Περί Νήψεως

❈ Ἡ λέξη νήψη παράγεται ἀπό τό ρῆμα νήφω, πού σημαίνει παρατηρῶ προσεκτικά, ἀγρυπνῶ καί σηματοδοτεῖ λεκτικά εἶδος πνευματικῆς ἐντάσεως, προσοχῆς, ἐγρήγορσης καί ἐγκράτειας, διά τῆς ὁποίας ὁ νοῦς ἐγγίζει πρός τόν Θεό ἀποκλείοντας τήν μετοχή σέ ἄλλες ἐνέργειες. Αὐτό εἶναι τό νόημα τῆς λέξεως νήφω καί νῆψις. Μία ἔνταση, μία ἀγρυπνία, μία ἐγρήγορση δηλαδή πνευματική, μιά αὐτοκυριαρχία, μιά ἐγκράτεια διαμέσου τῆς ὁποίας ὁ νοῦς πλησιάζει στόν Θεό ἀποκλείοντας τήν μετοχή σέ ὁποιαδήποτε ἄλλη ἐνέργεια. Δέν σκορπίζεται δηλαδή ὁ νοῦς ἀλλοῦ.

Πολλές φορές προσπαθοῦμε νά προσευχηθοῦμε καί λέμε, φεύγει ὁ νοῦς μου. Γιατί φεύγει; Δέν ἔχουμε ἐγρήγορση, δέν ἔχουμε ἐγκράτεια, δέν ἔχουμε ἀγρυπνία πνευματική καί μετεωριζόμαστε, σκορπίζεται ὁ νοῦς μας.

Καί ὁ ἴδιος ὁ Χριστός μας τό εἶπε, μήν μετεωρίζεστε, καί πάλι εἶπε "γρηγορεῖτε, νήψατε". "Γρηγορεῖτε καί προσεύχεσθε" (Ματθ. 26,41) εἶπε στούς Ἀποστόλους ἐκεῖ στό ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, στόν κῆπο τῆς Γεθσημανῆ, λίγο πρίν γίνει ἡ προδοσία τοῦ Ἰούδα, ὁπότε καί Τόν ἐγκατέλειψαν οἱ μαθηταί. Γι' αὐτό τούς εἶπε νά νήφουν, νά προσέχουν δηλαδή. Νά προσεύχονται καί νά προσέχουν, γιατί μετά ἀπό λίγο θά εἶχαν πειρασμό.

Ἡ προσευχή τονώνει τήν προσοχή καί ἡ προσοχή εἶναι ἀπαραίτητο συστατικό τῆς προσευχῆς. Μιά προσευχή χωρίς προσοχή εἶναι σχεδόν ἀνώφελη, εἶναι ἕνας χρόνος θά λέγαμε χαμένος.

❈ Εἶναι λοιπόν ἡ νήψη μέθοδος, τρόπος δηλαδή, γιά νά ἀπαλλαχτεῖ ὁ ἄνθρωπος ἐξ ὁλοκλήρου ἀπό τίς ἐμπαθεῖς σκέψεις, ἀπό τούς ἐμπαθεῖς λόγους καί ἀπό τά πονηρά ἔργα. Καθαρισμός δηλαδή πλήρης, κάθαρσις πλήρης καί στόν νοῦ, στήν διάνοια, στίς σκέψεις καί στήν γλώσσα, στά λόγια καί στά ἔργα. Αὐτό ἀκριβῶς πού θέλουμε. Ἡ κάθαρσις, ἡ ὁποία εἶναι προϋπόθεση γιά τήν ἐνοίκηση τοῦ Θεοῦ στόν ἄνθρωπο. Γιά νά ἔρθει νά μείνει μέσα στόν ἄνθρωπο ὁ Θεός, πρέπει νά καθαριστεῖ. Δέν εἶναι ἁπλό πράγμα νά σωθοῦμε. Γιά νά σωθοῦμε, πρέπει νά ἔχουμε τόν Θεό μαζί μας ἑνωμένο. Νά εἴμαστε ἑνωμένοι μαζί Του. Δέν εἶναι τυχαῖο πράγμα. Καί γιά νά ἑνωθεῖ ὁ Θεός μαζί μας, θά πρέπει νά ἔχουμε καθαριστεῖ. Γιατί δέν πλησιάζει, δέν μπορεῖ νά γίνει ἕνωση τοῦ Θεοῦ μέ τόν ἀκάθαρτο ἄνθρωπο, μέ ἕναν ἀκάθαρτο νοῦ.

Ἡ νήψη, λοιπόν, ὅταν εἶναι συνυφασμένη μέ τήν προσευχή, ἀνατρέπει τίς παγίδες τοῦ Διαβόλου, συνεργεῖ στήν κάθαρση ἀπό τά πάθη καί στήν ἕνωση μέ τόν Θεό. Εἶναι μέθοδος πνευματική, ἡ ὁποία τοποθετεῖ τόν ἄνθρωπο ἐνώπιον τῆς ζωῆς τοῦ Θεοῦ καί τόν καταρτίζει "νηπτικό". Νά, τώρα, πῶς βγαίνει ἡ λέξη νηπτικός, ἀπό τό νήφω, δηλαδή ἡ νήψη κάνει τόν ἄνθρωπο μέτοχο τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.

Χωρίς νήψη, χωρίς ἐγρήγορση, δέν μπορεῖ νά ζήσει κανείς σωστά στήν Ἐκκλησία, θά βγεῖ ἀπ' ἔξω. Γιατί; Διότι, χωρίς ἐγρήγορση, θά τόν παραπλανήσει ὁ Πονηρός. Εἶναι ὅπως ὁ στρατιώτης πού κοιμᾶται στήν σκοπιά. Ἔ.. ὁ ἐχθρός εἶναι ζήτημα χρόνου νά 'ρθεῖ νά τόν σφάξει καί νά μπεῖ μέσα στό στρατόπεδο.

(Ὁμιλία 27 - 4 - 2013)

Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου