και απόδειξη ότι, αν και το κατ᾽ αυτήν θειότατο φως είναι άκτιστο, όμως δεν είναι ουσία του Θεού.

Ο Προφήτης Ησαΐας προείπε για το ευαγγέλιο ότι «λόγον συντετμημένον Κύριος ποιήσει ἐν τῇ οἰκουμένῃ ὅλῃ(: λόγο συντετμημένο θα δώσει ο Κύριος σε ολόκληρη την οικουμένη)» [Ησ. 10, 23]. «Συντετμημένος λόγος» είναι εκείνος που μέσα σε λίγες λέξεις περικλείει πλούσιο νόημα. Ας επανεξετάσουμε, λοιπόν, σήμερα όσα έχουμε εκθέσει κι ας προσθέσουμε όσα υπολείπονται, για να εμφορηθούμε ακόμη περισσότερο από τα εναποκείμενα άφθαρτα νοήματα και ολόκληροι να καταληφθούμε από τα θεία.

«Καὶ μεθ᾿ ἡμέρας ἓξ παραλαμβάνει ὁ Ἰησοῦς τὸν Πέτρον καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ καὶ ἀναφέρει αὐτοὺς εἰς ὄρος ὑψηλὸν κατ᾿ ἰδίαν· καὶ μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν, καὶ ἔλαμψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, τὰ δὲ ἱμάτια αὐτοῦ ἐγένετο λευκὰ ὡς τὸ φῶς(:Ύστερα από έξι ημέρες ο Ιησούς πήρε μαζί Του τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη τον αδελφό του και τους ανέβασε σε ένα ψηλό βουνό, ιδιαιτέρως μόνο αυτούς. Και εκεί μεταμορφώθηκε μπροστά τους˙ και έγινε το πρόσωπό Του λαμπρό σαν τον ήλιο, και τα ενδύματά Του λευκά σαν το φως)» [Ματθ. 17, 1-2].

Ἡ Μεταμόρφωσις τοῦ Σωτῆρος. Ἑρμηνεία τῆς εὐαγγελικῆς περικοπῆς ἀπό τόν Ἱερό Χρυσόστομο

Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΙΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ[:Ματθ.17,1-13]

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΠΕΡΙΚΟΠΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΕΡΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ

«Καὶ μεθ᾿ ἡμέρας ἓξ παραλαμβάνει ὁ Ἰησοῦς τὸν Πέτρον καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην(:Ύστερα από έξι ημέρες ο Ιησούς πήρε μαζί Του τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη τον αδελφό του)»[Ματθ.17,1]. Άλλος όμως ευαγγελιστής, ο Λουκάς, λέγει ότι τους παρέλαβε μετά από οκτώ ημέρες, χωρίς αυτό να έρχεται σε αντίθεση προς αυτά που λέγει ο Ματθαίος, αλλά αντιθέτως μάλιστα και συμφωνεί πάρα πολύ[βλ. Λουκά 9,28: «Ἐγένετο δὲ μετὰ τοὺς λόγους τούτους ὡσεὶ ἡμέραι ὀκτὼ καὶ παραλαβὼν τὸν Πέτρον καὶ Ἰωάννην καὶ Ἰάκωβον ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος προσεύξασθαι(:Οκτώ περίπου ημέρες από τότε που είπε τα λόγια αυτά ο Ιησούς, πήρε μαζί Του τον Πέτρο, τον Ιωάννη και τον Ιάκωβο και ανέβηκε στο όρος για να προσευχηθεί)»· διότι ο μεν Λουκάς συμπεριέλαβε και την ημέρα που τους είπε τα παραπάνω λόγια και την ημέρα που τους ανέβασε στο όρος, ενώ ο Ματθαίος ανέφερε μόνο τις ενδιάμεσες ημέρες.

