Γκρίζα ζωή, ψεύτικη ζωή; (Κ. Γ. Παπαδημητρακόπουλος)

Ἕνα ἀκόμη χαρακτηριστικὸ γνώρισμα τῆς ἐποχῆς μας, καλοί μου φίλοι, εἶναι καὶ αὐτὸ τῆς … μετὰ – ἀλήθειας. Καὶ τοῦτο ἐπειδὴ αὐτὴ ἔχει νὰ κάνει – ὅσο καμμιὰ ἄλλη στὸ παρελθὸν – μὲ τὶς ἀνακρίβειες, τὶς ὑπερβολές, τὴν παραπληροφόρηση, τὰ κατασκευασμένα γεγονότα, τὶς ἀνυπόστατες φῆμες, τὸ καλὰ κρυμμένο ψέμα καὶ τὴν παραποίηση τῆς ἀλήθειας. Πρόκειται, δηλαδή, γιὰ μία «γκρίζα ζώνη», ὅπως θὰ τὴν λέγαμε, ποὺ γιὰ νὰ κατανοήσει κάποιος ὅτι κάτι δὲν πηγαίνει καλά, πρέπει νὰ εἶναι καὶ ὑποψιασμένος καὶ πολὺ καλὰ ἐνημερωμένος. Κι ἐπειδὴ ὅλα αὐτὰ παράγονται καὶ διακινοῦνται ταχύτατα, δημιουργοῦν σαφῶς μία «γκρίζα ζωή», δηλαδὴ μία ψεύτικη ζωή, βασισμένη ἐξ ὁλοκλήρου στὴ διαστρέβλωση τῆς πραγματικότητας. Ἀλλ’ ἂς πάρουμε τὰ πράγματα μὲ τὴ σειρά τους…

* * *

Ὅπως καὶ νὰ τὸ κάνουμε αὐτὴ ἡ «γκρίζα ζώνη» εἶναι τὸ πιὸ χαρακτηριστικὸ γνώρισμα καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς λεγόμενης «ὑπερπληροφόρησης». Αὐτῆς στὴν ὁποία μὲ ἄνεση κινοῦνται ἅπαντες οἱ ἔμποροι ψυχῶν καὶ σωμάτων. Οἱ κερδοσκόποι, οἱ ἐκμεταλλευτές, οἱ τσαρλατᾶνοι, οἱ ψευδοεπιστήμονες, οἱ φαντασιόπληκτοι, οἱ προληπτικοὶ καὶ οἱ δεισιδαίμονες, οἱ αἱρετικοὶ καὶ ὅλων τῶν εἰδῶν οἱ διεστραμμένοι καὶ οἱ σκοταδιστές!

Ὡς παράδειγμα καὶ μόνο μποροῦμε νὰ ἀναφέρουμε τὶς ψεύτικες εἰδήσεις (γνωστὲς καὶ ὡς fake news), τὶς κακόβουλες ἱστοσελίδες (γνωστὲς ὡς bad sites), τὶς κακόβουλες διαφημίσεις (γνωστὲς ὡς bad ads) κ.λπ., ἀλλὰ καὶ τὴν ψευδοϊατρικὴ (γνωστὴ ὡς «ἐναλλακτικὴ ἰατρική»), τὶς ἀποκαλούμενες «μεταμοντέρνες θρησκεῖες», τὶς ἀποκρυφιστικὲς μεθόδους καὶ πρακτικὲς κ.λπ.

Κι ἐπειδὴ τὸ θέμα εἶναι ὄντως τεράστιο, θὰ περιοριστοῦμε στὸ διαδίκτυο, ποὺ εἶναι κι ἕνα πολὺ χαρακτηριστικὸ παράδειγμα τῆς «σύγχρονης» ζωῆς μας.

Ἡ ΕΕ θὰ λογοκρίνει τὴν «παραπληροφόρηση» καὶ τὴ «ρητορικὴ μίσους» μὲ τὸ πρόσχημα τῆς ὑποστήριξης τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων

Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) επιδιώκει ενεργά στρατηγικές για τη ρύθμιση της λεγόμενης ρητορικής μίσους και της παραπληροφόρησης διαδικτυακά, με σκοπό τη δημιουργία ενός ασφαλέστερου ψηφιακού περιβάλλοντος. Αυτό συνεπάγεται ένα πολύπλοκο σημείο τομής των ρυθμιστικών πλαισίων τόσο σε εθνικό όσο και σε επίπεδο ΕΕ.

Ένα σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση ήταν η έγκριση μιας Ανακοίνωσης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Δεκέμβριο του 2021. Αυτή πρότεινε την επέκταση της λίστας των «εγκλημάτων της ΕΕ» σύμφωνα με το Άρθρο 83(1) της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ (ΣΛΕΕ) ώστε να περιλαμβάνει εγκλήματα μίσους και ρητορική μίσους. Εάν εγκριθεί από το Συμβούλιο, αυτό θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για την ΕΕ να ποινικοποιήσει πρόσθετες μορφές ρητορικής μίσους και εγκλημάτων μίσους πέρα από αυτά που υποκινούνται από τον ρατσισμό και την ξενοφοβία.

Η προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιλαμβάνει μια σειρά μέτρων, όπως η υποστήριξη των εθνικών αρχών στην καταπολέμηση της ρητορικής μίσους και εγκλημάτων μίσους, η εστίαση στην υποστήριξη των θυμάτων, και ενίσχυση στην εκπαίδευση των αρχών επιβολής νόμου. Συγκεκριμένα, το 2016, η Επιτροπή ξεκίνησε έναν εθελοντικό Κώδικα Δεοντολογίας με μεγάλες εταιρίες πληροφορικής για την αντιμετώπιση παράνομης ρητορικής μίσους στο διαδίκτυο. Αυτό αντικατροπτίζει μια προσπάθεια σε επίπεδο ΕΕ για την καταπολέμηση του διαδικτυακού μίσους, συμπεριλαμβανομένων συγκεκριμένων μορφών ρητορικής μίσους και εγκλημάτων μίσους που στοχεύουν διαφορετικές κοινότητες.

Στο πλαίσιο της ευρύτερης συζήτησης για τη ρύθμιση των διαδικτυακών χώρων, τα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (Ευρωβουλευτές) τόνισαν την ανάγκη για νόμους, όχι μόνο κατευθυντήριες γραμμές για τις πλατφόρμες, που να διέπουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αυτή η συζήτηση αποκτά συνάφεια υπό το φως των εργασιών της ΕΕ για τον Νόμο των Ψηφιακών Υπηρεσιών (Digital Services Act (DSA)) και τον Νόμο Ψηφιακών Αγορών (Digital Markets Act (DMA)), οι οποίοι αναμένεται να περιλαμβάνουν κανονισμούς για τις διαδικτυακές πλατφόρμες και μέτρα για την αντιμετώπιση επιβλαβούς ή παράνομου περιεχομένου, όπως η «παραπληροφόρηση».