Ἁγίου Φιλοθέου Κωνσταντινουπόλεως:Ὁμιλία στόν μεγαλομάρτυρα τοῦ Χριστοῦ,θαυματουργό καί μυροβλήτη Δημήτριο. Μέρος Γ'

ΑΓΙΟΥ ΦΙΛΟΘΕΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΟΝ ΜΕΓΑΛΟΜΑΡΤΥΡΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟ ΚΑΙ ΜΥΡΟΒΛΥΤΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟ

Μέρος Γ΄:

Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΟΡΕΥΣΕΩΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥ FILIOQUE ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΕΡΙΚΟΠΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ [Ιω. 15,15-27]

[[ ΣΥΝΤΟΜΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ: Στο συγκεκριμένο μέρος του εγκωμίου προς τιμήν του αγίου Δημητρίου, ο άγιος Φιλόθεος ο Κόκκινος, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, με αφορμή την ευαγγελική περικοπή της εορτής (Ιω. 15,15–27), αναφέρεται στις δογματικές πλάνες και τις αιρετικές διδασκαλίες των Ρωμαιοκαθολικών, επικεντρώνοντας την κριτική του στο filioque («και εκ του Υιού»). Επικαλούμενος αγιογραφικές και πατερικές μαρτυρίες, υπερασπίζεται την εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος αποκλειστικά από τον Πατέρα.

Η αντιρρητική αυτή αναφορά αποτελεί το μοναδικό στοιχείο για την πιθανή χρονολόγηση του εγκωμίου στα έτη 1367–1372, κατά τη δεύτερη πατριαρχία του αγίου Φιλοθέου, και, ειδικότερα, την εποχή κατά την οποία ο άγιος Φιλόθεος ασκούσε έντονη κριτική στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, με αφορμή τις συζητήσεις που διεξάγονταν για την ένωση των δύο Εκκλησιών. Αξιοσημείωτο είναι ότι το συγκεκριμένο τμήμα απουσιάζει από έναν από τους δύο σωζόμενους χειρόγραφους κώδικες, ενδεχομένως λόγω σκόπιμης αφαίρεσης.

ΥΠΕΝΘΥΜΙΣΗ: Η παρούσα κατάτμηση της ενιαίας ομιλίας είναι συμβατική και εξυπηρετεί αποκλειστικά τη θεματική οργάνωση και τη διευκόλυνση της μελέτης]].

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

[4]. Εσύ, όμως, τι έχεις να πεις, Πάπα της Ρώμης, νεόκοπε θεολόγε του Αγίου Πνεύματος, που τολμάς να παρουσιάζεις ως αληθινή μια καινούρια και ξένη προς την πατερική παράδοση διδασκαλία; Εσύ που κομπάζεις και μεγαλαυχείς για την Πρεσβύτερη Ρώμη [[«Πρεσβύτερη Ρώμη: Η παλαιά Ρώμη, σε αντιδιαστολή προς την Κωνσταντινούπολη (Νέα Ρώμη). Ο άγιος Φιλόθεος επικρίνει εδώ την επίκληση του ιστορικού κύρους της Ρώμης ως θεμελίου των παπικών αξιώσεων για καθολική εκκλησιαστική εξουσία]], για τα εκκλησιαστικά πρωτεία και τους επισκοπικούς θρόνους, και επικαλείσαι παντού απέναντί μας, με την συνηθισμένη χαρακτηριστική σου υπεροψία, την αξίωσή σου για απόλυτη εκκλησιαστική πρωτοκαθεδρία, διεκδικώντας για τη Ρώμη το πρωτείο και την εξουσία πάνω σε κάθε Εκκλησία, ενώ συγχρόνως εισάγεις επαίσχυντους νεωτερισμούς στην πίστη και κατασπιλώνεις τη θεολογία του Αγίου Πνεύματος με τη διδασκαλία περί εκπορεύσεώς Του και από τον Υιό; Με παρόμοιο τρόπο είχε απευθυνθεί παλαιότερα κάποιος από τους δικούς μας σοφούς σε εκείνους που βλασφημούσαν τον Υιό.