Αλλά εσύ, σε παρακαλώ, πρόσεξε πώς ο Ματθαίος αντιμετωπίζει πνευματικά το ζήτημα, χωρίς να αποκρύπτει εκείνους που προτιμήθηκαν αντί για αυτόν. Το ίδιο πράγμα το κάνει και ο Ιωάννης σε πολλές περιπτώσεις, περιγράφοντας με πολλή αλήθεια τους όλως ιδιαιτέρους επαίνους του Κυρίου προς τον Πέτρο· διότι η ομάδα αυτή αυτών των αγίων ανδρών ήταν απαλλαγμένη εξ ολοκλήρου από τη μοχθηρία και την κενοδοξία.

Αφού λοιπόν πήρε μαζί Του τους κορυφαίους, «ἀναφέρει αὐτοὺς εἰς ὄρος ὑψηλὸν κατ᾿ ἰδίαν·καὶ μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν, καὶ ἔλαμψε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, τὰ δὲ ἱμάτια αὐτοῦ ἐγένετο λευκὰ ὡς τὸ φῶς καὶ ἰδοὺ ὤφθησαν αὐτοῖς Μωσῆς καὶ Ἠλίας μετ᾿ αὐτοῦ συλλαλοῦντες(:και τους ανέβασε σε ένα ψηλό βουνό, ιδιαιτέρως μόνον αυτούς, και εκεί μεταμορφώθηκε μπροστά τους˙ και έγινε το πρόσωπό Του λαμπρό σαν τον ήλιο, και τα ενδύματά Του λευκά σαν το φως· και τότε εμφανίστηκαν σε αυτούς ο Μωυσής και ο Ηλίας, οι οποίοι συνομιλούσαν μαζί Του)»[Ματθ.17,1-3].

Για ποιο λόγο πήρε μαζί Του μόνο αυτούς; Επειδή αυτοί υπερείχαν πνευματικά από τους άλλους. Και η μεν υπεροχή του Πέτρου συνίστατο στο ότι αγαπούσε πάρα πολύ τον Κύριο, του Ιωάννη στο ότι τον αγαπούσε ο Κύριος, ενώ του Ιακώβου στο ότι αποκρίθηκε και είπε, μαζί με τον αδελφό του: «δυνάμεθα(:μπορούμε να πιούμε αυτό το ποτήρι)»[βλ. Ματθ.20,20-28:«Τότε προσῆλθεν αὐτῷ ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου μετὰ τῶν υἱῶν αὐτῆς προσκυνοῦσα καὶ αἰτοῦσά τι παρ᾿ αὐτοῦ. ὁ δὲ εἶπεν αὐτῇ· τί θέλεις; λέγει αὐτῷ· εἰπὲ ἵνα καθίσωσιν οὗτοι οἱ δύο υἱοί μου εἷς ἐκ δεξιῶν σου καὶ εἷς ἐξ εὐωνύμων σου ἐν τῇ βασιλείᾳ σου. ἀποκριθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν· οὐκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε. δύνασθε πιεῖν τὸ ποτήριον ὃ ἐγὼ μέλλω πίνειν, ἢ τὸ βάπτισμα ὃ ἐγὼ βαπτίζομαι βαπτισθῆναι;

Ἁγίου Συμεών, ἀρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης κατά πασῶν τῶν αἱρέσεων, κεφάλαιον ΚΒ :Ἐκ μόνου τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεται

ΑΓΙΟΥ ΣΥΜΕΩΝ, ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΚΑΤΑ ΠΑΣΩΝ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ, ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΒ΄:

Ἐκ μόνου τοῦ Πατρὸς τὸ Πνεῦμα ἐκπορεύεται

Γι’ αυτό φανερό είναι ότι ένα είναι και το θείο Πνεύμα από τον ένα Πατέρα. Ένα το Πνεύμα, επειδή εκπορεύεται από Αυτόν, όπως ένας και ο Κύριος και Μονογενής Υιός είναι εκ Πατρός γεννητός. Γι’ αυτό δεν είναι δυνατό το ένα και το αυτό να έχει δύο αρχές, όπως ισχυρίζονται οι Λατίνοι· επειδή και ο Μονογενής ένας είναι εξ ενός Πατρός, και μόνος εκ μόνου γεννητός, όπως και το θείο Πνεύμα ένα είναι και μόνο, εκ μόνου του Πατρός εκπορεύεται. Και ένας από Αυτούς είναι ο αίτιος, επειδή προς Αυτόν τα εξ Αυτού αναφέρονται και γι’ αυτό μοναρχία είναι Αυτό που προσκυνείται από εμάς, επειδή προς τον Πατέρα ως ένα και μόνο αίτιο αναφέρεται το μόνο γεννητό και εντελώς αναλλοίωτο, ο Υιός, και το μόνο εκπορευτό Άγιο Πνεύμα, και αυτό όμοια μη αλλοιούμενο καθόλου.

