Περί Μεσαίωνος

Περί Μεσαίωνος

Γράφει ὁ κ. Ἀνδρέας Κεφαλληνιάδης, Δάσκαλος Γ΄ Ἀρσακείου – Τοσιτσείου Δημοτικοῦ Σχολείου Ἑκάλης

Ὁ Μεσαίωνας ὑπῆρξε μία ἐποχὴ ποὺ ἀδικήθηκε ὅσο λίγες. Ἡ ἀναφορὰ στὸ ὄνομά του ἔγινε συνώνυμο τῆς καθυστέρησης καὶ τοῦ σκότους! Κι ὅμως! Πίσω ἀπὸ τὸ στερεότυπο αὐτό, ἁπλώνεται ἕνας κόσμος σύνθετος, δημιουργικὸς καὶ βαθιὰ πνευματικός. Ἕνας κόσμος ποὺ δὲν ἀξίζει τὴ λήθη, ἀλλὰ βαθιὰ μελέτη καὶ σεβασμό.

Στὴν καρδιὰ αὐτοῦ τοῦ κόσμου στέκει ἡ Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία. Ἐνῶ ἡ Δύση παραδινόταν στὶς ἐπιδρομὲς καὶ στὴ φεουδαρχία, ἡ Κωνσταντινούπολη ἔλαμπε ὡς φάρος πολιτισμοῦ. Ἐκεῖ σώθηκε καὶ μεταμορφώθηκε ἡ κληρονομιὰ τῆς ἀρχαιότητας. Στὶς βιβλιοθῆκες καὶ τὰ βυζαντινὰ ἐργαστήρια χειρογράφων ἀντιγράφονταν καὶ σχολιάζονταν τὰ ἔργα τοῦ Ἀριστοτέλη καὶ τοῦ Πλάτωνα, ἐνῶ ἡ φιλοσοφία πραγματοποιοῦσε νέες ὑψηλὲς πτήσεις ὡς συνέχεια τῆς ἀρχαίας.

Τὸ Βυζάντιο δὲν ὑπῆρξε «θεοκρατικὸ σκοτάδι», ἀλλὰ ἕνα σύνθετο κράτος δικαίου, μὲ διοικητικὲς δομές, νομικὴ παράδοση, κοινωνικὴ πρόνοια, σχολικὴ ἐκπαίδευση, οἰκονομική, στρατιωτικὴ καὶ διπλωματικὴ ὀργάνωση. Τὸ νομοθετικὸ ἔργο τοῦ Ἰουστινιανοῦ ἀποτέλεσε τὴ βάση τῆς εὐρωπαϊκῆς νομοθεσίας, ἐνῶ τὰ πανεπιστήμια τῆς Κωνσταντινούπολης δίδαξαν γιὰ αἰῶνες ἰατρική, μαθηματικά, ἀστρονομία, ρητορικὴ καὶ λογική, πολὺ πρὶν ἀναγεννηθοῦν αὐτὰ τὰ γράμματα στὴ Δύση. Ἡ βυζαντινὴ φιλολογία ἐμπλουτίζεται μὲ νέα ἔπη, ὅπως αὐτὸ τοῦ Διγενῆ Ἀκρίτα. Ἡ βυζαντινὴ τέχνη μὲ τὴ λιτότητα καὶ τὴ μεταφυσική της δύναμη, δὲν ἦταν ἔκφραση δεισιδαιμονίας, ἀλλὰ μία αἰσθητικὴ ἀνύψωση τοῦ ἀνθρώπινου πνεύματος ἀπὸ τὸ παροδικὸ στὸ αἰώνιο.

Ἀλλὰ κι ἔξω ἀπὸ τὰ τείχη τῆς Βασιλεύουσας, ὁ ἀγροτικὸς κόσμος ἦταν ὀργανωμένος σὲ κοινότητες καὶ σὲ συντεχνίες, ποὺ τοὺς προστάτευαν. Ἡ ζωὴ ἦταν ἤρεμη, χωρὶς κοινωνικὲς συγκρούσεις, διαποτισμένη μὲ τὰ χριστιανικὰ ἤθη τοῦ παρόντος καὶ τὶς πολιτισμικὲς παραδόσεις τοῦ παρελθόντος, ἐνῶ ἡ ἐργασία διατηροῦσε ἀνθρώπινη ὑπόσταση, πολὺ πρὶν ἡ βιομηχανικὴ ἐπανάσταση δημιουργήσει ἀπάνθρωπες συνθῆκες ζωῆς.

Ἡ δαιμονοποίηση τοῦ Μεσαίωνα εἶναι στὴν οὐσία μία κατασκευὴ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Διαφωτισμοῦ, ποὺ χρειάστηκε νὰ συκοφαντήσει τὸ χθές, προκειμένου νὰ ἐξάρει τὸ σήμερα. Μὰ αὐτὴ ἡ ἀφήγηση εἶναι παραπλανητική. Οἱ ὀπαδοὶ τοῦ Διαφωτισμοῦ ἀποσιωποῦν ὅτι ὁ νεότερος κόσμος εἶναι αὐτὸς ποὺ γέννησε τοὺς δύο παγκοσμίους πολέμους, τὴν ἀποικιοκρατία, τὴν ἐκμετάλλευση τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο. Ἡ βαρβαρότητα δὲν κατοικεῖ σὲ ἐποχές, ἀλλὰ σὲ νοοτροπίες.

Ἡ Βυζαντινὴ ἱστορία στέκει ὡς μαρτυρία ὅτι στὶς ρίζες τῆς σύγχρονης εὐρωπαϊκῆς παιδείας βρίσκεται ὄχι ἁπλῶς ὁ ἀρχαῖος ἑλληνικός, ἀλλὰ καὶ ὁ βυζαντινὸς πολιτισμός. Ἂν ὑπάρχει σήμερα Εὐρώπη τῶν γραμμάτων, τῆς νομικῆς, τῆς φιλοσοφίας καὶ τῆς τέχνης, εἶναι γιατί τὸ Βυζάντιο ὄχι μόνο δὲν ἐπέτρεψε στὴν ἀρχαιότητα νὰ χαθεῖ, ἀλλὰ καὶ τὴ ζύμωσε μὲ τὴ δική του δημιουργικὴ πνοή.

Ἴσως, λοιπόν, ἦλθε ἡ ὥρα νὰ πάψουμε νὰ λέμε «μᾶς γύρισαν στὸν Μεσαίωνα», γιατί ὁ Μεσαίωνας δὲν ὑπῆρξε ποτὲ ὀπισθοδρόμηση, ἀλλὰ ἕνα φῶς ποὺ ἀκόμη φωτίζει τὸ σήμερα, ἀρκεῖ νὰ τὸ ἀντικρύσουμε χωρὶς τὶς προκαταλήψεις καὶ τὶς παρωπίδες τῶν κατηγόρων του.

orthodoxostypos

https://aktines.blogspot.com/2026/01/blog-post_47.html#more