Ὁμιλία ἐγκωμιαστική στήν ἁγία Πελαγία, τήν παρθένο καί μάρτυρα. Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος

[[ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ:

Ο εγκωμιαστικός λόγος του Ιερού Χρυσοστόμου στην αγία Πελαγία την Παρθενομάρτυρα εκφωνήθηκε στην Αντιόχεια, κατά την ετήσια εορτή της μνήμης της στις 8 Οκτωβρίου, πιθανότατα κατά την περίοδο της ιερατικής και κηρυκτικής δράσης του εκεί (386–397 μ.Χ.). Το ακριβές έτος εκφώνησης δεν είναι γνωστό. Η αγία Πελαγία η Παρθενομάρτυς της Αντιόχειας έζησε στα τέλη του 3ου – αρχές του 4ου αιώνα μ. Χ. και μαρτύρησε σε ηλικία περίπου δεκαπέντε ετών, κατά την περίοδο των μεγάλων διωγμών κατά των Χριστιανών από τον Νουμεριανό. Η αγία Πελαγία η Παρθενομάρτυς δεν πρέπει να συγχέεται με την επίσης Αντιοχειανή οσία Πελαγία(5ος αι. μ.Χ), η οποία, σύμφωνα με την αγιολογική παράδοση, εγκατέλειψε τον προηγούμενο αμαρτωλό βίο της, μετανόησε και ακολούθησε αυστηρή ασκητική ζωή. Πρόκειται επομένως για δύο διαφορετικά πρόσωπα και δύο διαφορετικές μορφές αγιότητας: στην πρώτη δεσπόζει το μαρτύριο και η διαφύλαξη της παρθενίας, ενώ στη δεύτερη η μετάνοια και η άσκηση. Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη και των δύο στις 8 Οκτωβρίου, γεγονός που συχνά προκαλεί σύγχυση ως προς την ταυτότητά τους]].

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

ΙΕΡΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ ΕΓΚΩΜΙΑΣΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΠΕΛΑΓΙΑ, ΤΗΝ ΠΑΡΘΕΝΟ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΑ

α. Ευλογημένος ο Θεός! Και γυναίκες ακόμη τώρα πια περιπαίζουν τον θάνατο και νεαρές κόρες τον περιγελούν· και παρθένες πάρα πολύ νέες, που δεν έχουν γνωρίσει τον γάμο, ορμούν με χαρά στα ίδια τα κεντριά του Άδη και τίποτα φοβερό δεν παθαίνουν[Α΄Κορ.15,55-57: «Ποῦ σου, θάνατε, τὸ κέντρον; Ποῦ σου, ᾅδη, τὸ νῖκος; τὸ δὲ κέντρον τοῦ θανάτου ἡ ἁμαρτία, ἡ δὲ δύναμις τῆς ἁμαρτίας ὁ νόμος. Τῷ δὲ Θεῷ χάρις τῷ διδόντι ἡμῖν τὸ νῖκος διὰ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ(:Πού είναι, θάνατε, το φαρμακερό κεντρί σου; Πού είναι, Άδη, η νίκη σου; Δεν έχει πλέον ο θάνατος κεντρί. Διότι το κεντρί του θανάτου είναι η αμαρτία. Και η δύναμη της αμαρτίας είναι ο νόμος. Διότι αν δεν υπήρχε νόμος, δεν θα λογαριαζόταν η αμαρτία και δεν θα αμάρταναν οι άνθρωποι συνειδητά. Ας αναπέμπουμε, λοιπόν, ευχαριστία στον Θεό, ο Οποίος μας δίνει τη νίκη διαμέσου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού)»].