Δεν δηλώνει φύση το γεννητό και εκπορευτό, όπως λέγουν οι Πατέρες, αλλά ιδιότητα μόνο· διότι μία φύσις είναι σε τρία πρόσωπα και φυλάγει κάθε ένα τα δικά Του γνωρίσματα, διότι και ένας ο αίτιος του μονογενούς Υιού και του εκπορευτού Πνεύματος, ο Πατήρ αυτού, ο Οποίος γεννά τον Υιό αφράστως και ασωμάτως και εκπορεύει το Πνεύμα. Γι’ αυτό και μία ενότητα εν Τριάδι και η Τριάς αδιαίρετη· διότι «ἒνωσις Υἱοῦ καὶ Πνεύματος ὁ Πατήρ», λέγει η θεολόγος φωνή· του δε Αγίου Πνεύματος διάφοροι είναι οι καρποί, που είναι ενέργειες και δυνάμεις.

Ἁγίου Συμεών ἀρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης. Κατά πασῶν τῶν αἱρέσεων:Περί τῶν Λατίνων

AΓΙΟΥ ΣΥΜΕΩΝ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΚΑΤΑ ΠΑΣΩΝ ΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ: ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΛΑΤΙΝΩΝ

(επιλεγμένα αποσπάσματα)

ΚΛΗΡ. […] Αρκετά διδαχθήκαμε, άγιε δέσποτα, και τον λόγο γι’ αυτό· υπολείπεται τώρα να μάθουμε και ποια άραγε αίρεσις αναβλάστησε στην εκκλησία, ύστερα από την Ζ΄ (:εβδόμη) Οικουμενική Σύνοδο, και ποια φθορά προξένησε και πώς πρέπει να απολογούμαστε στους κυριευομένους από αυτήν την αίρεση.

ΑΡΧ. Και τους προηγουμένους λόγους, αδελφέ, δεν τους είπαμε από τον εαυτό μας, αλλά από όσα είχαμε ακούσει από Αγίους Πατέρες και από αυτούς μερικά, διότι ούτε σκοπό έχουμε να πούμε για όλα, ούτε δύναμη έχουμε ικανή γι’ αυτό· θαρρώντας, όμως, στον Θεό, για να αναπαύσουμε το ζήτημά σας ερχόμαστε να μιλήσουμε και γι’ αυτό το οποίο είναι πάνω από τη δύναμή μας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Θ΄: ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΛΑΤΙΝΩΝ

ΑΡΧ. Ύστερα, λοιπόν, από την έβδομη Σύνοδο δεν έγινε καμία άλλη Οικουμενική εκτός της λεγομένης ογδόης, την οποία και οι Λατίνοι αναφέρουν και τα πρακτικά αυτής της Συνόδου εν μέρει είναι φανερά και παραδεδομένα, στα οποία μπορεί να μάθει κανείς ακριβέστερα και για τον νεωτερισμό των Λατίνων και πώς η Σύνοδος αυτή αναθεμάτισε εκείνους, που τολμούν να πουν, ότι το θείο Πνεύμα εκπορεύεται και εκ του Υιού, και μας παρέδωσε να φυλάγουμε με κάθε τρόπο απαρασάλευτα τα του ιερού συμβόλου.

