Οἱ Κοινές Εὐχές στόν Ἅγιο Ἰουστῖνο τόν Φιλόσοφο.

Παν. Δ. Παπαδημητρίου, PhD

αʹ ἔκδοσις, 31/7/2026

(γιά καλύτερη ἐμπειρία ἀνάγνωσης, γιά τίς παραπομπές, τίς ἀναφορές, κτλ., δεῖτε παρακάτω τό PDF)

«Τό γάρ, Δεηθῶμεν, οὐ τοῖς Ἱερεῦσι λέγεται μόνον, ἀλλά καί τοῖς εἰς τόν Λαόν συντελοῦσιν», Ἅγ. Ἰωάννης Χρυσόστομος (+407)

Ὁ Ἅγιος Ἰουστῖνος ὁ Φιλόσοφος καὶ ἀπολογητὴς καὶ μάρτυρας ἔζησε τό 100-165 μ.Χ.. Στὰ συγγράμματά του μᾶς ἔχει ἀφήσει μερικὲς μαρτυρίες τῆς πρωτοχριστιανικῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς, τὶς ὁποίες σύγχρονοι Ὀρθόδοξοι τῆς δυτικῆς λειτουργιολογικῆς γραμμῆς 1 ἔχουν παρερμηνεύσει ὡς τάχα μαρτυρίες εἰς ἐπήκοον τῶν Ἱερατικῶν Εὐχῶν ἐν γένει.

Σημειωθήτω ὅτι ὁ Ἅγιος Ἰουστῖνος δὲν συνέταξε λειτουργικὴ διάταξη, οὔτε λεπτομερὲς Εὐχολόγιον, ἀλλὰ τὸ κείμενό του ἔχει ἀπολογητικὸ χαρακτῆρα πρὸς αὐτοὺς ποὺ δίωκαν, κατεδίκαζαν ἀδίκως καὶ ὑπέβαλαν τοὺς Χριστιανοὺς σὲ χίλια δυὸ ἀκατονόμαστα Μαρτύρια. Ἀπευθύνεται πρὸς τὴ ρωμαϊκὴ ἐξουσία καὶ περιγράφει συνοπτικῶς τὴ λατρεία τῶν Χριστιανῶν, γιὰ νὰ ἀποκρούσει τὶς ἀνήκουστες συκοφαντίες ἐναντίον τους. 2 Ἡ περιγραφή του εἶναι ἄρα ἀπολογητική, ὄχι τελετουργική.

Ὁ Γ. Ν. Φίλιας ἀναφέρει ὅτι «ἡ σημαντικότερη μαρτυρία περὶ τοῦ τρόπου ἀναγνώσεως τῶν Εὐχῶν τῆς Θείας Εὐχαριστίας, προέρχεται ἀπὸ τὸν Ἰουστῖνο, τὸν φιλόσοφο καὶ μάρτυρα (+165), τόσο στήν Αʹ Ἀπολογία του ὅσο καὶ στὸ Διάλογος πρὸς Τρύφωνα.» 3

Τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν, οὔτε δεήθητι οὔτε δεήθητε (Μυστικές Εὐχές).

Παν. Δ. Παπαδημητρίου, PhD

βʹ ἔκδοσις, 28/4/2026

(γιά καλύτερη ἐμπειρία ἀνάγνωσης, γιά τίς παραπομπές, τίς ἀναφορές, κτλ., δεῖτε παρακάτω τό PDF)

«Μυστικῆς ἐπιτελουμένης Εὐχῆς» (Ἅγ. Γρηγόριος Νύσσης, 4ος αἰ.)

Στὴν Ἐκκλησία Τελετάρχης εἶναι ὁ Διάκονος.1 «Ὁ ρόλος τοῦ Διακόνου στή θεία λατρεία εἶναι μέ πολλή σοφία καθορισμένος. Ἐκτελεῖ χρέη τελετάρχου πρός δύο κατευθύνσεις [πολλάκις ταυτοχρόνως]·2 πρός τόν Λαόν καί πρός τόν Ἱερέα».3 Φυσικὰ ἀπουσίᾳ Διακόνου, σὲ Συλλείτουργο, ἕνας ἀπὸ τοὺς Ἱερεῖς ἀναλαμβάνει (μέσα ἀπὸ τὸ Ἱερό) τὴν προσφώνηση (ἐκφώνηση) τῶν Εὐχῶν τοῦ Διακόνου.

Α. Τριῶν εἰδῶν Εὐχές στὴν Λειτουργία

Στὴν Θεία Λειτουργία ἔχουμε τριῶν εἰδῶν Εὐχές:

α) Κοινὲς 4 Εὐχές διά Προσφωνήσεως (ἔκφωνες,5 φωναχτές) ὑπὸ τοῦ Διακόνου,

β) Εὐχές Ἱερατικές (μυστικές, ἄνευ μικροφώνων,6 μὲ μία ἐξαίρεση),

γ) Εὐχές Λαϊκές-Μοναχικές 7 (ἐπίσης μυστικές, ὅπως καὶ οἱ Ἱερατικές).

Ἔχουμε πρῶτον, τὶς κοινὲς διὰ Προσφωνήσεως (ἔκφωνες) Εὐχές, τὶς ὁποίες προσφωνεῖ («χῦμα») ὁ Διάκονος (πάντοτε προσευχόμενος, στραμμένος πρὸς Ἀνατολάς),8 πρὸς τὸν Ἱερέα, καὶ πρὸς τὸν Πιστὸ Λαό. Ὅτι λέμε σήμερα Διακονικά, Εἰρηνικά, Συναπτές, Δεήσεις, ἢ Διακονικὲς αἰτήσεις/ δεήσεις, τόν 4ον αἰ. καὶ ἐνωρίτερον ἐλέγοντο Εὐχὴ διὰ Προσφωνήσεως, ὅπως μαρτυρεῖ ὁ ΙΘʹ Κανὼν τῆς ἐν Λαοδικείᾳ Συνόδου (364 μ.Χ.).9 Καὶ μέχρι πρότινος ὅμως, τὰ Διακονικά Εὐχὲς λέγονταν (πρὶν ἡ δυτικότροπη Λειτουργική τάχα Ἀναγέννηση μονοπωλήσει τὸν ὅρο Εὐχὲς ἀποκλειστικὰ γιὰ τὶς Ἱερατικὲς Εὐχές), ὅπως π.χ. φαίνεται στὸ Ἱεροτελεστικὸν τοῦ Βογιατσῆ.10 Εὐχὲς εἶναι ἡ κάθε αἴτησις χωριστά, ἀλλὰ Εὐχὴ εἶναι κυρίως τὸ σύνολο τῶν αἰτήσεων σὺν τὴν κατακλείδα στὸ τέλος.

Προσφώνησις εἶναι ἡ ὑπὸ τοῦ Διακόνου κοινὴ προτροπή, κοινὴ πρόσκλησις τοῦ Ἱερέως (πρωτίστως) καὶ τοῦ Λαοῦ (καὶ τοῦ Ἱεροψάλτου) γιὰ Προσευχή,11 μέσῳ τῶν κοινῶν Συναπτῶν καὶ Δεήσεων. Οἱ διὰ προσφωνήσεως Εὐχὲς ἦσαν ἀρχικὰ ἐκτενέστατες.12 Καὶ ἡ ἐν Λαοδικείᾳ Σύνοδος μᾶς πληροφορεῖ ὅτι ἦσαν τότε δύο διὰ Προσφωνήσεως Εὐχὲς τῶν Πιστῶν (ὑπῆρχαν καὶ ἄλλες τῶν Κατηχουμένων, τῶν Ἐνεργουμένων κτλ.).

«Ἐπικατάρατος πᾶς ὁ ποιῶν τὰ ἔργα Κυρίου ἀμελῶς»

''ΕΠΙΚΑΤΑΡΑΤΟΣ ΠΑΣ Ο ΠΟΙΩΝ ΤΑ ΕΡΓΑ ΚΥΡΙΟΥ ΑΜΕΛΩΣ''

Γεώργιος Λουκάκης, Υποναύαρχος Λ.Σ (ε.α).

Περιδιαβαίνοντας κάποιες ορθοδόξου περιεχομένου ιστοσελίδες εντόπισα παλαιά ανάρτηση η οποία μεταξύ άλλων ανέφερε ότι '' ο Άγιος Λουκάς ο ιατρός για τους ιερείς του οι οποίοι περιέκοπταν τις ακολουθίες ή δεν τις τελούσαν συχνά, θύμιζε στις σχετικές εγκυκλίους του το ανωτέρω χωρίο του Προφήτη Ιερεμία , καθώς ο ίδιος τελούσε όλες τις ακολουθίες και λειτουργούσε με μεγάλη ευλάβεια και προσοχή δίχως βιασύνες περικοπές , συντομεύσεις''.

Επιστρέφοντας στα ''καθ΄ημάς '' θλίψη και απογοήτευση γευόμαστε από την αντίστοιχη λειτουργική ''κοπτοραπτική'' στην οποία επιδίδονται ακόμη και παραδοσιακοί - ευλαβείς (κατά κοινή παραδοχή) πατέρες , με ''θύματα'' κυρίως την γνωστή ευχή της Αγίας Αναφοράς (''ΑΞΙΟΝ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΝ ΣΕ ΥΜΝΕΙΝ...) και τα κατηχούμενα, ως προς την απάλειψη των οποίων επιτρέψατε να επαναφέρω απόσπασμα παλαιότερης ανάρτησής μου υπό τον τίτλο '' Κατηχούμενοι : Ένα εποχικό φαινόμενο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής''.

Παρακινούμενος από την παραδοξότητα του εν θέματι φαινομένου αναγκάζομαι για μία ακόμη φορά απορών και θλιβόμενος, να επανέλθω στην περίπου γενικευμένη κατά τα τελευταία χρόνια πλην όμως αδιανόητη απάλειψη των αναφερομένων στους κατηχούμενους ευχών (και εντολής αποχωρήσεως αυτών) κατά την τέλεση της Θείας Λειτουργίας, καταργουμένης τοιουτοτρόπως της διακρίσεως σε Λειτουργία των πιστών και εκείνης των κατηχουμένων. Διάκριση την οποία οι παλαιότεροι είχαμε διδαχθεί από το Δημοτικό!

Σύγχρονες Λειτουργίες τοῦ Ἁγίου Ἰἀκώβου

Παν. Δ. Παπαδημητρίου, αʹ ἔκδοσις, 20/10/2025

Ὀρθόδοξος Τύπος, 24/10/2025 – 7/11/2025, ἀρ. φύλλων 2562-2564.

Τίτλος δημοσίευσης Ὀ.Τ.: «Σύγχρονοι Λειτουργίαι τοῦ Ἁγ. Ἰακώβου».