Ἁγίου Φιλοθέου Κωνσταντινουπόλεως:Ὁμιλία στόν μεγαλομάρτυρα τοῦ Χριστοῦ θαυματουργό καί μυροβλήτη Δημήτριο

ΑΓΙΟΥ ΦΙΛΟΘΕΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΟΝ ΜΕΓΑΛΟΜΑΡΤΥΡΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟ ΚΑΙ ΜΥΡΟΒΛΥΤΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟ

Μέρος β΄: Η ΑΓΑΠΗ, ΟΙ ΔΙΩΓΜΟΙ ΚΑΙ ΤΟ ΜΑΡΤΥΡΙΟ

ΥΠΟ ΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΠΕΡΙΚΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ [Ιω. 15,15-27]

[[ ΣΥΝΤΟΜΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ: Στο παρόν μέρος της ομιλίας του προς τιμήν του αγίου Δημητρίου, ο άγιος Φιλόθεος Κόκκινος ερμηνεύει την ευαγγελική περικοπή της εορτής του μεγαλομάρτυρα, αναδεικνύοντας τις πνευματικές αλήθειες που φωτίζουν τη ζωή και το μαρτύριό του. Εστιάζει στην εντολή της αγάπης, στο μίσος του κόσμου απέναντι στους πιστούς και στους διωγμούς που υφίστανται για χάρη του Χριστού. Μέσα από την ερμηνεία των λόγων του Κυρίου προβάλλεται το μαρτύριο ως ύψιστη έκφραση αγάπης και αφοσίωσης στον Θεό, την οποία ενσάρκωσε με τους αγώνες και τη θυσία του ο άγιος Δημήτριος. Διευκρινίζεται ότι η κατάτμηση της ομιλίας είναι συμβατική και γίνεται αποκλειστικά για πρακτικούς λόγους, προκειμένου να διευκολυνθούν η δημοσίευση και η ανάγνωση του εκτενούς κειμένου. Η ομιλία αποτελεί ενιαίο έργο του αγίου Φιλοθέου, του οποίου η νοηματική και θεολογική συνοχή διατηρείται ακέραιη]].

3. Αυτά τα θεία διδάγματα και τις εντολές του Χριστού, Δημήτριε, αφού τα παρέλαβες ως πατρική παρακαταθήκη ανεκτίμητης αξίας και ως πολύτιμο πνευματικό θησαυρό, τα φύλαξες βαθιά μέσα στην ψυχή σου και, έχοντας από την παιδική σου ηλικία διαπαιδαγωγηθεί με αυτά και ασχοληθεί συστηματικά με τη μελέτη τους, αναδείχθηκες, όταν παρουσιάστηκε η κρίσιμη περίσταση, άνθρωπος πραγματικά μεγάλος, γενναίος και εξαιρετικός ως προς την αρετή, όσο ελάχιστοι άλλοι, αφού με εξαιρετική ανδρεία πρόσφερες τη ζωή σου για τους φίλους σου, όπως διδάσκουν τα θεία λόγια, και φανέρωσες ολοκάθαρα με το παράδειγμά σου ότι ήσουν αληθινός μαθητής του Χριστού, σύμφωνα με τις εντολές που Εκείνος έδωσε. Γιατί, πράγματι, λέει ο Χριστός: «Ἐν τούτῳ γνώσονται πάντες ὅτι ἐμοὶ μαθηταί ἐστε, ἐὰν ἀγάπην ἔχητε ἐν ἀλλήλοις (:Από αυτό το γνώρισμα θα αναγνωρίσουν όλοι ότι είστε δικοί μου μαθητές, αν έχετε μεταξύ σας αμοιβαία αγάπη)»[Ιω. 13,35].

Θα ήταν, λοιπόν, καλό να παρουσιάσουμε τώρα, μέσα από την ομιλία μας, τους πολύτιμους πνευματικούς θησαυρούς που περιέχονται στο Ευαγγέλιο και προέρχονται από τον ίδιο τον Κύριο, καθώς και την πνευματική κληρονομιά που Εκείνος προσφέρει στους πιστούς, και έτσι να συνθέσουμε ένα εγκώμιο περισσότερο αντάξιο του αγίου Δημητρίου, τιμώντας τον ως πιστό μαθητή του Χριστού με τα ίδια τα λόγια του Διδασκάλου. Γιατί αυτά ακριβώς τα λόγια τον ενέπνευσαν και τον παρακίνησαν περισσότερο να αναλάβει τόσο μεγάλους αγώνες για την πίστη και, μιμούμενος το παράδειγμα του Χριστού, να αναδειχθεί λαμπρός αθλητής της πίστεως, νικητής στους πνευματικούς αγώνες και στεφανωμένος αγωνιστής, αλλά και να γίνουμε κι εμείς, όσο είναι δυνατόν, συγκληρονόμοι και συμμέτοχοι εκείνου του πατρικού πλούτου και της θαυμαστής πνευματικής κληρονομιάς. Γιατί, πράγματι, η πνευματική κληρονομιά που προέρχεται από τον Κύριο και Πατέρα, καθώς και αυτός ο άφθαρτος θησαυρός και ο υπερφυσικός πλούτος των θείων δωρεών, ανήκουν από κοινού σε όλους όσοι αξιώθηκαν, μέσω του λουτρού της πνευματικής αναγέννησης, του αγίου Βαπτίσματος, την ίδια θεία υιοθεσία και την ίδια πνευματική συγγένεια.