Όλα, λοιπόν, αυτά τα αγαθά μάς δόθηκαν χάρη στον Χριστό, που γεννήθηκε από Παρθένο· γιατί μετά από εκείνες τις μακάριες ωδίνες και τον γεμάτο ιερό δέος τοκετό, καταλύθηκε η ισχύς του θανάτου και παρέλυσε η δύναμη του διαβόλου· έτσι ο θάνατος έγινε πια εύκολο να περιφρονηθεί όχι μόνο από τους άνδρες, αλλά και από τις γυναίκες, και όχι μόνο από τις γυναίκες, αλλά ακόμη και από νεαρές κόρες. Γιατί, όπως ακριβώς ένας εξαιρετικός ποιμένας πιάνει ένα λιοντάρι που κατατρομάζει τα ζώα και κατασπαράζει ολόκληρο το κοπάδι, και, αφού του αφαιρέσει τα δόντια και τα νύχια και του κουρέψει τη χαίτη, το κάνει ανίσχυρο, ώστε να μπορεί κανείς εύκολα να το περιφρονεί και να το περιγελά, και το παραδίδει πια ακόμη και σε μικρούς βοσκούς και σε κόρες για να παίζουν περιφρονητικά μαζί του· έτσι ακριβώς και ο Χριστός αιχμαλώτισε τον θάνατο, που από τη φύση του ήταν φοβερός για εμάς και τρομοκρατούσε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, και, αφού εξάλειψε ολοκληρωτικά τον φόβο που αυτός προκαλούσε, τον παρέδωσε ανίσχυρο, ώστε ακόμη και νεαρές παρθένες να μπορούν να τον περιπαίζουν.

Γι’ αυτό ακριβώς και η μακαρία Πελαγία έτρεξε προς τον θάνατο με τόσο μεγάλη χαρά, ώστε δεν περίμενε να πέσει στα χέρια των δημίων, ούτε να παρουσιαστεί στο δικαστήριο· αντίθετα, με την εξαιρετική προθυμία της πρόλαβε να ενεργήσει πριν εκδηλωθεί εναντίον της η δική τους ωμότητα. Ήταν, βέβαια, προετοιμασμένη να υποστεί βασανιστήρια, όργανα βασανισμού και κάθε μορφή τιμωρίας· εκείνο, όμως, που φοβόταν ήταν μήπως, εξαιτίας της βίας των διωκτών, χάσει το στεφάνι της παρθενίας της.

Και για να καταλάβεις ότι αυτό που φοβόταν δεν ήταν τα βασανιστήρια, αλλά η ακόλαστη βία των ασεβών εναντίον της παρθενίας της, ενεργεί πριν από αυτούς και προλαβαίνει να σώσει τον εαυτό της από την άσεμνη και ατιμωτική κακοποίηση. Κάτι τέτοιο κανείς από τους άνδρες μάρτυρες δεν επιχείρησε ποτέ· εκείνοι όλοι οδηγήθηκαν στο δικαστήριο και εκεί απέδειξαν την ανδρεία τους. Οι γυναίκες όμως, επειδή ήταν περισσότερο εκτεθειμένες σε μια τέτοια προσβολή, επινόησαν για τον εαυτό τους αυτόν τον τρόπο θανάτου. Γιατί, αν της ήταν δυνατόν και την παρθενία της να διαφυλάξει και τα στεφάνια του μαρτυρίου συγχρόνως να κερδίσει, δεν θα απέφευγε να οδηγηθεί στο δικαστήριο. Εφόσον όμως, αν ακολουθούσε αυτή την οδό, ήταν αναπόφευκτο να στερηθεί το ένα από τα δύο, θεώρησε πως θα ήταν έσχατη ανοησία, ενώ μπορούσε με την επιλογή της να κερδίσει και τη νίκη της παρθενίας και τη νίκη του μαρτυρίου, να αναχωρήσει από τη ζωή έχοντας κερδίσει μόνο το ένα στεφάνι.