(γιά καλύτερη ἀνάγνωση, γιά τίς παραπομπές, τίς εἰκόνες, τίς ἀναφορές, κτλ., δεῖτε στὸ τέλος τό PDF)

Οἱ Λειτουργίες τοῦ Ἁγίου Ἰακώβου ποὺ τελοῦνται, ἐδῶ καὶ περίπου 100+ χρόνια[1] στὴν Ἑλλάδα, εἶναι «Λειτουργικοὶ αὐτοσχεδιασμοί».[2] Τό 1930 τελοῦνταν ἅπαξ ἢ δίς τοῦ ἔτους, μόνον στὸ παρεκκλήσι τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν καὶ στὴν Ῥιζάρειο Σχολή.[3] Τό 1968 μετὰ ἀπὸ στρατηγικὴ προώθηση τόσων ἐτῶν, τελοῦνταν περίπου μόνο στό 23.2% τῶν Ἱερῶν Μητροπόλεων τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος,[4] μία – δύο φορὲς τὸν χρόνο, στοὺς Μητροπολιτικοὺς Ναούς. Οἱ Λει­τουργίες αὐτές:[5]

Τελοῦνται λατινογενῶς ἐκτὸς τοῦ Ἱεροῦ Βήματος, γιὰ τὸ θεαθῆναι.[6], [7], [8]

Τελοῦνται λατινογενῶς πρὸς τὴν Δύση, χάριν τῆς πλάνης παλαιοτέρων κληρικῶν καὶ θεολόγων-λειτουργιολόγων,2, [9] καὶ τοῦ ἀκράτου κληρικαλισμοῦ.6

Τελοῦνται αὐτοσχεδιαστικῶς κατὰ τὸ δοκοῦν.2, 8

Δὲν ὑπάρχει versus populum (πρὸς τὸν λαό, πρὸς τὴν δύση) ἀνάγνωσις Εὐχῶν, οὔτε τέλεσις τῆς Λειτουργίας, οὔτε τῶν Μυστηρίων ἐν γένει καὶ τῶν Ἀκολουθιῶν πρὸς τὸν λαὸ στὴν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία:

Ἅγιος Ἰουστῖνος ὁ Φιλόσοφος: «ἐν τῷ καιρῷ τῆς προσευχῆς [ἰδιαίτερα στὴν Θεία Λειτουρ­γία, καὶ στὶς Ἀκολουθίες][10] νεύομεν πρὸς ἀνατολὴν πάντες», «Τὸ δὲ ἔθος, παρ' ὧν εἴληφεν ἡ Ἐκκλησία τὸ εὔχεσθαι, παρὰ τούτων εἴληφε καὶ τὸ ποῦ εὔχεσθαι [κατ’ Ἀνατολάς], τοῦτο δὲ παρὰ τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων».9

Οὔτε ὅμως καὶ στοὺς παλαιότερους Παπικούς λειτουργοῦσε ὁ Ἱερεὺς πρὸς τὴν Δύση.9

Αὐτὸ τὸ «ἔθιμο» τῆς πρὸς τὴν Δύση «θεατρικῆς» τελέσεως τῆς Λειτουργίας ἦρθε ἀπὸ τὴν Ἑσπερία, ἀπὸ τὸν ἀρχιαιρεσιάρχη Λούθηρο (1526 μ.Χ.), καὶ κατόπιν τὸ υἱοθέτησαν οἱ Παπικοί στὴν ἐκκοσμίκευσή τους, πολλοὶ ἐκ τῶν ὁποίων (ἀκόμη καὶ ὁ ἐκλιπὼν Πάπας Ῥώμης Βενέδικτος ὁ 16ος) ἀντιδροῦν σήμερα σὲ αὐτὸν τὸν νεωτερισμό![11]

Ἀπὸ τὴν συλλογικὴ ἐπιστημονικὴ συνεργασία ἐκδόσεως τῆς Ἱ.Μ.Μ. Βατοπαιδίου γιὰ τὴν Λειτουργία τοῦ Ἰακώβου ἔχουμε τὶς ἑξῆς ἐρωτο-ἀπαντήσεις:2

«Ἔχουμε ἀποδείξεις ὅτι πράγματι τελεῖται [ἡ Λειτουργία τοῦ Ἰακώβου] στὴν ἁγία Τράπεζα στὸ ἱερὸ Βῆμα;

[Ἀπάντησις:] Δὲν χρειάζονται ἀποδείξεις. Ἡ σύγχρονη πράξη καὶ ὅλη ἡ ἱστορία τῆς Ἐκκλησίας μας αὐτὸ ἀποδεικνύουν. Μᾶλλον ὅσοι θέτουν τράπεζες στὴν μέση τοῦ ναοῦ, παρούσης τῆς ἁγίας Τραπέζης, ἐκεῖνοι πρέπει νὰ ἀποδείξουν ποῦ στηρίζουν τὴν πρακτική τους».6

Ἐγκύκλιος τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος γιὰ τὶς «ἑσπερινὲς Θεῖες Λειτουργίες».

Ἐν Ἀθήναις τῇ 31ῃ Μαρτίου 2004, ὑπ’ ἀριθμ. 2786

ΕΓΚΥΚΛΙΟΝ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Πρός

Τούς Σεβασμιωτάτους Μητροπολίτας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος.

Θέμα : «Ὁ καιρός τῆς Θείας Λειτουργίας καί ἡ δυνατότης τελέσεώς της τό Ἑσπέρας».

Σεβασμιώτατοι ἐν Χριστῷ ἀδελφοί,

Ὁ ἅγιος Συμεών Θεσσαλονίκης θεωρεῖ τήν Θείαν Λειτουργίαν ὡς «τέλος πάσης τελετῆς καί θείου μυστηρίου σφραγίδα». Αὕτη καίτοι ἐπισφραγίζει τήν νυχθήμερον λειτουργικήν προσευχήν, ἐν τούτοις διατηρεῖ αὐτοτέλειαν ἀπό τάς ἄλλας Ἱεράς Ἀκολουθίας καί ἐλευθερίαν τρόπον τινά ἀπό τούς χρονικούς περιορισμούς τοῦ ἡμερονυκτίου λειτουργικοῦ συστήματος.

Τά ἀνωτέρω χαρακτηριστικά της συνέβαλον εἰς τήν διαμόρφωσιν διαφόρων λειτουργικῶν σχημάτων καί εἰς τήν ἀρχικήν σύνδεσίν της μέ τό δεῖπνον, κατά μίμησιν τοῦ Μυστικοῦ Δείπνου, ἀλλά καί ἐπειδή τό ἑσπέρας σηματοδοτεῖ τήν ἔναρξιν νέας λειτουργικῆς ἡμέρας, κατά τούς Ἑβραίους. Αὐτό ἐπηρέασε καί τήν χριστιανικήν λειτουργικήν πρᾶξιν.

Ἡ σύναξις τῶν πιστῶν, εἰς τά πλαίσια τοῦ δείπνου καί μάλιστα «ἐν τῇ Κυριακῇ ἡμέρᾳ», ἐτόνισε τήν ἔννοιαν τῆς εὐχαριστίας, ὄχι ὡς μιᾶς λατρευτικῆς (μυστηριακῆς) τελετῆς, ἀλλά τῆς κυρίας ἐκδηλώσεως τῆς προσμονῆς καί προγεύσεως τοῦ καινοῦ κόσμου τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ.

Τό Μυστήριον ἐτελεῖτο ἀρχικῶς μετά τό δεῖπνον, ἀλλ’ ἐνωρίς διά λόγους εὐλαβείας ἐπεκράτησε νά τελῆται πρό τοῦ δείπνου. Εἰς τοῦτο συνέβαλον αἱ κοινωνικαί συνθῆκαι, ἀλλά καί λόγοι σεβασμοῦ πρός αὐτό τοῦτο τό Μυστήριον. Διετηρήθη δέ αὐτό τό ἑσπερινόν σχῆμα εἰς τά πλαίσια τῆς παννυχίδος κατά τάς μεταβαπτισματικάς λειτουργίας (Μ. Σάββατον, παραμονή Θεοφανείων καί Χριστουγέννων ἤ καί τήν Μ. Πέμπτην), ὅπως καί εἰς τήν Θείαν Λειτουργίαν τῶν Προηγιασμένων. Εἰς ὅλας τάς ἀνωτέρω περιπτώσεις ὁ πλέον ρυθμιστικός παράγων τοῦ τοιούτου καθορισμοῦ ἦτο ἡ νηστεία, τό ὅριον τῆς ὁποίας διαφυλάττει ἡ ἐνάτη ὥρα, ἀλλά καί ἡ ἀνάγκη κοινωνίας τῶν Ἀχράντων Μυστηρίων ὑπό τῶν ὁμαδικῶς βαπτιζομένων κατά τάς ἀνωτέρω ἡμέρας κατηχουμένων.

Οἱ Ἀναφορὲς τῆς Θ. Λειτουργίας τοῦ Μεγάλου Βασιλείου καὶ τοῦ Ἁγίου Ἰακώβου – Μία ἔρευνα γιὰ τὴν κοινή τους καταγωγὴ (John R. K. Fenwick, OCA 240, 1992)

John R K Fenwick, The Anaphoras of St. Basil and St. James. An Investigation into their Common Origin, OCA 240 [Orientalia Christiana Analecta 240], Rome, 1992.​

Οι Αναφορές του Μεγάλου Βασιλείου και του Αγίου Ιακώβου – Μία έρευνα για την κοινή τους καταγωγή

Αυτή η έρευνα του John R. K. Fenwick δημοσιεύτηκε το 1992 στο OCA 240, με Editor τον Robert F. Taft, S.J. και βοηθό τον Stefano Parenti.

Απουσιάζει ως αναφορά από την σύγχρονη μοντερνιστική έκδοση “Η Θεία Λειτουργία του Αγίου Αποστόλου Ιακώβου …” της Ιεράς Μεγίστης Μονής Βατοπαιδίου, αλλά και από την Λειτουργική του Γεωργίου Ν. Φίλια, στην ενότητα της Λειτουργίας του Ιακώβου.

Από μία μικρή έρευνα στο διαδίκτυο βρήκα μόνο μία “ελληνική” εργασία που την αναφέρει: John Joseph Strzelecki, “The Byzantine Liturgical Commentaries and their Usefulness in the Contemporary Liturgical Formation of the Faithful”, ΑΠΘ, 2019 (GRI-2022-33890), αλλά χρησιμοποιήθηκε σε αυτήν την εργασία ως προς την θεμελίωση της αναφοράς του Μεγάλου Βασιλείου.

Κατά την γνώμη μου, αυτή η εργασία του Fenwick θα πρέπει να μελετηθεί από τους Έλληνες Λειτουργιολόγους, για να αποκτήσουμε σαφέστερη γνώση επί του θέματος, και ίσως για να διορθωθούν ή και να επαληθευθούν οι θέσεις του από ελληνικής πλευράς. Όχι φυσικά για την επαναφορά της Λειτουργίας του Αγίου Ιακώβου (αυτήν την καταργήσανε εδώ και αιώνες οι Άγιοι Πατέρες μας δεν μας την παρέδωσαν), αλλά απλά για την λειτουργιολογική επιστήμη.