Στόν Ἁγ. Μεγαλομάρτυρα Δημήτριο Β', Ἁγ. Φιλοθέου Κόκκινου (Ἐγκωμιαστικός λόγος), Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου

Στόν Ἁγ. Μεγαλομάρτυρα Δημήτριο Β', Ἁγ. Φιλοθέου Κόκκινου (Ἐγκωμιαστικός λόγος), 26-10-2026, Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου Ἱ.Μ. Ἁγίας Τριάδος Ἐδέσσης 

http://hristospanagia3.blogspot.com

 

Ἁγίου Φιλοθέου Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως. Ὁμιλία στόν μεγαλόμαρτυρα τοῦ Χριστοῦ, θαυματουργό καί μυροβλήτη Δημήτριο

ΑΓΙΟΥ ΦΙΛΟΘΕΟΥ, ΠΑΤΡΙΑΡΧΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΜΙΛΙΑ ΣΤΟΝ ΜΕΓΑΛΟΜΑΡΤΥΡΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟ ΚΑΙ ΜΥΡΟΒΛΥΤΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟ

[[ΣΥΝΤΟΜΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ:

Ο άγιος Φιλόθεος, ο επονομαζόμενος Κόκκινος (περ. 1300–1379), μία από τις σημαντικότερες εκκλησιαστικές και θεολογικές προσωπικότητες του 14ου αιώνα, καταγόταν από τη Θεσσαλονίκη. Υπήρξε μοναχός του Αγίου Όρους, ένθερμος υπερασπιστής της ορθόδοξης διδασκαλίας και του αγίου Γρηγορίου Παλαμά, ενώ διετέλεσε δύο φορές Οικουμενικός Πατριάρχης (1353–1354 και 1364–1376). Άφησε πλούσιο συγγραφικό έργο, στο οποίο περιλαμβάνονται θεολογικές πραγματείες, βίοι αγίων και εγκωμιαστικοί λόγοι.

Ο εκτενής εγκωμιαστικός λόγος του προς τον άγιο μεγαλομάρτυρα Δημήτριο, πολιούχο της γενέτειράς του, τοποθετείται χρονικά μεταξύ των ετών 1367 και 1372, κατά τη δεύτερη πατριαρχία του. Με αφετηρία την προσωπικότητα, το μαρτύριο και την αγιότητα του μεγαλομάρτυρα, ο άγιος Φιλόθεος αναπτύσσει βαθυστόχαστες σκέψεις για τη χριστιανική αγάπη, την ορθόδοξη πίστη και την πνευματική τελείωση του ανθρώπου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα εκτενές ενδιάμεσο τμήμα της ομιλίας, στο οποίο ο ιερός συγγραφέας ερμηνεύει την ευαγγελική περικοπή που αναγιγνώσκεται κατά την εορτή της μνήμης του αγίου Δημητρίου (Ιω. 15,15–27 και 16,1–2). Στην περικοπή αυτή περιλαμβάνεται και το χωρίο Ιω. 15,26, στο οποίο ο ίδιος ο Κύριος Ιησούς Χριστός διακηρύσσει ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται από τον Πατέρα. Με αφετηρία τη συγκεκριμένη ευαγγελική μαρτυρία, ο άγιος Φιλόθεος αναπτύσσει εκτενή θεολογική επιχειρηματολογία, στρεφόμενος εναντίον των δογματικών πλανών της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και ιδιαίτερα της προσθήκης του filioque, δηλαδή της διδασκαλίας περί εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος «και εκ του Υιού». Η πολεμική αυτή εντάσσεται στο ιστορικό πλαίσιο των προσπαθειών για την ένωση των δύο Εκκλησιών επί αυτοκράτορα Ιωάννη Ε΄ Παλαιολόγου και πάπα Ουρβανού Ε΄.