Αλλά δεν γνωρίζω πώς οι Λατίνοι τα περιφρόνησαν αυτά. Νομίζω ότι αυτό το έπαθαν από υπερηφάνεια και αλαζονεία, τα οποία προηγουμένως ετάραξαν και εκείνους που πριν ήσαν Άγγελοι και έγινε αυτό πρόξενος αιτίας θανάτου στους αρχηγούς των προγόνων μας. Αυτά, λοιπόν, έγιναν αιτία του σχίσματος στην των Λατίνων εκκλησία, η οποία προηγουμένως μεν δόξαζε και ακολουθούσε καλά το Ιερό Σύμβολο (της Πίστεως) και τις παραδόσεις των Αποστόλων και Πατέρων και ήταν η πρώτη· διότι δεν κρύβουμε την αλήθεια, αλλά ιδιαιτέρως επιθυμούμε πάλι να έχουμε αυτήν πρώτη, εάν μόνον φύλαγε καθαρό και ακηλίδωτο τον χαρακτήρα της ορθοδόξου πίστεως· τώρα, όμως, αφού καταφρόνησαν τα πάντα, ούτε το «Εἴ τις θέλει πρῶτος εἶναι, ἔσται πάντων ἔσχατος(:Αν κανείς θέλει να είναι πρώτος στην τιμή, οφείλει με την ταπείνωσή του προς τους άλλους να γίνει τελευταίος απ’ όλους και υπηρέτης όλων με την άσκηση της αγάπης)» [Μάρκ. 9,35] στοχάζονται, ούτε το «Πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτὸν ταπεινωθήσεται (:Όποιος υψώνει μόνος του τον εαυτό του θα ταπεινωθεί)» [Λουκ. 14,11], αλλ’ αυτοί οι πιστοί του Χριστού, αφού πόθησαν και αναζήτησαν τα των Ελλήνων, επειδή θεώρησαν τους εαυτούς τους σοφούς και νόμισαν ότι είναι σοφότεροι από τους άλλους αδελφούς, όπως λέγει ο Παύλος, θεωρώντας τον εαυτό τους σοφό, έπεσαν «πτῶμα χαλεπόν».

Βασιλείου τοῦ Μεγάλου. Λόγος ἐγκωμιαστικός στήν Ἁγία Μάρτυρα Ἰουλίτα

ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ

ΛΟΓΟΣ ΕΓΚΩΜΙΑΣΤΙΚΟΣ ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΜΑΡΤΥΡΑ ΙΟΥΛΙΤΤΑ

Ο σκοπός αυτής της εκκλησιαστικής συνάξεως είναι το κήρυγμα προς τιμήν της μακαρίας μάρτυρος. Σας καλέσαμε και σας συγκεντρώσαμε σήμερα διότι η σημερινή ημέρα αποτελεί υπόμνηση του μεγάλου αγώνα και μαρτυρίου που έδωσε μέσα σε γυναικείο σώμα η πιο μακάρια από τις γυναίκες, η Ιουλίττα. Ο αγώνας της υπήρξε γενναιότατος, προκαλώντας τεράστια έκπληξη τόσο σε όσους ήταν τότε παρόντες στο θέαμα, όσο και σε όσους το έμαθαν αργότερα από τις διηγήσεις των αυτοπτών μαρτύρων — αν βέβαια ταιριάζει να αποκαλούμε κανείς «γυναίκα» εκείνη που με το μεγαλειώδες φρόνημα της ψυχής της κατάφερε να κρύψει την αδυναμία της γυναικείας φύσης.