Ὅτι ὁ Ἱερεὺς ἀνέκαθεν ἐπεύχεται, ποιεῖ τὴν Ἀνάγνωση τῶν Εὐχῶν πρὸς Ἀνατολάς – Εὐχὲς Γονυκλισίας Πεντηκοστῆς, Μεγάλου Ἁγιασμοῦ, Θείας Λειτουργίας, Μνημοσύνου, κλπ.

Παν. Δ. Παπαδημητρίου, αʹ ἔκδοσις, 24/6/2025

Ὀρθόδοξος Τύπος, 4/7/2025 – 11/7/2025, ἀρ. φύλλων 2549-2550. Τίτλος δημοσίευσης Ὀ.Τ.: «Ὁ Ἱερεύς ἀνέκαθεν ἐποίει τήν Ἀνάγνωσιν τῶν Εὐχῶν πρός Ἀνατολάς».

«Πάντες μὲν ὁρῶμεν κατ’ ἀνατολὰς ἐπὶ τῶν προσευχῶν», Ἅγιος Μέγας Βασίλειος, [PG 32, 189C].

«Ἐπὶ τὰς δυσμὰς ἔστηκεν ὁ διάβολος, ὅπου ἡ ἀρχὴ τοῦ σκότους· ἀποτάσσεσθε αὐτῷ καὶ ἐμφυσήσατε· εἶτα στρέφεσθε ἐπὶ ἀνατολὰς καὶ συντάσσεσθε τῷ Χριστῷ», Εὐχολόγιον Barb. Gr. 336, 8ου αἰ., φ. 130β.

Ὡς πρός τὸν προσανατολισμὸ τοῦ «Οἴκου τῶν Προσευχῶν», ἤτοι τοῦ κτιρίου τῆς Ἐκκλησίας ἔχουμε: Στὶς Ἀποστολικὲς Διαταγὲς, στό κεφ. ΝΖʹ «Διατύπωσις Ἐκκλησίας καὶ κλήρου…», βλέπου­με: «ὁ οἶκος [ὁ Ναός] ἕστω ἐπιμήκης, κατ’ ἀνατολὰς τετραμμένος, ἐξ ἑκατέρων τῶν μερῶν τὰ παστοφόρια πρὸς ἀνατολήν, ὅς τις ἕοικε νηί».[1]

Ὡς πρὸς τὸν προσανατολισμὸ τῶν πάντων, Κληρικῶν τε καὶ τῶν Πιστῶν, στὴν Ἐκκλησία ἔχουμε τὶς ἑξῆς ἁγιοπατερικὲς κανονικές μαρτυρίες:

Ὁ Ἅγιος Ἰουστῖνος ὁ Φιλόσοφος (100–165 μ.Χ.) στὶς «Ἀποκρίσεις πρὸς τοὺς Ὀρθοδόξους περί τινων ἀναγκαίων ζητημάτων» λέει: «Ἐπειδὴ τῶν παρ’ ἡμῖν τὰ τιμιώτερα εἰς τιμὴν τοῦ Θεοῦ ἀφορίζομεν, κατὰ δὲ τὴν τῶν ἀνθρώπων ὑπόληψιν τιμιωτέρα ἐστὶν ἡ ἀνατολὴ τῶν ἄλλων μερῶν τῆς κτίσεως, διὰ τοῦτο ἐν τῷ καιρῷ τῆς προσευχῆς [ἰδιαίτερα στὴν Θεία Λειτουρ­γία, καὶ στὶς Ἀκολουθίες] νεύομεν πρὸς ἀνατολὴν πάντες. Καθάπερ τῇ δεξιᾷ χειρὶ ἐν ὀνόματι Χριστοῦ κατασφραγίζομεν τοὺς τῆς σφραγῖδος ταύτης δεομένους, ἐπειδὴ τιμιωτέρα νενόμισται τῆς ἀριστερᾶς, καίτοι θέσει καὶ οὐ φύσει διαφέρουσα ταύτης ὑπάρχει, οὕτως καὶ ἡ ἀνατολή, ὡς τιμιώτερον μέρος τῆς κτίσεως, εἰς προσκύνησιν θεοῦ ἀφώρισται. Oὐκ ἐναντιοῦται δὲ τῇ προφητικῇ τε καὶ ἀποστολικῇ φωνῇ τὸ πρὸς τὴν ἀνατολὴν ποιεῖν ἡμᾶς τὰς εὐχάς. Ἐν παντὶ γὰρ τόπῳ ὑπάρχει ἡ ἀνατολὴ τοῖς εὐχομένοις· καὶ ἐπειδὴ ἐφ’ ὃ μέρος τὴν ὁρατὴν αἴσθησιν κεκτήμεθα κατὰ τοῦτο τὸ μέρος προσκυνοῦμεν, ἀδύνατον δὲ ἐν τῷ καιρῷ τῆς προσευχῆς εἰς τὰ τέσσαρα μέρη τῆς κτίσεως ἀποβλέπειν, διὰ τοῦτο εἰς τὸ ἓν μέρος τῆς κτίσεως ἀφορῶντες ποιοῦμεν τὴν προ­σκύνησιν, οὐχ ὡς μόνον ἔργον τοῦ Θεοῦ οὐδ’ ὡς εἰς κατοικητήριον τοῦ Θεοῦ τοῦτο ἀφωρισμένον, ἀλλ’ εἰς τόπον προσκυνήσεως τῆς παρ’ ἡμῶν προσαγομένης Θεῷ τεταγμένον. Τὸ δὲ ἔθος, παρ’ ὧν εἴληφεν ἡ Ἐκκλησία τὸ εὔχεσθαι, παρὰ τούτων εἴληφε καὶ τὸ ποῦ εὔχεσθαι [κατ’ Ἀνατολάς], τοῦτο δὲ παρὰ τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων».[2]

Σύγχρονοι (Ἅγιοι) Γέροντες καὶ οἱ Μυστικὲς Εὐχές.

Παν. Δ. Παπαδημητρίου, αʹ ἔκδοσις 8/2/2022

Ὀρθόδοξος Τύπος, τ. 2431, 2432, 2433 (13, 20, 27 Ἰαν. 2023)

[Για καλύτερη ανάγνωση δείτε το PDF στο τέλος]

Κατὰ τὴν ἀρχαῖαν καὶ ζῶσαν παράδοσιν, οἱ Μυστικὲς Εὐχὲς τῆς Θείας Λειτουργίας ἀναγινώσκονται μυστικῶς1 ὑπὸ τῶν ἱερέων, ὅπως παραδέχεται καὶ ἕνας ἐκ τῶν ὑποστηρικτῶν τῆς ἐκφώνου2 ἀναγνώσεως τῶν Εὐχῶν, ὁ μακαριστός Φουντούλης (μαθητὴς τοῦ ἐπίσης ὑποστηρικτοῦ καὶ πρωτοπόρου μακαριστοῦ Τρεμπέλα3), ὁ ὁποῖος ἀναφέρει γιὰ τὴν ἐπικρατοῦσα τάξη στὴν Ἐκκλησία: «Ἔχει ὅμως δημιουργηθεῖ ἀπὸ αἰώνων παράδοση ὡς πρὸς τὴ μυστικῶς ἀνάγνωση τῶν Εὐχῶν καὶ αὐτὴ σήμερα εἶναι ἡ γενικῶς κρατοῦσα σ’ ὅλη τὴν Ὀρθόδοξο Ἐκκλησία τάξη»4,5.

Εἰδικὰ στὸ Ἅγιον Ὄρος ἡ Μυστικὴ Παράδοσις τῶν Εὐχῶν εἶναι παγιωμένη (δὲν λέγονται εἰς ἐπήκοον τοῦ λαοῦ6), ἰδίως στὶς προηγούμενες γενεές, ὡς θὰ δοῦμε καὶ ἀπὸ τοὺς Ἁγιορείτες γέροντες ποὺ παραθέτουμε στὴν συνέχεια.

Στὸ παρὸν ἄρθρο θὰ δοῦμε πληροφορίες περὶ συγχρόνων, κυρίως Ἁγιορειτῶν, γερόντων (ὀρισμένων ἤδη Ἁγίων) καὶ τῶν Μυστικῶν Εὐχῶν7,8,9.

Ὅσιος Πορφύριος ὁ Καυσοκαλυβίτης καὶ Διορατικός (1906-1991)

Τὸ Ἱερὸν Ἠσυχαστήριον τοῦ Ἁγίου «Ἡ Μεταμόρφωσις τοῦ Σωτήρος», στὸ Μήλεσι, ἐξέδωσε μιὰ ἠχογράφηση10 Θείας Λειτουργίας μὲ τὸν Ἅγιο (27-5-1977) στὸν μικρὸ ναὸ Ἁγίου Νικολάου Καλισσίων, ποὺ βρέθηκε στὰ πράγματα τῆς κ. Μαρίας Λίβα.

Ὁ Ἅγιος Πορφύριος ἀκολουθεῖ φαίνεται τὸ Ἱερατικὸν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου τοῦ 1895, καὶ τὰ κατ’ αὐτὸ Ἱερατικὰ τῆς Ἀποστολικῆς Διακονίας, (π.χ. ἐκδόσεων 1962, 1981), τὰ ὁποία ὡς πρὸς τὶς Μυστικὲς Εὐχὲς ὀμοιάζουν μὲ τὴν διάταξιν τῆς Ἁγίας Σοφίας τοῦ 1386 (V.135)11.

Ὡς ἀπόντες (φυσικὰ) ἀπὸ τὴν Θεία Λειτουργία τοῦ 1977, καὶ οὔτε παρόντες εἰς τὸ Ἱερὸν, δυνάμεθα νὰ συμπεράνουμε τὰ τῶν Μυστικῶν Εὐχῶν ἀπὸ τὰ μεγάλα διαστήματα λειτουργικῆς σιωπῆς12 κατὰ τὴν διάρκεια τῆς Θείας Λειτουργίας, σὲ σημεῖα ὅπου τὸ Ἱερατικὸν ἀναφέρει μυστικὴ ἀνάγνωση Εὐχῆς. Στὴν διάρκεια τῆς λειτουργικῆς σιωπῆς ποὺ δίνεται παρακάτω, δὲν προσμετρᾶται ἡ διάρκεια τῆς ἀπόκρισης.

Κατηχούμενοι: Ἕνα ἐποχικὸ φαινόμενο τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς.

Υποναύαρχος Λ.Σ (ε.α) Γεώργιος.Β.Λουκάκης.

Πατέρες μου εκζητώντας την ευλογία σας εύχομαι η αρξάμενη ήδη Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή να είναι »ευλογημένη, ειρηνική, κατανυκτική και αγλαόκαρπη πνευματικά» (εγκυκλ. Σεβ. Κυθήρων).

Παρακινούμενος από την παραδοξότητα του εν θέματι φαινομένου αναγκάζομαι για μία ακόμη φορά απορών και θλιβόμενος, να επανέλθω στην περίπου γενικευμένη κατά τα τελευταία χρόνια πλην όμως αδιανόητη απάλειψη των αναφερομένων στους κατηχούμενους ευχών (και εντολής αποχωρήσεως αυτών) κατά την τέλεση της Θείας Λειτουργίας, καταργουμένης τοιουτοτρόπως της διακρίσεως σε Λειτουργία των πιστών και εκείνης των κατηχουμένων. Διάκριση την οποία οι παλαιότεροι είχαμε διδαχθεί από το Δημοτικό!