Λόγος στήν Ὕψωση τοῦ Τιμίου καί Ζωοποιοῦ Σταυροῦ

ΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΥΨΩΣΗ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΚΑΙ ΖΩΟΠΟΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ

(ΦΙΛΟΘΕΟΥ Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως) 

᾿

Επειδή ἀπεκόπημεν ἀπό τήν πρώτη καί θεία καί μακαρία ζωή λόγῳ τῆς παραβάσεως τοῦ προπάτορος, καί μακρυνθέντες ἀπό τόν Θεόν, ἐγίναμε ἐξόριστοι τοῦ Παραδείσου, καί ξεπέσαμε εἰς μία πολύ ἁμαρτωλή ζωή, καί κατεκρίθημεν εἰς τό νά ἀποθάνωμε, καί κατατεμαχισθήκαμε σέ ἀναρίθμητες γνῶμες, καί πλάνες καί ἀσέβειες, ὡς δοῦλοι τοῦ ἐχθροῦ διαβόλου μέ τίς φιληδονίες καί τά πάθη τῆς σαρκός, καί διά τοῦτο εἴχαμε ἀνάγκη νά σαρκωθῇ ὁ Θεός, ὁ ῾Οποῖος δέν ὑπέφερε τήν ζημία τοῦ πλάσματός Του, οὔτε ἤθελε νά τό ἀφήσῃ νά καταστραφῇ· προκειμένου ἀπό Αὐτόν πού ἐπλάσθημεν, ἀπό Αὐτόν καί νά ἀναπλασθῶμεν, δι᾿ αὐτόν ἀκριβῶς τόν λόγον, ὁ μονογενής Υἱός τοῦ Θεοῦ καί Λόγος, ὁ ῾Οποῖος ἀπ᾿ αἰῶνος ὑπάρχει μαζί μέ τόν Πατέρα, ἄχρονος ὤν, εὐσπλαγχνισθείς τήν φύσιν μας, ἡ ὁποία ἐγλίστρησε καί ἀπεμακρύνθη ἀπό τό καλό, καί ἐξ αἰτίας τῆς ἁμαρτίας ἔφθασε εἰς τά βάθη τοῦ ᾅδου· εὐδόκησε καί ἠθέλησε νά γίνῃ ἄνθρωπος σέ μία ὡρισμένη στιγμή, καί νά εἰσέλθῃ μέσα εἰς τόν χρόνον, καί νά γίνῃ ὅμοιος κατά πάντα μέ ἡμᾶς, πλήν τῆς ἁμαρτίας.

Διά τοῦτο ὁ ᾿Αχώρητος χωρεῖται μέσα σέ Παρθενικά σπλάγχνα, καί περιγράφεται κατά τήν σάρκα ὁ ᾿Απερίγραπτος, καί διά τῆς κοινωνίας αὐτῆς θεώνει τό πρόσλημμα, καί γίνεται ἀληθινός καί τέλειος ἄνθρωπος, Αὐτός πού πάντοτε ἦτο τέλειος Θεός.

Ἡ ἐν Χριστῷ ζωή κατά τόν ἅγιο Φιλόθεο τόν Κόκκινο Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως (*)

Ο άγιος Φιλόθεος έχει πολλή χάρι γιατί έχει πολλή ταπείνωσι. Κρύβει τον εαυτό του για να φανέρωση τους αγίους του Θεού. Όχι μόνο τους παλαιούς και γνωστούς (άγιο Δημήτριο τον μεγαλομάρτυρα και μυροβλύτη, αγία οσιοπαρθενομάρτυρα Ανυσία) αλλά και τους συγχρόνους και φίλους του, όπως τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά και τον άγιο Σάββα τον Βατοπεδινό, τον οποίον εθαύμαζε. Προικισμένος ο ίδιος με πολλά χαρίσματα, φυσικά και επίκτητα, θεολόγος από τους ολίγους, (γι’ αυτό ετιμήθη και με τον τίτλο του θεολόγου) καθόλου δεν προβάλλει τον εαυτό του. Κάνει αυτό που έκανε ο Τίμιος Πρόδρομος: Εκείνον δει αυξάνειν, εμέ δε ελαττούσθαι».Ανήκει και ο άγιος Φιλόθεος, όπως και ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, στον κύκλο των ησυχαστών. Υπήρχαν εκείνη την εποχή δύο ισχυρά ρεύματα στον ελληνορθόδοξο Βυζαντινό χώρο.