Ο κοινός μας αντίπαλος, ο διάβολος, που καυχιόταν για εκείνα τα μεγάλα κατορθώματα, ότι δηλαδή θα σείσει ολόκληρη την οικουμένη και θα την κυριεύσει σαν φωλιά πουλιών, και θα μαζέψει τις πόλεις σαν παρατημένα αυγά και θα τις ερημώσει [βλ. Ησ.10,14: «Καὶ σείσω πόλεις κατοικουμένας καὶ τὴν οἰκουμένην ὅλην καταλήψομαι τῇ χειρὶ ὡς νοσσιὰν καὶ ὡς καταλελειμμένα ὠὰ ἀρῶ, καὶ οὐκ ἔστιν ὃς διαφεύξεταί με ἢ ἀντείπῃ μοι (:Και θα αναταράξω πόλεις κατοικημένες και με το χέρι μου θα κατακτήσω όλη την οικουμένη· όπως αρπάζει κανείς μέσα από την φωλιά πουλιών τα εγκαταλελειμμένα αυγά τους, έτσι θα αρπάξω και εγώ τα πλούτη της γης. Και κανείς δεν θα μπορέσει να μου ξεφύγει, κανείς δεν θα τολμήσει να μου φέρει αντιρρήσεις στο σχέδιό μου)»], έχει πάρα πολύ πληγωθεί και ηττηθεί από τη γυναικεία αρετή. Διότι όταν επιχείρησε, στον καιρό του πειρασμού, να αποδείξει ότι εκείνη δεν θα μπορούσε εξαιτίας της φυσικής αδυναμίας του γυναικείου φύλου να διαφυλάξει μέχρι το τέλος την πίστη της στον Θεό, την βρήκε με την δοκιμασία να είναι πιο γενναία απ’ ό,τι επέβαλλε η φύση της και να καταφρονεί τόσο πολύ τις φοβέρες του, όσο αυτός έλπιζε να την φοβερίσει με τα δεινά

Ἁγίου Συμεών Θεσσαλονίκης. Περί τῶν νυχθημερινῶν ἀκολουθιῶν, Κεφάλαιο ΜΒ

ΑΓΙΟΥ ΣΥΜΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΝΥΧΘΗΜΕΡΙΝΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ, ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΒ΄:

Περί της λεγομένης Αρτοκλασίας

Τότε [:στο προηγούμενο κεφάλαιο ο άγιος έκανε λόγο για την ακολουθία της Λιτής], λοιπόν, και άλλη ιεροπραξία τελείται, από τον ουρανό παραδομένη από αυτόν τον Σωτήρα. Τοποθετούνται σε μία τράπεζα πέντε άρτοι και σε μερικά σκεύη κατάλληλα λίγος σίτος, οίνος και έλαιο, τα οποία, ενώ ψάλλεται το «Θεοτόκε Παρθένε», ο ιερέας θυμιάζει κυκλοειδώς σε τύπο σταυρικό, όχι ως σε άγια, αλλά όπως σε αυτά που πρόκειται να αγιασθούν, μάλλον δε ως προαγιάζοντας αυτά με τον Σταυρό και με το θυμίαμα· γι’ αυτό ούτε υποκλίνει την κεφαλή τότε θυμιάζοντας, αλλά με ορθή την κεφαλή μένει και μιμούμενος τον Σωτήρα, διότι Αυτόν παριστάνει, και επικαλούμενος Αυτόν, λαμβάνει τον ένα από τους πέντε άρτους.

Και αφού ο διάκονος ειπεί το «τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν», ο ιερέας εκφωνεί «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ὁ Θεὸς ἡμῶν, ὁ εὐλογήσας τοὺς πέντε ἄρτους καὶ πεντακισχιλίους ἄνδρας χορτάσας, αὐτὸς εὐλόγησον καὶ τοὺς ἄρτους τούτους»· και, ενώ λέγει, κάνει με τον ένα άρτο επάνω στους άλλους τέσσερες τον τύπο του Σταυρού, δείχνοντας ότι ο Χριστός τούτο έπραξε, λαμβάνοντας όμοια πέντε άρτους στα χέρια Του.

Μνήμη τῆς Ἁγίας Παρασκευῆς. Ἑρμηνεία τῆς ἀποστολικῆς πειρικοπῆς ἀπό τόν Ἱερό Χρυσόστομο

ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ [:Γαλ.3,23- 4,5]

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΗΣ ΠΕΡΙΚΟΠΗΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΕΡΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ

«Πρὸ δὲ τοῦ ἐλθεῖν τὴν πίστιν ὑπὸ νόμον ἐφρουρούμεθα συγκεκλεισμένοι εἰς τὴν μέλλουσαν πίστιν ἀποκαλυφθῆναι(:Προτού όμως έλθει η νέα αυτή κατάσταση, στην οποία ισχύει πλέον η πίστη, ο νόμος μάς φρουρούσε κλεισμένους καλά, σαν να ήμασταν μέσα σε κάποιο φρούριο, για να καταφύγουμε έτσι στην πίστη που έμελλε να αποκαλυφτεί μετά από καιρό)» [Γαλ.3,23].