Δυστυχώς ανίεροι μεταπατερικοί »ανανεωτές» επέτυχαν συν τω χρόνω να επιβάλουν ως κανονικότητα την κατάργηση της ως άνω διακρίσεως, με το ύπουλο πρόσχημα της δήθεν μη υπάρξεως στην εποχή μας κατηχουμένων λόγω του νηπιοβαπτισμού που καθιστά άσκοπη την (πεντάλεπτη) καταπόνηση λειτουργών και πιστών. Άλλωστε προφανώς με την ίδια αιτιολογία (καταπόνηση) τείνει να εξαλειφθεί και η ευχή της Αγίας Αναφοράς -για να περιορισθούμε μόνο σε αυτήν- »άξιον και δίκαιον σε υμνείν… » και διασώζεται μόνον η κατάληξή της »τον επινίκιον ύμνον άδοντα…»

Ὅτι τo χαμηλὸ Τέμπλο κυρίως, καὶ ἡ ἀνοιχτὴ Ὡραία Πύλη, ἐμποδίζουν τoν πιστὸ Λαὸ νὰ προσευχηθεῖ, καὶ πόσο κακὸ κάνει στοὺς Ἱερεῖς Γράφτηκε ἀπό: Ππαπαδημητρίου

Ὅτι τό χαμηλό Τέμπλο κυρίως, καὶ ἡ ἀνοιχτή Ὡραία Πύλη, ἐμποδίζουν τόν πιστόν Λαόν νὰ προσευχηθεῖ, καὶ πόσο κακὸ κάνει στοὺς Ἱερεῖς

Παν. Δ. Παπαδημητρίου, αʹ ἔκδοσις (v.1.1), 31-30/5/2024

(γιά καλύτερη ἀνάγνωση, γιά τίς παραπομπές, τίς εἰκόνες, τίς ἀναφορές, κτλ., δεῖτε τό PDF στό τέλος)

Ἡ Ἐκκλησία στὴν ἰστορία της δὲν εἶχε χαμηλό Τέμπλο. Ἡ Ἐκκλησία, εἶχε χαμηλὸ φράγμα ὄχι στὸ Βῆμα, ἀλλὰ στὸ ὅριο δυτικοῦ Πρεσβυτερίου (Σολέα) – κυρίως Ναοῦ, γιὰ τὸν σκοπὸν τῆς περιφράξεως τοῦ Πρεσβυτερίου - Σολέα (ὅπως καὶ σήμερα), ἰδίως προτοῦ «μονιμοποιηθεῖ», «ἀσφαλιστεῖ» τὸ Καταπέτασμα. Πάντοτε ὅμως ἡ Ἐκκλησία εἶχε ὑψηλὸ φράγμα στὸ ὅριο Βήματος – Σολέα, εἴτε μὲ τὴν μορφὴ Καταπετάσματος στὴν ἀρχαιότητα, εἶτε μὲ τὴν μορφὴ ὑψηλοῦ Φράγματος ἤδη ἀπὸ τόν 4ον αἰῶνα. Βλ. τὸ βιβλίο, Τὸ ἀθέατον τῆς Ἁγίας Τράπεζας, στὴν Κωνσταντινούπολη, στὴν Ἑλλάδα, ... , καὶ ἐπίσης βλ. τὶς εἰκόνες στὸ Παράρτημα αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου στὸ τέλος.

«πρεσβυτέροις δέ φημι, πεπίστευται τὸ θυσιαστήριον, καὶ τὰ ἔσω τοῦ καταπετάσματος», Ἅγιος Κύριλλος Ἀλεξανδρείας (370-444 μ.Χ.), [PG 68,848] 1

Οἱ Δυτικοὶ μετὰ τὴν (ἀντι) Μεταρρύθμιση (16ος αἰ.),2 βανδαλίσανε, γκρεμίσανε τὰ περισσότερα Τέμπλα των3 (τὰ δικά τους Τέμπλα μὲ τὸν Σταυρόν, Rood Screen, εὑρίσκονται στὸ ὅριον Σολέα καὶ κυρίως Ναοῦ) καὶ ἀπογυμνώσανε τὶς Τράπεζες των. Γιὰ αὐτὸ οἱ Ἐκκλησίες τῶν Δυτικῶν σήμερα ἔχουν συνήθως ἕνα εἶδος χαμηλοῦ φράγματος ἢ καὶ καθόλου (φυσικὰ δὲν βάζουν πλέον Τέμπλα στὶς νέες Ἐκκλησίες τους, λόγῳ τῆς πλανεμένης ἰδεολογίας των). Λέει ὁ M. Klaus Gamber: «Ἡ χρῆσις τῶν Καταπετασμάτων [Κιβώρια, Τετράβηλον, Βῆλα], τὰ ὁποῖα ἦταν πάντα μέρος τοῦ Ἱεροῦ, καὶ τοῦ Ἄμβωνος / χώρου τῶν Ψαλτῶν, τελικὰ καταργήθηκε κατὰ τὴν περίοδο τοῦ Μπαρόκ (Baroque period)»4 (σὲ ἄλλο σημεῖο ὁ Gamber μᾶς λέει ὅτι στὴν Γερμανία ἀφαιρέθηκαν ὑπὸ τὶς διαταγὲς τῶν κοσμικῶν ἀρχῶν, τὴν περίοδο τοῦ «Διαφωτισμοῦ»)5 [17ος-18ος αἰ.]. Καὶ στὴν Γαλλία ὅμως, τον 17ον αἰ., πρὶν τὴν Ἐπανάσταση, βανδαλίστηκαν, κατεδαφίστηκαν κατὰ κόρον τὰ Τέμπλα μὲ τὸν Σταυρό (Rood Screen), ὅπως καὶ οἱ Ἄμβωνες6 καὶ μάλιστα πρωτοστάτες ἦσαν οἱ ἴδιοι οἱ Ἐπίσκοποι.7

«Μετὰ τὴν τοποθέτηση τῶν λειψάνων, ὁ κλῆρος θὰ ἀρχίσει τὴν λιτανεία ἔξω ἀπὸ τὸ Καταπέτασμα ποὺ χωρίζει τὸ Ἱερὸ ἀπὸ τὸν κυρίως Ναό, Drogo Sacramentary (826-855)8

Ἕνα κάθετο χώρισμα διακοσμημένο μὲ ζωγραφισμένες εἰκόνες, καὶ σκεπαζόμενο μὲ ὑφάσματα [προφανῶς καταπετάσματα στὰ ἀνοίγματά του], ποὺ ἐκτείνεται στὸ ἀνατολικὸ τμῆμα τῆς Ἐκκλησίας ἀπὸ τὸν ἕνα τοῖχο στὸν ἄλλον, καὶ ἔχει δύο εἰσόδους στὰ ἄκρα του, Cogitosus (650 μ.Χ., ἀρχαῖοι Κέλτες) ἀναφερόμενος περίπου στό 500 μ.Χ.9

Παραπάνω ἀναφερθήκαμε ἐπιγραμματικά στὴν ἰστορία τοῦ Καταπετάσματος / Τέμπλου σὲ Ἀνατολὴ καὶ Δύση. Γιὰ περισσότερες λεπτομέρειες καὶ ἀναφορές, βλ. τὸ βιβλίο μας, Τὸ ἀθέατον τῆς Ἁγίας Τράπεζας, στὴν Κωνσταντινούπολη, στὴν Ἑλλάδα, ... , καὶ ἐπίσης στὸ Παράρτημα στὸ τέλους αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου, ὅπου ἔχουμε σὲ εἰκόνες μιὰ αʹ ἐκδοχή-προσέγγιση τῆς ἐξελίξεως τοῦ Καταπετάσματος.

Ὡς πρὸς τὸ πρῶτο σκέλος τοῦ τίτλου, εἶναι λογικὸ νὰ ρωτήσει κάποιος, πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ χαμηλὸν Τέμπλον10 νὰ ἐμποδίζει; Ἀφοῦ εἶναι χαμηλόν! Πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ ἀνοιχτή, καὶ νεοφανῶς πλατύτερη καὶ εὐρύχωρος Ὡραία Πύλη11 νὰ ἐμποδίζει; Ἀφοῦ εἶναι ἀνοιχτή, πλατεῖα!

Ἡ λεγόμενη λειτουργία τοῦ Ἰακώβου.Ὁ Δούρειος Ἵππος τῆς «Λειτουργικῆς Ἀναγεννήσεως»

Η ΛΕΓΟΜΕΝΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΙΑΚΩΒΟΥ:

Ο ΔΟΥΡΕΙΟΣ ΙΠΠΟΣ ΤΗΣ «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΕΩΣ»

Τά τελευταῖα χρόνια ὅλο καί συχνότερα, ὅλο καί ἀπό περισσότερους ἱερεῖς τελεῖται ἡ λεγομένη Θεία Λειτουργία τοῦ Ἁγίου Ἰακώβου τοῦ Ἀδελφοθέου. Ἡ τέλεση τῆς Λειτουργίας αὐτῆς καί ἡ ξαφνική της ἐμφάνιση στή ζωή τῆς Ἐκκλησίας μας ἀφ’ ἑνός μέν καταδεικνύει τό ἐκκοσμικευμένο πνεῦμα πού διακατέχει πολλούς κληρικούς καί ἀφ’ ἑτέρου ἐξυπηρετεῖ κατά τόν καλύτερο τρόπο, τά σχέδια τῶν «ἀνανεωτῶν» τῆς Λειτουργικῆς μας ζωῆς, τῶν αὐτοκλήτων σωτήρων τῆς Ἐκκλησίας. Τό σχέδιο εἶναι ἁπλό: ἡ Λειτουργία αὐτή «βαπτίζεται» ἀπό τούς ἀνανεωτές ὡς «ἀρχαιοπρεπής». Ὅταν ὅμως τελεῖται, τελεῖται μέ τόν τρόπο πού ὁραματίζονται οἱ «ἀνανεωτές», ὁπότε ὁ πιστός λαός, ὁ ὁποῖος μάλιστα ἐνθουσιάζεται μέ τήν πρωτοτυπία καί τά ἐφέ, συμπεραίνει, ἐντελῶς ἐσφαλμένα, ὅτι ὁ συγκεκριμένος τρόπος τελέσεως εἶναι ὁ «ἀρχαιοπρεπής» καί ἄρα ὁ παραδοσιακός. Αὐτό ἔχει ὡς συνέπεια νά ζητᾶ ἀπό τούς Ἱερεῖς νά λειτουργοῦν ἔτσι καί ὅταν τελοῦν τίς Λειτουργίες τῶν ἁγίων Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου καί Βασιλείου. Εἶναι, ὅμως, ὄντως ἔτσι τά πράγματα; Μπορεῖ ὁ καθένας νά τελεῖ ὅποια Λειτουργία θέλει καί ὅπως θέλει; Ἄς τό δοῦμε ἀναλυτικά.

ΚΑΝΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΙΑΚΩΒΟΥ

Ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης στήν ὑποσημείωσή του στόν 32ο κανόνα τῆς ΣΤ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου, μᾶς παρέχει μιά πολύ ἐνδιαφέρουσα πληροφορία σχετικά μέ τό πόσο «κανονική», πόσο σύμφωνη δηλαδή μέ τούς Ἱερούς Κανόνες καί ἄρα πόσο δεκτή ἤ ὄχι, εἶναι ἡ Λειτουργία αὐτή. Μολονότι, λοιπόν, ὁ ἅγιος λέει ὅτι ἡ Λειτουργία αὐτή «εἶναι δεκτή», λέει ὅμως ἐπίσης ὅτι «ἠπράκτησε». Λίγο μάλιστα πιό κάτω ὁμολογεῖ ὅτι κατά τόν Μανουήλ Μαλαξό ἡ Λειτουργία αὐτή ἠπράκτησε ἀπό τούς καιρούς τοῦ Μ. Βασιλείου. Γιατί, λοιπόν, ἡ ξαφνική προσπάθεια ἐπαναφορᾶς μιᾶς Λειτουργίας τήν ὁποία ἡ Ἐκκλησία ἀπέρριψε;

Προφανῶς γιά ὑπόπτους λόγους. Ἄς σημειώσουμε ἐδῶ ὅτι στή χώρα μας ἡ Λειτουργία αὐτή τελέστηκε γιά πρώτη φορά τό 1894 ἀπό τόν Μητροπολίτη Ζακύνθου Διονύσιο Λάτα, στήν τελετή ἐνηλικιώσεως τοῦ διαδόχου Κωνσταντίνου. Τελέστηκε συνεπῶς ὡς ἕνα ἐκκλησιαστικό ὑπερθέαμα ἐνώπιον τῶν παρευρισκομένων «γαλαζοαίματων». Γιά τούς ἴδιους ὅμως λόγους, γιά τόν ἐντυπωσιασμό δηλαδή τῶν πιστῶν, τελεῖται καί σήμερα καί γι’ αὐτό ὁσάκις τελεῖται διαφημίζεται καί δεόντως.

«Ἡ ἄμπελος στίς Ἀρχιερατικές Λειτουργίες καί ἡ σημερινή φθορά της» (Ψαλμός 79, 15 – 16)

Γράφει ὁ ΝΙΚΟΣ Ε. ΣΑΚΑΛΑΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ

Ἀναμφίβολα, οἱ Ψαλμοὶ εἶναι ἡ φωνὴ τῆς Ἐκκλησίας – κατὰ τὸν Μ. Βασίλειο: «τὰς ἐρημίας οἰκίζει, τὰς ἀγορᾶς σωφρονίζει· εἰσαγομένοις στοιχείωσις, προκοπτόντων αὔξησις, τελειουμένων στήριγμα, ἐκκλησίας φωνὴ».

Ἑρμηνεία: «Κατοικίζει τὰς ἐρήμους, σωφρονίζει τὰς συγκεντρώσεις· εἶναι ἡ βάσις διὰ τοὺς ἀρχαρίους, αὔξησις αὐτῶν ποὺ προκόπτουν, στήριγμα τῶν τελείων, φωνὴ τῆς Ἐκκλησίας» (Ε.Π.Ε., 5 , σελ. 16 – 17).

Εἶναι λατρευτικὰ κείμενα ποὺ ἐμπερικλείουν διδαχὴ καὶ φωτισμό, μάθηση καὶ ἀποκάλυψη, ὀρθοδοξία καὶ ὀρθοπραξία.

Στὸν 79ο Ψαλμὸ (15-16) ἡ Ἐκκλησία, ὁ Νέος Ἰσραήλ, παρομοιάζεται ὡς «ἄμπελος»:

«Ὁ Θεὸς τῶν δυνάμεων, ἐπίστρεψον δή, καὶ ἐπίβλεψον ἐξ οὐρανοῦ καὶ ἴδε καὶ ἐπίσκεψαι τὴν ἄμπελον ταύτην καὶ κατάρτισαι αὐτήν, ἥν ἐφύτευσεν ἡ δεξιά σου».

Ἑρμηνεία: «Ὦ Θεὲ τῶν ἄνω δυνάμεων (Ἀγγέλων), γύρισε τώρα Σὲ παρακαλῶ καὶ ἐπίβλεψε (προνοητικά, διορθωτικά, δημιουργικὰ) ἀπὸ τὸν οὐρανὸ καὶ ἴδε καὶ κυβέρνησε τὸ ἀμπέλι τοῦτο· καὶ διόρθωσέ το, τὸ ὁποῖο ἐφύτευσε ἡ δεξιὰ Σου».

Ἀρχικὰ (Π. Διαθήκη - Ψαλμοὶ) «ἄμπελος» ὀνομάσθηκε ὁ ἰουδαϊκὸς λαός, τὸν ὁποῖο ὁ Θεὸς (θαυματουργικὰ) ἐλευθέρωσε ἀπὸ τὴν τυραννία τῆς Αἰγύπτου καὶ τὸν φύτεψε στὴν Παλαιστίνη.

Στὸ κείμενο τοῦ Ψαλμοῦ διαβάζουμε (σχετικά):

"Νουθεσίες καί συμβουλές στόν ἀπόηχο τῆς Λειτουργικῆς Ἀναγέννησης" - Ἀρχιμανδρίτης Φιλόθεος, Ἡγούμενος τῆς Ι. Μ. Καρακάλλου Ἁγίου Ὅρους

 

«ΝΟΥΘΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΣΤΟΝ ΑΠΟΗΧΟ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗΣ»

Ἀρχιμανδρίτης Φιλόθεος,

Ἡγούμενος τῆς Ι. Μ. Καρακάλλου Ἁγίου Ὅρους

ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΣΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ ΠΟΥ ΠΡΟΒΛΗΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ ΠΑΤΕΡΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ:

ΣΤΟΝ ΑΠΟΗΧΟ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ: ΑΝΑΤΑΡΑΞΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΙΑ ΛΑΤΡΕIA

Μέρος Α'

κ. Δ.Χ.: Γέροντα εὐχαριστοῦμε πάρα πολύ πού μᾶς δεχτήκατε. Μέ τήν εὐχή σας.

Γέροντας Φιλόθεος: Χαρά μας, χαρά μας γιατί κι ἐσεῖς στόν ἀμπελῶνα τοῦ Κυρίου ἐργάζεστε καί προσπαθεῖτε μέ τούς ἄλλους συνεργάτες σας καί χαιρόμαστε νά ἔχουμε ἔτσι τό ἐνδιαφέρον ὅπως κι ἐσεῖς προσπαθεῖτε. Ἤρθατε καί στό Περιβόλι τῆς Παναγίας καί νά ἔρχεσθε πάντοτε γιά νά... παίρνετε δύναμη καί ἐνίσχυση. Ἡ Παναγία μας ὑποδέχεται τά παιδιά της καί τά φιλοξενεῖ. Ἐκείνη τά φιλοξενεῖ καί τά ἐνισχύει. Πόσοι μᾶς λένε ὅτι αἰσθάνθησαν μία σάν κλήση καί σάν μία φωνή νά τούς λέει: Ἐλᾶτε στό Περιβόλι μου καί μέ τό πού ξεκινοῦν ἀπό τήν Οὐρανούπολη αἰσθάνονται μία χάρη, τήν παρουσία τῆς Παναγίας καί παίρνουν δύναμη ἐρχόμενοι ἐδῶ, στίς ἀκολουθίες, στίς λειτουργίες, στίς ἀγρυπνίες, ἀναγεννοῦνται καί παίρνουν δύναμη. Καί εἶναι τό Περιβόλι τῆς Παναγίας μας καί ὅλες οἱ Ἱερές Μονές πού ἐκεῖνες κρατοῦν τήν Ὀρθοδοξία, τήν γνήσια Ὀρθοδοξία γιατί ἡ ἐκκλησία μας πρέπει ἐκείνη νά εἶναι μπροστά σέ ὅλα, ἀλλά πολλές φορές ἐπηρεάζεται, δηλ. κάποιοι Ἐπίσκοποι, κάποιοι ἱερωμένοι ἐπηρεάζονται…

Χαιρετισμός Μητροπολίτου Κυθήρων & Ἀντικυθήρων Σεραφείμ στήν ἡμερίδα «Στόν ἀπόηχο τῆς λειτουργικῆς ἀναγέννησης : Ἀναταράξεις στή θεία Λατρεία»

Ἡμερίδα Ἑστίας Πατερικῶν Μελετῶν «Στόν ἀπόηχο τῆς Λειτουργικῆς Ἀναγέννησης. Ἀναταράξεις στή Θεία Λατρεία»

Χαιρετισμός Μητροπολίτου Κυθήρων & Ἀντικυθήρων Σεραφείμ

Ἅγιοι Πατέρες, Ἀγαπητοί μου Ἀδελφοί Χριστιανοί,

«Χαίρετε ἐν Κυρίῳ πάντοτε».

Ἐν πρώτοις εὐλογῶ τόν Πανάγιον Τριαδικόν Θεόν, διότι μοῦ δίδεται ἡ εὐκαιρία νά εὑρίσκωμαι σήμερον ἐν τῷ μέσῳ ὑμῶν, εἰς μίαν Ἱεράν καί Ἁγιοπνευματικήν Σύναξιν, εἰς Ἡμερίδα, τῆς ὁποίας τό κεντρικό καί βασικό θέμα εἶναι ἡ Θεία Λατρεία, ἡ «ἐν Πνεύματι καί ἀληθείᾳ» Λατρεία τοῦ Εὐλογητοῦ Θεοῦ, τοῦ τῶν πάντων Ποιητοῦ.

Εὐχαριστῶ θερμῶς καί ἐκ μέσης καρδίας τήν σεβαστήν Διεύθυνσιν καί Διοίκησιν τῆς περιωνύμου καί Πατερικῆς ὄντως «Ἑστίας Πατερικῶν Μελετῶν» διά τήν πρόσκλησιν νά συμμετάσχω εἰς τήν ἀποψινήν πλουσίαν Πνευματικήν Τράπεζαν καί Πανδαισίαν.

Ὅλα τά θέματα τῆς Ἡμερίδος αὐτῆς συγκεκροτημένα καί περισπούδαστα, μεστά θείας σοφίας καί χάριτος, συνημμένα μεταξύ των «ὡς χορδή κιθάρᾳ», ἀποπνέουν τό ἄρωμα τῆς εὐαρέστου λογικῆς Θείας Λατρείας. Καί εἶναι λίαν ἀπαραίτητος ἡ ἀνάπτυξις τῶν ζωτικῶν αὐτῶν ζητημάτων τῆς Λατρείας τοῦ Τριαδικοῦ ἡμῶν Θεοῦ εἰς τήν τεταραγμένην καί συγκεχυμένην ἐποχήν μας, κατά τήν ὁποίαν καταβάλλεται ἐπίμονη προσπάθεια ἐκθεμελιώσεως τῆς θεοπαραδότου Ἐκκλησιαστικῆς Παραδόσεως καί Κληρονομίας, ἀπομειώσεως τῆς πνευματικῆς αἴγλης τῆς Θείας Λατρείας, παραβιάσεως τῶν Θείων καί Ἱερῶν Κανόνων καί παραχαράξεως τῆς Δογματικῆς Διδασκαλίας τῆς Ὀρθοδόξου Καθολικῆς Ἐκκλησίας μας ἀπό ἀντιθεολογικά καί ἀντιαγιοπνευματικά ρεύματα ἀνερματίστων καί εὐριπίστων πνευματικῶς ἀνθρώπων.

