Τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν, οὔτε δεήθητι οὔτε δεήθητε (Μυστικές Εὐχές).

Παν. Δ. Παπαδημητρίου, PhD

βʹ ἔκδοσις, 28/4/2026

(γιά καλύτερη ἐμπειρία ἀνάγνωσης, γιά τίς παραπομπές, τίς ἀναφορές, κτλ., δεῖτε παρακάτω τό PDF)

«Μυστικῆς ἐπιτελουμένης Εὐχῆς» (Ἅγ. Γρηγόριος Νύσσης, 4ος αἰ.)

Στὴν Ἐκκλησία Τελετάρχης εἶναι ὁ Διάκονος.1 «Ὁ ρόλος τοῦ Διακόνου στή θεία λατρεία εἶναι μέ πολλή σοφία καθορισμένος. Ἐκτελεῖ χρέη τελετάρχου πρός δύο κατευθύνσεις [πολλάκις ταυτοχρόνως]·2 πρός τόν Λαόν καί πρός τόν Ἱερέα».3 Φυσικὰ ἀπουσίᾳ Διακόνου, σὲ Συλλείτουργο, ἕνας ἀπὸ τοὺς Ἱερεῖς ἀναλαμβάνει (μέσα ἀπὸ τὸ Ἱερό) τὴν προσφώνηση (ἐκφώνηση) τῶν Εὐχῶν τοῦ Διακόνου.

Α. Τριῶν εἰδῶν Εὐχές στὴν Λειτουργία

Στὴν Θεία Λειτουργία ἔχουμε τριῶν εἰδῶν Εὐχές:

α) Κοινὲς 4 Εὐχές διά Προσφωνήσεως (ἔκφωνες,5 φωναχτές) ὑπὸ τοῦ Διακόνου,

β) Εὐχές Ἱερατικές (μυστικές, ἄνευ μικροφώνων,6 μὲ μία ἐξαίρεση),

γ) Εὐχές Λαϊκές-Μοναχικές 7 (ἐπίσης μυστικές, ὅπως καὶ οἱ Ἱερατικές).

Ἔχουμε πρῶτον, τὶς κοινὲς διὰ Προσφωνήσεως (ἔκφωνες) Εὐχές, τὶς ὁποίες προσφωνεῖ («χῦμα») ὁ Διάκονος (πάντοτε προσευχόμενος, στραμμένος πρὸς Ἀνατολάς),8 πρὸς τὸν Ἱερέα, καὶ πρὸς τὸν Πιστὸ Λαό. Ὅτι λέμε σήμερα Διακονικά, Εἰρηνικά, Συναπτές, Δεήσεις, ἢ Διακονικὲς αἰτήσεις/ δεήσεις, τόν 4ον αἰ. καὶ ἐνωρίτερον ἐλέγοντο Εὐχὴ διὰ Προσφωνήσεως, ὅπως μαρτυρεῖ ὁ ΙΘʹ Κανὼν τῆς ἐν Λαοδικείᾳ Συνόδου (364 μ.Χ.).9 Καὶ μέχρι πρότινος ὅμως, τὰ Διακονικά Εὐχὲς λέγονταν (πρὶν ἡ δυτικότροπη Λειτουργική τάχα Ἀναγέννηση μονοπωλήσει τὸν ὅρο Εὐχὲς ἀποκλειστικὰ γιὰ τὶς Ἱερατικὲς Εὐχές), ὅπως π.χ. φαίνεται στὸ Ἱεροτελεστικὸν τοῦ Βογιατσῆ.10 Εὐχὲς εἶναι ἡ κάθε αἴτησις χωριστά, ἀλλὰ Εὐχὴ εἶναι κυρίως τὸ σύνολο τῶν αἰτήσεων σὺν τὴν κατακλείδα στὸ τέλος.

Προσφώνησις εἶναι ἡ ὑπὸ τοῦ Διακόνου κοινὴ προτροπή, κοινὴ πρόσκλησις τοῦ Ἱερέως (πρωτίστως) καὶ τοῦ Λαοῦ (καὶ τοῦ Ἱεροψάλτου) γιὰ Προσευχή,11 μέσῳ τῶν κοινῶν Συναπτῶν καὶ Δεήσεων. Οἱ διὰ προσφωνήσεως Εὐχὲς ἦσαν ἀρχικὰ ἐκτενέστατες.12 Καὶ ἡ ἐν Λαοδικείᾳ Σύνοδος μᾶς πληροφορεῖ ὅτι ἦσαν τότε δύο διὰ Προσφωνήσεως Εὐχὲς τῶν Πιστῶν (ὑπῆρχαν καὶ ἄλλες τῶν Κατηχουμένων, τῶν Ἐνεργουμένων κτλ.).

Σύγχρονοι (Ἅγιοι) Γέροντες καὶ οἱ Μυστικὲς Εὐχές.