Είδες πώς παρέστησε σαφώς αυτά τα οποία είπαμε; Διότι με τις λέξεις «ἐφρουρούμεθα» και «συγκεκλεισμένοι» τίποτε άλλο δεν θέλει να δηλώσει, παρά την ασφάλεια η οποία δόθηκε από τις εντολές του νόμου. Διότι σαν να κρατούσε αυτούς μέσα σε ένα τείχος με τον φόβο και στο βίο τον σύμφωνο προς αυτόν, ο νόμος κρατούσε αυτούς στην πίστη.

«Ὥστε ὁ νόμος παιδαγωγὸς ἡμῶν γέγονεν εἰς Χριστόν, ἵνα ἐκ πίστεως δικαιωθῶμεν(: Συνεπώς ο μωσαϊκός νόμος έγινε παιδαγωγός μας και μας προετοίμαζε να ποθήσουμε και να γνωρίσουμε τον Χριστό, για να λάβουμε τη δικαίωση και τη σωτηρία από την πίστη μας σε Αυτόν)» [Γαλ.3,23]. Ο παιδαγωγός βέβαια δεν εναντιώνεται στον διδάσκαλο, αλλά και συνεργεί, απαλλάσσοντας τον νέο από κάθε κακία και με κάθε επιμέλεια προετοιμάζοντάς τον να δέχεται τα μαθήματα από τον διδάσκαλο. Για τον λόγο αυτόν λέγει: «Ἀγνοοῦντες γὰρ τὴν τοῦ Θεοῦ δικαιοσύνην, καὶ τὴν ἰδίαν δικαιοσύνην ζητοῦντες στῆσαι, τῇ δικαιοσύνῃ τοῦ Θεοῦ οὐχ ὑπετάγησαν(:Δεν φρόντισαν δηλαδή να γνωρίσουν την δικαίωση που δίνει ο Θεός από αγαθότητα, και ζητούν να στήσουν την δική τους αντίληψη σχετικά με την δικαίωση. Γι' αυτό και δεν υπέταξαν τον εαυτό τους στην δικαίωση του Θεού)» [Ρωμ.10,3]. Εάν λοιπόν ο νόμος είναι παιδαγωγός και φρουρούμαστε κλεισμένοι κάτω από αυτόν, όχι μόνο δεν είναι αντίθετος προς την χάρη, αλλά και συνεργός είναι· εάν όμως, ενώ ήλθε η χάρη, επιμένει να ισχύει, τότε είναι αντίθετος. Διότι αν, ενώ οφείλουμε να εξέλθουμε προς την πίστη, αυτός μας κρατεί κλεισμένους, τότε καταστρέφει την σωτηρία μας.

Διότι όπως ακριβώς ο λύχνος, αφού φώτισε στην νύκτα, αν, όταν έλθει η ημέρα, αναγκάζει να μη βλέπουμε τον ήλιο, όχι μόνο δεν πρόσφερε, αλλά κατέστρεψε, έτσι και ο νόμος, όταν γίνεται εμπόδιο προς τα μεγαλύτερα. Αυτοί λοιπόν οι οποίοι τον τηρούν τώρα, αυτοί πολύ περισσότερο τον κατηγορούν. Διότι και ο παιδαγωγός τότε κάνει καταγέλαστο τον νέο, όταν, ενώ ο καιρός καλεί αυτόν να απομακρυνθεί, τον κρατεί πλησίον του. Για τον λόγο αυτόν και ο Παύλος λέγει: «᾿Ελθούσης δὲ τῆς πίστεως οὐκέτι ὑπὸ παιδαγωγόν ἐσμεν(: Όταν λοιπόν ήλθε η νέα κατάσταση, στην οποία ισχύει η πίστη, δεν είμαστε πλέον κάτω από την παιδαγωγία του μωσαϊκού νόμου)»[Γαλ.3,25].