Ἀλλά, πρίν προχωρήσω εἰς τήν οὐσιαστικήν προσέγγισιν καί ψηλάφησιν τοῦ καιρίου καί βαρυσημάντου διά τήν ἐν Χριστῷ ζωήν μας θέματος τῆς Λειτουργικῆς ἀγωγῆς καί καταρτίσεως, θά ἤθελα νά ἀναφερθῶ καί νά μνημονεύσω εὐφήμως τοῦ ὀνόματος, τῆς ἐναρέτου βιοτῆς καί πολιτείας, τῆς θεοτιμήτου Ἱερατικῆς Διακονίας καί τῆς ἀνεκτιμήτου προσφορᾶς εἰς τήν Παιδείαν καί τό Ὀρθόδοξον Γένος μας τοῦ ἀειμνήστου Λειτουργοῦ τοῦ Ὑψίστου πολυσεβάστου Γέροντος π.Σαράντη Σαράντου, Ἱδρυτοῦ τῆς Ἑστίας Πατερικῶν Μελετῶν. Ἄς εἶναι αἰωνία καί μακαρία ἡ μνήμη του.

Ἡ Θεία Λατρεία εἶναι θεμελιῶδες καί βασικό δόγμα διά τήν Ὀρθόδοξον Καθολικήν Ἐκκλησίαν μας, ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ, διό καί ἔχει τούς ὅρους καί τούς κανόνας της, τήν τάξιν καί τό τυπικό της, τάς ἀκριβεῖς προδιαγραφάς καί προϋποθέσεις της, τόν ὕψιστον σκοπόν καί τόν λόγον ὑπάρξεώς της, πού εἶναι νά καταστήσῃ «ἁγίαν καί ἄμωμον» τήν κατά τόπους Ἁγίαν τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν καί νά παράσχῃ τόν ἁγιασμόν καί τήν θέωσιν εἰς τά πιστά μέλη Αὐτῆς. Νά ἐπιτύχῃ τήν Χριστοποίησιν καί τήν ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι οὐρανοποίησιν των.

Προτοῦ, ὅμως, νά εἰσέλθω εἰς τόν πανευώδη πνευματικόν λειμῶνα τῆς «ἐν Πνεύματι καί ἀληθείᾳ» Θείας καί Θεοπαραδότου Λατρείας τοῦ Τρισαγίου ἡμῶν Κυρίου καί Θεοῦ, θά ἤθελα νά μοῦ ἐπιτραπῇ νά ἀναγνώσω δύο σύντομα κείμενα, τά ὁποῖα ἀφοροῦν εἰς τό ἐπίκεντρον τῆς Θείας Λατρείας, τήν καρδίαν τοῦ Θείου καί φερεσβίου Μυστηρίου τῆς Θείας Εὐχαριστίας, διά νά μεταρσιωθῶμεν ἐν πνεύματι καί μυηθῶμεν πως εἰς τό Μυστήριον τῶν Μυστηρίων, τό τῆς προσφορᾶς τῆς Θείας καί ἀναιμάκτου Θυσίας τῆς Θείας Λειτουργίας.

Ἀνέκδοτο κείμενο τοῦ π. Σαράντη Σαράντου γιά τίς παρεκκλίσεις ἀπό τήν ὀρθόδοξη λατρεία

Ἀνέκδοτο κείμενο τοῦ π. Σαράντη Σαράντου γιά τίς παρεκκλίσεις ἀπό τήν ὀρθόδοξη λατρεία

πρωτ. Ἀντώνιος Μπουσδέκης, ἐφημέριος τοῦ Ἱ. Ν. Ἁγίου Νικολάου Νικαίας

2019-10-09 Ἀναταράξεις στή Θεία Λατρεία (τό Κύκνειον ἆσμα)

Σημ: ΑΝΕΚΔΟΤΟΝ ΚΕΙΜΕΝΟΝ

Ἀρχιμ. Σαράντης Σαράντος, ἐφημέριος Ἱ.Ν.Κοιμήσεως Θεοτόκου Ἀμαρουσίου.

Ἡ μία Ἁγία, Καθολική καί Ἀποστολική Ἐκκλησία συνίσταται ἀπό τά ἑκατομμύρια τῶν ὀρθοδόξων βαπτισμένων Χριστιανῶν, πού δέχτηκαν οἰκειοθελῶς νά βυθισθεῖ ὅλο τό σῶμα τους μέσα στό ἁγιασμένο νερό τοῦ Βαπτίσματος Τρεῖς τέλειες καταδύσεις δηλώνουν τή συμμετοχή μας στό θάνατο τοῦ Χριστοῦ καί οἱ τρεῖς ἀναδύσεις τή συμμετοχή μας στήν Ἀνάστασή Του.

Ἡ Θεία Λειτουργία ἀποτελεῖ τό ἀνά τούς αἰῶνες θεοζωντανό Σῶμα τοῦ Χριστοῦ μέσα στόν κόσμο. «Ὅσοι εἰς Χριστόν ἐβαπτίσθημεν», μετά τή μυστηριακή εἴσοδό μας στήν Ἐκκλησία, διακαῶς ἐπιθυμοῦμε νά μετέχουμε στό ἱερό Μυστήριο τῆς Θείας Εὐχαριστίας, γιατί αὐτό μᾶς ἑνώνει μέ ὁλόκληρο τό Χριστό ὡς τέλειο Θεάνθρωπο καί μέ τήν Παναγία Τριάδα. Κατά τή Θεία Λειτουργία μετέχουμε στόν Εὐαγγελισμό τῆς Κυρίας Θεοτόκου, στήν ἄσπορο ἄφατο σύλληψη τοῦ Κυρίου, στήν Γέννησή Του, στήν ἀποδοχή τοῦ ἐν τῷ κόσμῳ ἀνατείλαντος Φωτός τῆς γνώσεώς Του, στήν τέλεια διδασκαλία Του καί θαυματουργία Του, στήν ἑβδομάδα τῶν ἁγίων Παθῶν Του, τῆς Σταυρώσεώς Του, τῆς Ταφῆς, τῆς καθόδου Του εἰς Ἅδου, τῆς ἐκ νεκρῶν Ἀναστάσεώς Του καί τῆς εἰς οὐρανούς Ἀναλήψεώς Του καί ἐκ δεξιῶν συγκαθέδρας Του μετά τοῦ Οὐρανίου Πατρός Του. Τό Μυστήριο αὐτό «ἴσασιν οἱ μεμυημένοι», ἰσχυρίζεται ὁ ἱερός Χρυσόστομος, γνωρίζουν και μετέχουν μόνο οἱ βαπτισμένοι, οἱ κεκαθαρμένοι. Μέ τά ἄκτιστα δῶρα τοῦ θείου Χρίσματος οἱ κεκαθαρμένοι ζοῦν αὐτό τό ἱερό Μυστήριο τῆς πλήρους ἀληθείας, δηλαδή τῆς πλήρους μετανοίας καί τῆς ζωντανῆς πίστεως ὅτι ὁ ἁπλός ἄρτος καί ὁ οἶνος μεταβάλλονται εἰς Σῶμα καί Αἷμα Χριστοῦ, ὅπως στόν Μυστικό Δεῖπνο.

Οἱ θεόπνευστοι ἅγιοι Πατέρες μας, ὁ Ἱερός Χρυσόστομος, ὁ Μέγας Βασίλειος καί οἱ Ἅγιοί μας, πού ὅπως ὁ θεῖος Παῦλος ἀξιώθηκαν νά ἀνεβοῦν ἐν σώματι ἤ ἐκτός τοῦ σώματος, ὁ Θεός οἶδε, ἕως τρίτου οὐρανοῦ καί ἁγιοπνευματικῶς φωτισθέντες νά γνωρίσουν τά ἀνέκφραστα μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ στήν οὐράνια καί θριαμβεύουσα Ἐκκλησία, μᾶς μετέφεραν μέ τίς θεοφώτιστες Λειτουργίες τους, τά τελούμενα στή Βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Μέ τήν δύναμη τῆς ἀκτίστου χάριτος ἥνωσαν τά διεστῶτα. Μᾶς πληροφόρησαν μέ τή συγγραφή τῶν δύο Θείων Λειτουργιῶν τους πῶς τελεῖται ἡ Θεία Λειτουργία στή θριαμβεύουσα Ἐκκλησία. Οἱ λειτουργίες τους ἀποτελοῦν τήν εἰκόνα τῆς οὐρανίου Θείας Λειτουργίας.

Ἡ Θεία Λειτουργία ὅπως τελεῖται αἰῶνες τώρα στίς ἱερές Μονές καί στίς κοσμικές ἐνορίες εἶναι καί ἀποτελεῖ ὄντως εἰκόνα τῆς οὐρανίου τελεταρχίας κατά τούς ἁγίους Πατέρες. Κάθε προσθήκη ἤ ἀλλαγή ἀπό ζηλωτή λειτουργό ἤ ἀλαζόνα νεωτεριστή μειώνει, ἀλλοιώνει ἤ καί ἀλλοτριώνει τήν ὀρθόδοξη διδασκαλία, τή δογματική καί ἠθική δυναμική τῆς μοναδικῆς σέ ἀξία ὀρθόδόξου Θείας Λειτουργίας.

Ἀνίερη συμμαχία κατά τῆς παραδεδομένης Ὀρθοδόξου λατρείας.

πρωτοπρ. Ἰωάννου Φωτοπούλου

ἐφημερίου Ἱ.Ν. Ἁγίας Παρασκευῆς Ἀττικῆς

Δύο ἀπό τούς ἀμύντορες τοῦ Ἀλεξάνδρου Καρυώτογλου, ὁ π. Βασίλειος Θερμός καί ὁ κ. Θ. Παπαθανασίου, στά ἀτεκμηρίωτα κείμενά τους πού ἀναρτήθηκαν στό anastasiosk.blogspot δέν παραλείπουν νά «στολίζουν» μέ ὕβρεις ὅσους τυχόν διαφωνοῦν μέ τήν παρουσία κοριτσιῶν στή διακονία τῆς Θ. Λειτουργίας. Ὁ π. Θερμός ἀναφωνεῖ στό τέλος τοῦ γραπτοῦ του : «Δέν θά δεχθοῦμε νά ἐπικρατήσουν οἱ ἀστοιχείωτοι»! καί ὁ κ. Παπαθανασίου πρό τῆς ἀρχῆς τοῦ κειμένου του θρηνεῖ : «Να θρηνήσω την ασέβειά τους, ή να σιχαθώ την αγραμματοσύνη τους;».