Παν. Δ. Παπαδημητρίου, αʹ ἔκδοσις 8/2/2022

Ὀρθόδοξος Τύπος, τ. 2431, 2432, 2433 (13, 20, 27 Ἰαν. 2023)

[Για καλύτερη ανάγνωση δείτε το PDF στο τέλος]

Κατὰ τὴν ἀρχαῖαν καὶ ζῶσαν παράδοσιν, οἱ Μυστικὲς Εὐχὲς τῆς Θείας Λειτουργίας ἀναγινώσκονται μυστικῶς1 ὑπὸ τῶν ἱερέων, ὅπως παραδέχεται καὶ ἕνας ἐκ τῶν ὑποστηρικτῶν τῆς ἐκφώνου2 ἀναγνώσεως τῶν Εὐχῶν, ὁ μακαριστός Φουντούλης (μαθητὴς τοῦ ἐπίσης ὑποστηρικτοῦ καὶ πρωτοπόρου μακαριστοῦ Τρεμπέλα3), ὁ ὁποῖος ἀναφέρει γιὰ τὴν ἐπικρατοῦσα τάξη στὴν Ἐκκλησία: «Ἔχει ὅμως δημιουργηθεῖ ἀπὸ αἰώνων παράδοση ὡς πρὸς τὴ μυστικῶς ἀνάγνωση τῶν Εὐχῶν καὶ αὐτὴ σήμερα εἶναι ἡ γενικῶς κρατοῦσα σ’ ὅλη τὴν Ὀρθόδοξο Ἐκκλησία τάξη»4,5.

Εἰδικὰ στὸ Ἅγιον Ὄρος ἡ Μυστικὴ Παράδοσις τῶν Εὐχῶν εἶναι παγιωμένη (δὲν λέγονται εἰς ἐπήκοον τοῦ λαοῦ6), ἰδίως στὶς προηγούμενες γενεές, ὡς θὰ δοῦμε καὶ ἀπὸ τοὺς Ἁγιορείτες γέροντες ποὺ παραθέτουμε στὴν συνέχεια.

Στὸ παρὸν ἄρθρο θὰ δοῦμε πληροφορίες περὶ συγχρόνων, κυρίως Ἁγιορειτῶν, γερόντων (ὀρισμένων ἤδη Ἁγίων) καὶ τῶν Μυστικῶν Εὐχῶν7,8,9.

Ὅσιος Πορφύριος ὁ Καυσοκαλυβίτης καὶ Διορατικός (1906-1991)

Τὸ Ἱερὸν Ἠσυχαστήριον τοῦ Ἁγίου «Ἡ Μεταμόρφωσις τοῦ Σωτήρος», στὸ Μήλεσι, ἐξέδωσε μιὰ ἠχογράφηση10 Θείας Λειτουργίας μὲ τὸν Ἅγιο (27-5-1977) στὸν μικρὸ ναὸ Ἁγίου Νικολάου Καλισσίων, ποὺ βρέθηκε στὰ πράγματα τῆς κ. Μαρίας Λίβα.

Ὁ Ἅγιος Πορφύριος ἀκολουθεῖ φαίνεται τὸ Ἱερατικὸν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου τοῦ 1895, καὶ τὰ κατ’ αὐτὸ Ἱερατικὰ τῆς Ἀποστολικῆς Διακονίας, (π.χ. ἐκδόσεων 1962, 1981), τὰ ὁποία ὡς πρὸς τὶς Μυστικὲς Εὐχὲς ὀμοιάζουν μὲ τὴν διάταξιν τῆς Ἁγίας Σοφίας τοῦ 1386 (V.135)11.

Ὡς ἀπόντες (φυσικὰ) ἀπὸ τὴν Θεία Λειτουργία τοῦ 1977, καὶ οὔτε παρόντες εἰς τὸ Ἱερὸν, δυνάμεθα νὰ συμπεράνουμε τὰ τῶν Μυστικῶν Εὐχῶν ἀπὸ τὰ μεγάλα διαστήματα λειτουργικῆς σιωπῆς12 κατὰ τὴν διάρκεια τῆς Θείας Λειτουργίας, σὲ σημεῖα ὅπου τὸ Ἱερατικὸν ἀναφέρει μυστικὴ ἀνάγνωση Εὐχῆς. Στὴν διάρκεια τῆς λειτουργικῆς σιωπῆς ποὺ δίνεται παρακάτω, δὲν προσμετρᾶται ἡ διάρκεια τῆς ἀπόκρισης.