Μνήμη Ἁγίας Ὀλυμπιάδας τῆς Διακόνισσας. Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου

ΜΝΗΜΗ ΑΓΙΑΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑΣ ΤΗΣ ΔΙΑΚΟΝΙΣΣΑΣ

ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΤΗΝ ΔΙΑΚΟΝΙΣΣΑ 1

Στην δέσποινά μου, την πλέον αξιοσέβαστη και θεοφιλέστατη, την διακόνισσα Ολυμπιάδα, ο επίσκοπος Ιωάννης εύχεται να χαίρεται εν Κυρίῳ.

Όσο εντείνονται οι πειρασμοί και αυξάνονται οι δοκιμασίες, τόσο αυξάνεται και η θεία παρηγοριά προς εμάς και τόσο πιο αισιόδοξες γίνονται οι ελπίδες μας για το μέλλον. Και τώρα όλα μάς έρχονται ευνοϊκά και ταξιδεύουμε με ούριο άνεμο2. Ποιος είδε ποτέ κάτι τέτοιο; Ποιος άκουσε κάτι παρόμοιο; Ύφαλοι και απότομα, κοφτερά βράχια, ανεμοστρόβιλοι και καταιγίδες ξεσπούν με τρομερή ορμή παντού γύρω μας· νύχτα χωρίς καθόλου φως φεγγαριού, βαθύ σκοτάδι, γκρεμοί απόκρημνοι και βράχοι ύπουλοι και απειλητικοί. Κι όμως, ενώ πλέουμε μέσα σε τέτοια θάλασσα, δεν βρισκόμαστε σε χειρότερη κατάσταση από εκείνους που κλυδωνίζονται ενώ βρίσκονται στο λιμάνι3.

Γι’ αυτό κι εσύ, δέσποινά4 μου θεοφιλεστάτη, συλλογιζόμενη όλα αυτά, στάσου πάνω από αυτούς τους θορύβους και τους κλυδωνισμούς και αξίωσέ με να μάθω νέα για την κατάσταση της υγείας σου. Διότι εμείς ζούμε με υγεία και καλή ψυχική και πνευματική διάθεση (:χωρίς αθυμία). Γιατί πράγματι και το σώμα μας έχει γίνει πιο δυνατό και αναπνέουμε καθαρό αέρα. Και οι αξιωματούχοι των επαρχιών που ταξιδεύουν μαζί μας5, μας περιποιούνται με τέτοιο τρόπο, ώστε δεν μας αφήνουν να νιώσουμε ούτε την έλλειψη υπηρετών6, αφού εκτελούν οι ίδιοι τα καθήκοντα των υπηρετών· γιατί πράγματι άρπαξαν7 με λαχτάρα αυτή την υποχρέωση (της διακονίας), εξαιτίας της μεγάλης αγάπης που τρέφουν για εμάς. Και παντού σχηματίζονται τιμητικές συνοδείες (γύρω μας), καθώς ο καθένας τούς μακαρίζει (: τους θεωρεί ευλογημένους) γι΄ αυτήν ακριβώς τη διακονία που μας προσφέρουν.

Ένα μόνο πράγμα είναι εκείνο που μας στενοχωρεί: το ότι δεν έχουμε τη βεβαιότητα πως κι εσύ η ίδια ζεις χωρίς αθυμία8. Φανέρωσέ μας με επιστολή, λοιπόν, καθαρά αυτό το πράγμα, για να απολαύσουμε κι εμείς9 τη χαρά που θα προέλθει από αυτήν την είδηση και έτσι στον κύριό μου και εξαιρετικά αγαπημένο μας πνευματικό παιδί, τον Περγάμιο10, θα είμαστε βαθύτατα υπόχρεοι. Και αν θέλεις να μας στέλνεις γράμματα, να χρησιμοποιείς αυτόν για τον σκοπό αυτό, επειδή είναι άνθρωπος ειλικρινής και γνήσιος, πολύ αφοσιωμένος σε εμάς, και τρέφει απέραντο σεβασμό για την κοσμιότητα και την ευσέβειά σου.