Εἴμαστε λοιπόν «ἀστοιχείωτοι» καί ἄξιοι νά μᾶς «σιχαίνονται» οἱ δοκησίσοφοι. Βέβαια ὁ κ. Παπαθανασίου, ἐγγράμματος ὤν, παίρνει αὐτή τή φράση ἀπό τά λόγια πού ἀπευθύνει ὁ Μ. Βασίλειος στούς Ἀρειανόφρονες, καί τήν ἐφαρμόζει σέ μᾶς. Ἄς εἶναι!

Ἄς δοῦμε τώρα, ἐφόσον ἐμεῖς εἴμαστε ἀστοιχείωτοι, πόσο ἐνήμερος εἶναι ὁ π. Βασίλειος ὅταν γράφει : Ιερό βήμα στην ουσία δεν υφίσταται (δικές μου ὅλες οἱ ὑπογραμμίσεις). Όσο λειτουργούσε υγιώς η εκκλησιολογία, δηλαδή κατά τους πρώτους 5-6 αιώνες, η καίρια διαχωριστική γραμμή βρισκόταν στην είσοδο του ναού προκειμένου να υποδηλώνει την διαφορά μεταξύ βαπτισμένων και αβαπτίστων. Όταν ολόκληρη η κοινωνία έγινε (κατ’ όνομα) χριστιανική, υψώθηκε τέμπλο και εισήχθη ο κληρικαλισμός[1], δηλαδή η διαχωριστική γραμμή κατάντησε να είναι μεταξύ κληρικών και λαϊκών!

Ἀλήθεια, ὑπάρχει σοβαρότητα καί ὑπευθυνότητα σέ ἱερέα τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ὅταν ἐκφέρει τέτοιες ἀπόψεις;

Ἰωάννης Λίτινας: Ὁ Ἐσταυρωμένος στό Ἱερό Βῆμα (ε)

μελέτημα περί τῆς ἐπιχειρούμενης ἀποβολῆς Του

Τὰ μέρη (α) ΕΔΩ (β) ΕΔΩ (γ) ΕΔΩ καί (δ) ΕΔΩ

Γράφει ὁ Ἰωάννης Λίτινας

7. Ἱεροκανονικός ἔλεγχος τῆς ἀποβολῆς τοῡ Ἐσταυρωμένου.

Ἡ χρήση τοῦ διακριτοῦ καὶ ἀποσπώμενου σώματος τοῦ Ἐσταυρωμένου ἐπὶ τοὐλάχιστον δύο αἰῶνες, (κατὰ δὲ τὴν ἀρχαιολογικὴ ἑταιρεία ἐπὶ πέντε αἰῶνες)[1], στὸν ἑλλαδικὸ χῶρο καὶ ἐπὶ πολλοὺς περισσότερους σὲ ἄλλες τοπικὲς Ἐκκλησίες, ἔχει κατασταθῆ παράδοση τέτοια ὥστε τὸ Τυπικὸν ὁρίζει κατὰ τὴν ἀκολουθία τῶν Παθῶν ὅτι «ψαλλομένου τοῦ 15ου ἀντιφώνου γίνεται ἡ ἔξοδος τοῦ Σταυροῦ ὡς συνηθίσθη ἤδη πανταχοῦ», πρᾶγμα ποὺ δεικνύει, ὅπως ἐπισημάναμε ἀρχικά, τὴν ἐθιμικὴ ἰσχύ του, κατὰ τὸ "ἡ δέ συνήθεια οὕτω κεκράτηκεν" (Κανών ΚΑ΄ Μ.Βασιλείου).

Ἡ εἰσαγωγὴ αὐτῆς τῆς πρακτικῆς ὄχι μόνο δὲν ἀνέτρεψε, ἀλλοίωσε ἢ ἔβλαψε στὸ παραμικρὸ τὴν προϋπάρχουσα λειτουργικὴ τάξη (δηλαδὴ τὴν ὕπαρξη τοῦ ἁπλοῦ Σταυροῦ πίσω ἀπὸ τὴν ἁγία τράπεζα μὲ ζωγραφισμένη τὴν μορφὴ τοῦ σταυρωθέντος Χριστοῦ ἢ χωρὶς αὐτὴν) ἀλλὰ ἀντιθέτως τὴν ἐνίσχυσε πολύ. Γι’ αὐτὸ τὸ λόγο δὲν θεωρεῖται ὡς καινοτομία βλάπτουσα τὴν Ἱερὰ Παράδοση. Οὔτε κἂν ὡς καινοτομία. Τοὐναντίον, καινοτομία εἶναι χωρὶς ἀμφιβολία ἡ ἀφαίρεση τοῦ Ἐσταυρωμένου μαζὶ μὲ τὸν Σταυρό.

Κανένας ἱερὸς Κανόνας, καμμία ἱερὰ παράδοση, καμμία Σύνοδος καὶ καμμία πατερική διδασκαλία ἤ πράξη δέν ἀντικρούουν τὴν ὕπαρξη τῆς ἀποσπώμενης μορφῆς τοῦ Σταυρωθέντος στὴν Λατρεία ἢ τὴν θέση της πίσω ἀπὸ τὴν Ἁγία Τράπεζα. Καὶ ὄχι μόνο δὲν ἀντικρούουν, ἀλλὰ ἀντιθέτως τὴν προστατεύει de jure ἀπὸ κάθε ἐναντία παρέμβαση ἡ Ζ΄ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος.

Ἐπειδή, συγκεκριμένα, πρόκειται γιὰ εἰκονικὴ ἀναζωγράφηση τοῦ Χριστοῦ ἐπὶ τοῦ Σταυροῦ ποὺ ἔχει ὑιοθετηθῆ ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία, κάθε ἀπόπειρα ἀποβολῆς της ἀπὸ αὐτήν, εἴτε ὡς ἀθέτηση τῆς ὑφιστάμενης ἐκκλησιαστικῆς παραδόσεως, εἴτε ὡς πανοῦργος ἐπινόηση πρὸς ἀνατροπὴ τῆς ἐνθέσμου παραδόσεως, εἴτε ὡς καινοτομία ἐπισύρει τὴν καθαίρεση καὶ τὸν ἀφορισμὸ σὲ ὅσους κληρικοὺς ἢ λαϊκοὺς τὴν τολμήσουν, κατὰ τὴν σαφῆ διατύπωση τοῦ Ὅρου Πίστεως τῆς Ζ΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου:

«Τοὺς οὖν τολμῶντας ἑτέρως φρονεῖν ἢ διδάσκειν, ἢ κατὰ τοὺς ἐναγεῖς αἱρετικοὺς τὰς ἐκκλησιαστικὰς παραδόσεις ἀθετεῖν καὶ καινοτομίαν τινὰ ἑπινοεῖν ἤ ἀποβάλλεσθαι τι ἐκ τῶν ἀνατεθειμένων τῇ ἐκκλησίᾳ, εὐαγγέλιον ἤ τύπον τοῦ σταυροῦ ἢ εἰκονικὴν ἀναζωγράφησιν ἢ ἅγιον λείψανον μάρτυρος, ἢ ἐπινοεῖν σκολιῶς καὶ πανούργως πρὸς τὸ ἀνατρέψαι ἕν τι τῶν ἐνθέσμων παραδόσεων τῆς Καθολικῆς Ἐκκλησίας, ἔτι γε μὴν ὡς κοινοῖς χρῆσθαι τοῖς ἱεροῖς κειμηλίοις ἢ τοῖς εὐαγέσι μοναστηρίοις, ἐπισκόπους μὲν ὄντας ἢ κληρικοὺς καθαιρεῖσθαι προστάσσομεν, μονάζοντας δὲ ἢ λαϊκοὺς τῆς κοινωνίας ἀφορίζεσθαι».[2]

Ἄξιον προσοχῆς εἶναι ὅτι ἡ Οἰκουμενικὴ Σύνοδος καταδικάζει ἀκόμα κι' ὅσους ἁπλῶς φρονοῦν διαφορετικὰ ἀπὸ ὅσα φρονεῖ καὶ διδάσκει ἐκείνη∙ καὶ ἡ ἀλάθητη αὐτὴ Σύνοδος ὁρίζει νὰ τοποθετοῦνται στὴν Ἐκκλησία οἱ εἰκόνες, μὲ ὁποιοδήποτε τρόπο εἶναι αὐτὲς κατασκευασμένες (ἐν προκειμένῳ τοῦ σταυρωμένου Χριστοῦ), στὴν ἴδια περιωπὴ καὶ θέση ποὺ ἔχουμε τὸν τύπο τοῦ Τιμίου Σταυροῦ:

«Ὁρίζομεν σὺν ἀκριβείᾳ πάσῃ καὶ ἐμμελείᾳ, παραπλησίως τῷ τύπῳ τοῦ τιμίου καὶ ζωοποιοῦ σταυροῦ ἀνατίθεσθαι τὰς σεπτὰς καὶ ἁγίας εἰκόνας, τὰς ἐκ χρωμάτων καὶ ψηφῖδος καὶ ἑτέρας ὕλης ἐπιτηδείως ἐχούσης, ἐν ταῖς ἁγίαις τοῦ Θεοῦ ἐκκλησίαις ἐν ἱεροῖς σκεύεσι καὶ ἐσθῆσι, τοίχοις τε καὶ σανίσιν, οἴκοις τε καὶ ὁδοῖ∙ τῆς τε τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰκόνος…»[3]

Ἡ εἰκονική, λοιπόν, μορφὴ τοῦ σταυρωθέντος ὡς ἀπολύτως συνάδουσα μὲ τὸ εὐαγγελικὸ κήρυγμα ἐπαληθεύει τὴν ἐνσάρκωση τοῦ Θεοῦ Λόγου καὶ χρησιμεύει στὴν ὠφέλειά μας, διακηρύσσει ἡ Ἁγία Σύνοδος, γι’ αὐτὸ καὶ τὴν φυλάει ἀκαινοτόμητη ὡς τεθεσπισμένη παράδοση μαζὶ μὲ ὅλες τὶς παραδόσεις, γραπτὲς ἢ ἄγραφες:

«Ἁπάσας τὰς ἐκκλησιαστικὰς ἐγγράφως ἢ ἀγράφως τεθεσπισμένας ἡμῖν παραδόσεις ἀκαινοτομήτως φυλάττομεν. Ὧν μία ἐστὶ καὶ ἡ τῆς εἰκονικῆς ἀναζωγραφήσεως ἐκτύπωσις, ὡς τῇ ἱστορίᾳ τοῦ εὐαγγελικοῦ κηρύγματος συνάδουσα, πρὸς πίστωσιν τῆς ἀληθινῆς καὶ οὐ κατὰ φαντασίαν τοῦ Θεοῦ Λόγου ἐνανθρωπήσεως, καὶ εἰς ὁμοίαν λυσιτέλειαν ἡμῖν χρησιμεύουσα»[4].

8. Ἀρχαῖες ἐγκαταλελειμμένες πρακτικές. Κριτήρια ἀναγκαιότητας ἐπιστροφής σ’ αὐτὲς.