Σύγχρονοι (Ἅγιοι) Γέροντες καὶ οἱ Μυστικὲς Εὐχές

Λειτουργιολογικὰ Ἄρθρα

Σύγχρονοι (Ἅγιοι) Γέροντες καὶ οἱ Μυστικὲς Εὐχές

Κατηγορία: Λειτουργιολογικά άρθρα

Παν. Δ. Παπαδημητρίου, αʹ ἔκδοσις 8/2/2022

Κατὰ τὴν ἀρχαῖαν καὶ ζῶσαν παράδοσιν, οἱ Μυστικὲς Εὐχὲς τῆς Θείας Λειτουργίας ἀναγινώσκονται μυστικῶς1 ὑπὸ τῶν ἱερέων, ὅπως παραδέχεται καὶ ἕνας ἐκ τῶν ὑποστηρικτῶν τῆς ἐκφώνου2 ἀναγνώσεως τῶν Εὐχῶν, ὁ μακαριστός Φουντούλης (μαθητὴς τοῦ ἐπίσης ὑποστηρικτοῦ καὶ πρωτοπόρου μακαριστοῦ Τρεμπέλα3), ὁ ὁποῖος ἀναφέρει γιὰ τὴν ἐπικρατοῦσα τάξη στὴν Ἐκκλησία: «Ἔχει ὅμως δημιουργηθεῖ ἀπὸ αἰώνων παράδοση ὡς πρὸς τὴ μυστικῶς ἀνάγνωση τῶν Εὐχῶν καὶ αὐτὴ σήμερα εἶναι ἡ γενικῶς κρατοῦσα σ’ ὅλη τὴν Ὀρθόδοξο Ἐκκλησία τάξη»4,5.

Εἰδικὰ στὸ Ἅγιον Ὄρος ἡ Μυστικὴ Παράδοσις τῶν Εὐχῶν εἶναι παγιωμένη (δὲν λέγονται εἰς ἐπήκοον τοῦ λαοῦ6), ἰδίως στὶς προηγούμενες γενεές, ὡς θὰ δοῦμε καὶ ἀπὸ τοὺς Ἁγιορείτες γέροντες ποὺ παραθέτουμε στὴν συνέχεια.

Στὸ παρὸν ἄρθρο θὰ δοῦμε πληροφορίες περὶ συγχρόνων, κυρίως Ἁγιορειτῶν, γερόντων (ὀρισμένων ἤδη Ἁγίων) καὶ τῶν Μυστικῶν Εὐχῶν7,8,9.

Ὅσιος Πορφύριος ὁ Καυσοκαλυβίτης καὶ Διορατικός (1906-1991)

Τὸ Ἱερὸν Ἠσυχαστήριον τοῦ Ἁγίου «Ἡ Μεταμόρφωσις τοῦ Σωτήρος», στὸ Μήλεσι, ἐξέδωσε μιὰ ἠχογράφηση10 Θείας Λειτουργίας μὲ τὸν Ἅγιο (27-5-1977) στὸν μικρὸ ναὸ Ἁγίου Νικολάου Καλισσίων, ποὺ βρέθηκε στὰ πράγματα τῆς κ. Μαρίας Λίβα.

Ὁ Ἅγιος Πορφύριος ἀκολουθεῖ φαίνεται τὸ Ἱερατικὸν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου τοῦ 1895, καὶ τὰ κατ’ αὐτὸ Ἱερατικὰ τῆς Ἀποστολικῆς Διακονίας, (π.χ. ἐκδόσεων 1962, 1981), τὰ ὁποία ὡς πρὸς τὶς Μυστικὲς Εὐχὲς ὀμοιάζουν μὲ τὴν διάταξιν τῆς Ἁγίας Σοφίας τοῦ 1386 (V.135)11.

Ὡς ἀπόντες (φυσικὰ) ἀπὸ τὴν Θεία Λειτουργία τοῦ 1977, καὶ οὔτε παρόντες εἰς τὸ Ἱερὸν, δυνάμεθα νὰ συμπεράνουμε τὰ τῶν Μυστικῶν Εὐχῶν ἀπὸ τὰ μεγάλα διαστήματα λειτουργικῆς σιωπῆς12 κατὰ τὴν διάρκεια τῆς Θείας Λειτουργίας, σὲ σημεῖα ὅπου τὸ Ἱερατικὸν ἀναφέρει μυστικὴ ἀνάγνωση Εὐχῆς. Στὴν διάρκεια τῆς λειτουργικῆς σιωπῆς ποὺ δίνεται παρακάτω, δὲν προσμετρᾶται ἡ διάρκεια τῆς ἀπόκρισης.

1. Εὐχὴ τῆς Προθέσεως (ἢ Προσκομιδῆς), [ΙΟΠ, σ. 71] (σιωπὴ διάρκειας 13 δευτ., track#5, ἀπὸ τό 0':44").

2. Εὐχὴ «Ἄξιον καὶ δίκαιον», [ΙΟΠ, σ. 73] (σιωπὴ διάρκειας 32 δευτ., track#5, ἀπὸ τό 6':54").