1. Το ιστορικό πλαίσιο της συγκεκριμένης επιστολής εντοπίζεται στην επώδυνη περίοδο της οριστικής εξορίας του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου (404–407 μ.Χ.). Την επιστολή αυτήν την απέστειλε μάλλον από τον πρώτο σταθμό της εξορίας του, την Νίκαια, τον Ιούνιο του 404 μ.Χ. προς την πνευματική του κόρη, την Ολυμπιάδα την Διακόνισσα. Τα βασικά στοιχεία που συνθέτουν το ιστορικό και ψυχολογικό πλαίσιο της αλληλογραφίας είναι τα εξής:

Λόγος ἐγκωμιαστικός στόν Ἅγιο Ἱερομάρτυρα Φωκᾶ καί κατά αἱρετικῶν.Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος

ΙΕΡΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ

ΛΟΓΟΣ ΕΓΚΩΜΙΑΣΤΙΚΟΣ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΙΕΡΟΜΑΡΤΥΡΑ ΦΩΚΑ

ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΑΙΡΕΤΙΚΩΝ

και στον ρμα΄Ψαλμό: «Φωνῇ μου πρὸς Κύριον ἐκέκραξα, φωνῇ μου πρὸς τον Θεόν ἐδεήθην (:Με όλες μου τις ψυχικές δυνάμεις κραύγασα προς τον Κύριο, με φωνή που έβγαινε μέσα από τα βάθη της καρδιάς μου ικέτευσα τον Θεό)».

Λαμπρή έγινε χθες η πόλη μας, λαμπρή και περίοπτη, όχι επειδή είχε μαρμάρινες κολώνες, αλλά επειδή έφθασε σε εμάς με πομπή μάρτυρας από τον Πόντο. Είδε την φιλοξενία σας και σας γέμισε με τις ευλογίες του. Επαίνεσε την προθυμία σας και ευλόγησε εκείνους που παραβρέθηκαν. Μακάρισα εκείνους που προσήλθαν και έλαβαν μέρος στην ευωδία αυτού, και λυπήθηκα για εκείνους που απουσίαζαν. Αλλά, για να μη γίνει ολοκληρωτική η πνευματική τους ζημία, και σήμερα πάλι απονέμομε τα εγκώμια σε αυτόν, ώστε και εκείνοι που απουσίασαν από οκνηρία να διπλασιάσουν με την προθυμία την ευλογία εκ μέρους του μάρτυρα. Διότι εκείνο που είπα πολλές φορές, δεν θα παύσω αυτό να το λέγω. Δεν ζητώ ευθύνες αμαρτημάτων, αλλά ετοιμάζω φάρμακα για τους ασθενείς. Απουσίασες χθες; Έλα έστω και σήμερα, για να δεις αυτόν μεταφερόμενο στον τόπο του. Είδες αυτόν μεταφερόμενο μέσω της αγοράς; Βλέπε αυτόν που ταξιδεύει μέσω του πελάγους, για να γεμίσουν και τα δύο στοιχεία από την ευλογία του.

Κανένας να μην απουσιάσει από αυτήν την ιερή πανήγυρη. Να μη μείνει παρθένος στο σπίτι, να μην παραμείνει γυναίκα στο σπίτι, ας αδειάσομε την πόλη και ας τρέξομε όλοι μαζί στον τάφο του μάρτυρα· διότι και οι βασιλείς συμμετέχουν μαζί μας στην πανήγυρη. Ποια δικαιολογία, λοιπόν, μπορεί να έχει ο απλός πολίτης, όταν οι ίδιοι οι βασιλείς αφήνουν τις βασιλικές αυλές και κάθονται μαζί μας κοντά στον τάφο του μάρτυρα; Διότι τέτοια είναι η δύναμη των μαρτύρων· σαγηνεύει όχι μόνο τους ιδιώτες, αλλά και εκείνους που φορούν τα βασιλικά στέμματα. Η δύναμη αυτή καταντροπιάζει τους εθνικούς, αυτή είναι ο εξευτελισμός της πλάνης τους, αυτή γίνεται αιτία της εξολόθρευσης των δαιμόνων, αυτή δείχνει την ευγενική καταγωγή μας και αποτελεί το στεφάνι της Εκκλησίας.