Εἶναι κοινῶς ἀποδεκτὸν ὅτι μία ἀρχαιότερη ἐκκλησιαστικὴ πρακτικὴ δὲν εἶναι ἀπαραιτήτως ὀρθότερη ἀπὸ τὴν νεότερη, ὅπως γιὰ παράδειγμα, τὰ θυσιαστήρια στοὺς παλαιοχριστιανικοὺς ναοὺς τῆς Ἀντιόχειας (καὶ ἀλλοῦ) τὰ ὁποῖα ἔβλεπαν πρὸς τὴν δύση[5] καὶ ἀργότερα ρυθμίστηκαν πρὸς τὸ θεολογικότερον, δηλαδή νὰ βλέπουν πρὸς ἀνατολήν.

Ἡ λιτάνευσις τοῦ σταυρωμένου κατὰ τὸ «Σήμερον κρεμᾷται ἐπὶ ξύλου...»

358

Ἡ λιτάνευσις τοῦ σταυρωμένου κατὰ τὸ «Σήμερον κρεμᾷται ἐπὶ ξύλου...» τῆς ἀκολουθίας τῶν ἄγίων παθῶν γίνεται ὅπως εἶναι καρφωμένος ὁ ἐσταυρωμένος στὸν σταυρὸ ἢ χωριστά, καὶ ἢ σταύρωσις γίνεται στὸ μέσον τοῦ ναοῦ;

Ὅπως καὶ ἄλλοτε γράψαμε, ὸ ἐσταυρωμένος πῆρε τὴν μορφὴ ποῦ ἔχει σήμερα σὲ πολὺ μεταγενεστέρα ἐποχή. Στὸ Ἅγιον Ὄρος, στὶς Σλαβικὲς Ἐκκλησίες καὶ σὲ ἀκραία χωριὰ τῆς πατρίδος μας εἶναι ἀκόμη ἄγνωστος. Ἀντὶ ἐσταυ­ρωμένου λιτανεύεται ἡ εἰκόνα τῆς σταυρώσεως ἢ σταυρός, ἐπάνω στὸν ὁποῖο εἶναι ζωγραφισμένο τὸ σῶμα τοῦ Χρι­στοῦ ἢ ζωγραφισμένο μὲν χωριστά, ἀλλὰ καρφωμένο στὸν σταυρὸ κατὰ τρόπο ποῦ νὰ μὴ μπορῇ νὰ ἀποσπασθῆ ἀπὸ αὐτόν.

Οἱ ἡμέρες τέλεσης τῶν ἱερῶν μνημοσύνων

Τά μνημόσυνα ἐκφράζουν τή φροντίδα τῆς Ἐκκλησίας γιά τά κεκοιμημένα μέλη της. Ἡ τέλεσή τους εἶναι συνυφασμένη μέ συγκεκριμένες στιγμές ἀπό τήν ἐκδημία τοῦ πιστοῦ (ἐννεάμερο, τεσσαρακονθήμερο, τρίμηνο, ἑξάμηνο, ἐννεάμηνο, ἐτήσιο, τριετές κ.ὅ.κ.), ἀλλά μποροῦν νά τελεστοῦν καί σέ ἔκτακτες περιπτώσεις, ἀνάλογα μέ τήν ἐπιθυμία καί τήν ἀνάγκη τῶν οἰκείων. Οἱ ἡμέρες τοῦ λειτουργικοῦ ἔτους, πού μποροῦν αὐτά νά τελεστοῦν, ἀποτελοῦν ζήτημα πού χρήζει ἰδιαίτερης προσοχῆς, ἀφοῦ συγκεκριμένοι καιροί τῆς λατρείας εἶναι ἀπαγορευτικοί, ἄλλοι προσφέρονται, ἐνῶ ἄλλοι ἀμφισβητοῦνται.

Ἡ ἁρμοδιότερη ἡμέρα τῆς ἑβδομάδας γιά τήν τέλεση τῶν μνημοσύνων εἶναι τό Σάββατο, τό ὁποῖο ἀφιερώνεται στή μνήμη ὅλων τῶν ἁγίων καί... τῶν κεκοιμημένων, σύμφωνα μέ τόν ἑβδομαδιαῖο ἑορτολογικό κύκλο τῆς Θείας Λατρείας. Ἡ Ἐκκλησία ἔχει θεσπίσει δύο φορές το χρόνο νά τελοῦνται τά μνημόσυνα ὅλων τῶν ἀποβιωσάντων μελῶν της, γνωστῶν καί ἀγνώστων. Οἱ δύο ἡμέρες αὐτές, τά λεγόμενα Ψυχοσάββατα, εἶναι τό Σάββατο πρό τῆς Κυριακῆς τῶν Ἀπόκρεω καί τό Σάββατο πρό τῆς Πεντηκοστῆς. Κάθε ἄλλο Σάββατο, ἐκτός ἀπό τό Σάββατο τοῦ Λαζάρου, τό Μέγα Σάββατο καί τό Σάββατο τῆς Διακαινησίμου, προσφέρονται γιά τήν τέλεση τῶν μνημοσύνων, μέ ἐξαίρεση τή σύμπτωση μεγάλης Δεσποτικῆς ἤ Θεομητορικῆς ἑορτῆς.

Ἡ Κυριακή εἶναι ἡ μέρα πού ἔχει ἀφιερωθεῖ, ὅπως φανερώνει καί ἡ ὀνομασία της, στόν Κύριο καί εἰδικά στήν Ἀνάστασή του, μέ ἡμέρα τῶν ἐγκαινίων τοῦ κυριακάτικου, ἀναστάσιμου λειτουργικοῦ κύκλου τήν Κυριακή τοῦ Ἀντίπασχα ἤ τοῦ Θωμᾶ. Καλό εἶναι νά μήν τελοῦνται μνημόσυνα τίς Κυριακές, ἀφοῦ δέν συνάδουν μέ το χαρακτῆρα τῆς ἡμέρας καί δεδομένου ὅτι μόλις ἡ προηγούμενη ἡμέρα εἶναι ἀφιερωμένη στούς κεκοιμημένους.

Σύγχρονοι (Ἅγιοι) Γέροντες καὶ οἱ Μυστικὲς Εὐχές

Λειτουργιολογικὰ Ἄρθρα

Σύγχρονοι (Ἅγιοι) Γέροντες καὶ οἱ Μυστικὲς Εὐχές

Κατηγορία: Λειτουργιολογικά άρθρα

Παν. Δ. Παπαδημητρίου, αʹ ἔκδοσις 8/2/2022

Κατὰ τὴν ἀρχαῖαν καὶ ζῶσαν παράδοσιν, οἱ Μυστικὲς Εὐχὲς τῆς Θείας Λειτουργίας ἀναγινώσκονται μυστικῶς1 ὑπὸ τῶν ἱερέων, ὅπως παραδέχεται καὶ ἕνας ἐκ τῶν ὑποστηρικτῶν τῆς ἐκφώνου2 ἀναγνώσεως τῶν Εὐχῶν, ὁ μακαριστός Φουντούλης (μαθητὴς τοῦ ἐπίσης ὑποστηρικτοῦ καὶ πρωτοπόρου μακαριστοῦ Τρεμπέλα3), ὁ ὁποῖος ἀναφέρει γιὰ τὴν ἐπικρατοῦσα τάξη στὴν Ἐκκλησία: «Ἔχει ὅμως δημιουργηθεῖ ἀπὸ αἰώνων παράδοση ὡς πρὸς τὴ μυστικῶς ἀνάγνωση τῶν Εὐχῶν καὶ αὐτὴ σήμερα εἶναι ἡ γενικῶς κρατοῦσα σ’ ὅλη τὴν Ὀρθόδοξο Ἐκκλησία τάξη»4,5.

Εἰδικὰ στὸ Ἅγιον Ὄρος ἡ Μυστικὴ Παράδοσις τῶν Εὐχῶν εἶναι παγιωμένη (δὲν λέγονται εἰς ἐπήκοον τοῦ λαοῦ6), ἰδίως στὶς προηγούμενες γενεές, ὡς θὰ δοῦμε καὶ ἀπὸ τοὺς Ἁγιορείτες γέροντες ποὺ παραθέτουμε στὴν συνέχεια.

Στὸ παρὸν ἄρθρο θὰ δοῦμε πληροφορίες περὶ συγχρόνων, κυρίως Ἁγιορειτῶν, γερόντων (ὀρισμένων ἤδη Ἁγίων) καὶ τῶν Μυστικῶν Εὐχῶν7,8,9.

Ὅσιος Πορφύριος ὁ Καυσοκαλυβίτης καὶ Διορατικός (1906-1991)

Τὸ Ἱερὸν Ἠσυχαστήριον τοῦ Ἁγίου «Ἡ Μεταμόρφωσις τοῦ Σωτήρος», στὸ Μήλεσι, ἐξέδωσε μιὰ ἠχογράφηση10 Θείας Λειτουργίας μὲ τὸν Ἅγιο (27-5-1977) στὸν μικρὸ ναὸ Ἁγίου Νικολάου Καλισσίων, ποὺ βρέθηκε στὰ πράγματα τῆς κ. Μαρίας Λίβα.

Ὁ Ἅγιος Πορφύριος ἀκολουθεῖ φαίνεται τὸ Ἱερατικὸν τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου τοῦ 1895, καὶ τὰ κατ’ αὐτὸ Ἱερατικὰ τῆς Ἀποστολικῆς Διακονίας, (π.χ. ἐκδόσεων 1962, 1981), τὰ ὁποία ὡς πρὸς τὶς Μυστικὲς Εὐχὲς ὀμοιάζουν μὲ τὴν διάταξιν τῆς Ἁγίας Σοφίας τοῦ 1386 (V.135)11.

Ὡς ἀπόντες (φυσικὰ) ἀπὸ τὴν Θεία Λειτουργία τοῦ 1977, καὶ οὔτε παρόντες εἰς τὸ Ἱερὸν, δυνάμεθα νὰ συμπεράνουμε τὰ τῶν Μυστικῶν Εὐχῶν ἀπὸ τὰ μεγάλα διαστήματα λειτουργικῆς σιωπῆς12 κατὰ τὴν διάρκεια τῆς Θείας Λειτουργίας, σὲ σημεῖα ὅπου τὸ Ἱερατικὸν ἀναφέρει μυστικὴ ἀνάγνωση Εὐχῆς. Στὴν διάρκεια τῆς λειτουργικῆς σιωπῆς ποὺ δίνεται παρακάτω, δὲν προσμετρᾶται ἡ διάρκεια τῆς ἀπόκρισης.

1. Εὐχὴ τῆς Προθέσεως (ἢ Προσκομιδῆς), [ΙΟΠ, σ. 71] (σιωπὴ διάρκειας 13 δευτ., track#5, ἀπὸ τό 0':44").

2. Εὐχὴ «Ἄξιον καὶ δίκαιον», [ΙΟΠ, σ. 73] (σιωπὴ διάρκειας 32 δευτ., track#5, ἀπὸ τό 6':54").