Γι’ αυτό δεν θέλησε να οδηγηθεί στο δικαστήριο και να εκτεθεί ως θέαμα σε ακόλαστα μάτια, ούτε να δώσει σε ασελγή βλέμματα την ευκαιρία να τέρπονται κοιτάζοντας τη μορφή της και να ατιμάσουν εκείνο το άγιο σώμα· αλλά από τον επίγειο θάλαμο, όπου ζούσε απομονωμένη στον γυναικωνίτη, πέρασε κατευθείαν σε έναν άλλο θάλαμο, στον ουρανό. Μεγάλο, βέβαια, κατόρθωμα ανδρείας είναι να βλέπει κανείς τους δημίους να στέκονται γύρω του και να του κατατρυπούν τα πλευρά με τα βασανιστήρια· όμως ούτε αυτό είναι μικρότερο από εκείνο. Για τους μάρτυρες που έχουν ήδη εξαντληθεί από τα αλλεπάλληλα και ποικίλα βασανιστήρια, ώστε ακόμη και η αίσθησή τους να έχει αμβλυνθεί, ο θάνατος δεν φαίνεται πλέον φοβερός· αντίθετα, μπορεί να φαίνεται ως απαλλαγή και ανακούφιση από τα δεινά που τους βασανίζουν. Εκείνη, όμως, τίποτε παρόμοιο δεν είχε ακόμη υποστεί · άθικτο είχε ακόμη το σώμα της, κανέναν πόνο δεν είχε ακόμη αισθανθεί. Γι’ αυτό χρειαζόταν εξαιρετικά μεγάλο και γενναίο φρόνημα για να αποφασίσει να εγκαταλείψει την παρούσα ζωή με βίαιο θάνατο.

Επομένως, όπως θαυμάζεις τους άλλους μάρτυρες για την καρτερία με την οποία υπέμειναν τα βασανιστήρια, έτσι να θαυμάζεις και την Πελαγία για την ανδρεία της· και όπως μένεις κατάπληκτος από τη δική τους υπομονή, έτσι να μένεις κατάπληκτος και από το δικό της γενναίο φρόνημα, χάρη στο οποίο τόλμησε έναν τέτοιο θάνατο. Και μην προσπεράσεις επιπόλαια αυτό που συνέβη· προσπάθησε να φανταστείς σε ποια ψυχική κατάσταση ήταν φυσικό να βρεθεί μια τρυφερή και άπειρη νεαρή κόρη, που έως τότε δεν γνώριζε σχεδόν τίποτε έξω από την προστατευμένη ζωή του θαλάμου της, όταν ξαφνικά παρουσιάστηκαν μπροστά της στρατιώτες, στάθηκαν στην πόρτα της, την καλούσαν να παρουσιαστεί στο δικαστήριο και επιχειρούσαν να τη σύρουν δημόσια στην αγορά για μια υπόθεση τόσο σοβαρή και τόσο μεγάλη. Ούτε ο πατέρας της βρισκόταν μέσα, ούτε η μητέρα της ήταν παρούσα, ούτε τροφός, ούτε υπηρέτρια, ούτε γείτονας, ούτε φίλη· αλλά είχε βρεθεί ολομόναχη και απομονωμένη ανάμεσα σε εκείνους τους δημίους.

Το ότι, μέσα σε μια τόσο τρομακτική κατάσταση, βρήκε τη δύναμη να βγει και να απαντήσει σε εκείνους τους στρατιώτες-δημίους της, το ότι βρήκε τη δύναμη να ανοίξει το στόμα της και να μιλήσει, το ότι βρήκε τη δύναμη να τους αντικρίσει, το ότι βρήκε τη δύναμη ακόμη και να σταθεί όρθια και να αναπνεύσει, πώς είναι δυνατόν να μην προκαλεί κατάπληξη και θαυμασμό; Αυτά ξεπερνούσαν τις δυνάμεις της ανθρώπινης φύσης· το μεγαλύτερο μέρος το πρόσφερε η θεία ώθηση και ενίσχυση. Ωστόσο ούτε η ίδια παρέμενε άπραγη περιμένοντας απλώς τη θεία βοήθεια· πρόσφερε όλα όσα εξαρτιόνταν από τη δική της θέληση: την προθυμία, το υψηλό φρόνημα, τη γενναιότητα, τη θέληση, τη συνειδητή επιλογή, τη σπουδή και τον ζήλο της. Το να φτάσουν, όμως, όλα αυτά στην τελική τους πραγμάτωση οφειλόταν στη βοήθεια του Θεού και στην εύνοια που ερχόταν από ψηλά.

Γι’ αυτό αξίζει και να τη μακαρίζουμε για τη θεία συμμαχία που δέχθηκε και να τη θαυμάζουμε για τη δική της προθυμία. