Μοναχὸς Νικόδημος Καψαλιώτης (1937-2022)
Γράφει ὁ Γεώργιος Χατζηδιγενῆς
Σὲ ἀπόσταση δεκαοκτώ χιλιομέτρων ἀπὸ τὴν Κόνιτσα, στὶς δασωμένες πλαγιὲς τοῦ ὄρους Δοῦσκον (Νεμέρτσικα) καὶ σὲ μία πανέμορφη θέση μὲ πανοραμικὴ θέα πρὸς τὸν ποταμὸ Ἀῶο καὶ τὴν κοιλάδα τοῦ Μπουραζανίου, εἶναι κτισμένο τὸ χωριὸ Ἀηδονοχώριον.
Τὸ Ἀηδονοχώρι βρίσκεται κυριολεκτικῶς μιὰ ἀνάσα ἀπὸ τὰ σύνορα τῆς Ἑλλάδος μὲ τὴν Βόρειο Ἤπειρο.
Σὲ αὐτὸ τὸ χωριό, γεννήθηκε στὶς 15 Ἰουνίου τοῦ 1937 ὁ κατὰ κόσμον Δημήτριος Ράγγας. Ὁ πατέρας του λεγόταν Λάζαρος καὶ ἡ μητέρα του Μάρθα καὶ εἶχαν ὀκτὼ παιδιά. Ὁ Δημήτριος ἦταν τὸ ἕκτο κατὰ σειρὰ παιδί τους.
Ὅλα ἔδειχναν νὰ κυλοῦν ὁμαλὰ στὸ ἀκριτικὸ αὐτὸ ἐπαρχιακὸ χωριό, χαρακτηριστικό τοῦ ὁποίου εἶναι οἱ πολλοὶ Ναοὶ καὶ τὰ ἐξωκλήσια του. Δὲν εἶναι τυχαῖο ὅτι ἡ οἰκογένεια τοῦ Λαζάρου καὶ τῆς Μάρθας, ἔδωσε στὴν Ἐκκλησία τρία παιδιά τους, τὸν Σπυρίδωνα (ἔγγαμο Ἱερέα στὴν Κόνιτσα), τὴν Νίκη (μακαριστή Καλλινίκη Μοναχή στὴν Ἱερά Μονή Ἁγίας Τριάδος Κορωπίου † 2023) καὶ τὸν Δημήτριο (Νικόδημο Μοναχὸ στὸ Ἅγιον Ὅρος).
Ὅμως τὸ Ἀηδονοχώρι, λόγῳ τῆς γεωγραφικῆς του θέσης, ἔχει τὴν δική του ξεχωριστὴ ἱστορία. Ἔζησε, βίωσε καὶ διαδραμάτισε τὸν δικό του σημαντικὸ ρόλο στὸ διάβα τῶν αἰώνων. Δίπλα στὰ σύνορα μὲ τὴν σκλαβωμένη Βόρειο Ἤπειρο (Ἑλληνική γιὰ πολλούς αἰῶνες, μὰ πλέον τμήμα τῆς Ἀλβανίας), ὑπῆρξε τὸ πρῶτο χωριὸ ποὺ δέχθηκε τὴν Ἰταλικὴ ἐπιδρομὴ (τομέας «Μέρτζιανη») κατὰ τὴν προέλαση τῶν ξένων στρατευμάτων στὴν Χώρα μας στὸν Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο καὶ γνώρισε τὸν ἀπάνθρωπο χαρακτήρα τῶν ἰταμῶν κατακτητῶν -Ἰταλῶν καὶ Γερμανῶν-, μὲ ἀποκορύφωμα τὴν ὁλοσχερῆ του καταστροφὴ ἀπὸ τὴν δολοφονικὴ ἐπιδρομὴ τῆς 1ης Μεραρχίας Ὀρεινῶν Καταδρομῶν «Ἐντελβάϊς» τοῦ γερμανικοῦ στρατοῦ στὶς 9 Ἰουλίου τοῦ 1943.
Ἔμελλε λοιπὸν καὶ ἡ οἰκογένεια τοῦ Δημητρίου Ράγγα, νὰ ζήσει τὰ ζοφερὰ ἐκεῖνα γεγονότα τοῦ πολέμου καὶ τοῦ κατατρεγμοῦ. Ἡ οἰκογένειά του ἄφησε τὸ ἀγαπημένο μαρτυρικὸ χωριὸ Ἀηδονοχώρι καὶ μετακόμισε πλέον ὁριστικὰ στὴν Κόνιτσα.
Ἐκείνη τὴν ἐποχὴ (1946-1949) χιλιάδες Ἑλληνόπουλα, θύματα τοῦ μίσους καὶ μιᾶς ἀκατανόητης κομματικῆς ἐμπαθείας, ὁδηγήθηκαν πρὸς τὶς χῶρες τοῦ λεγομένου «ἀνατολικοῦ μπλόκ», μακριὰ ἀπὸ τὶς οἰκογένειές τους καὶ τὴν ἑλληνικὴ γῆ. Γιὰ τὴν περίθαλψη αὐτῶν τῶν κατατρεγμένων ψυχῶν, συστήθηκαν ἱδρύματα -οἱ λεγόμενες «Παιδοπόλεις»- σὲ ἀρκετὲς πόλεις τῆς Ἑλλάδος.
Στὶς 5 Ἰουλίου 1947, ἡ τότε Βασίλισσα Φρειδερίκη μὲ ραδιοφωνικὸ διάγγελμα πρὸς τὸν Ἑλληνικὸ Λαό, ἀνακοίνωσε τὴν ἔναρξη τοῦ ἐράνου:
Ὅμως τὸ Ἀηδονοχώρι, λόγῳ τῆς γεωγραφικῆς του θέσης, ἔχει τὴν δική του ξεχωριστὴ ἱστορία. Ἔζησε, βίωσε καὶ διαδραμάτισε τὸν δικό του σημαντικὸ ρόλο στὸ διάβα τῶν αἰώνων. Δίπλα στὰ σύνορα μὲ τὴν σκλαβωμένη Βόρειο Ἤπειρο (Ἑλληνική γιὰ πολλούς αἰῶνες, μὰ πλέον τμήμα τῆς Ἀλβανίας), ὑπῆρξε τὸ πρῶτο χωριὸ ποὺ δέχθηκε τὴν Ἰταλικὴ ἐπιδρομὴ (τομέας «Μέρτζιανη») κατὰ τὴν προέλαση τῶν ξένων στρατευμάτων στὴν Χώρα μας στὸν Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο καὶ γνώρισε τὸν ἀπάνθρωπο χαρακτήρα τῶν ἰταμῶν κατακτητῶν -Ἰταλῶν καὶ Γερμανῶν-, μὲ ἀποκορύφωμα τὴν ὁλοσχερῆ του καταστροφὴ ἀπὸ τὴν δολοφονικὴ ἐπιδρομὴ τῆς 1ης Μεραρχίας Ὀρεινῶν Καταδρομῶν «Ἐντελβάϊς» τοῦ γερμανικοῦ στρατοῦ στὶς 9 Ἰουλίου τοῦ 1943. 
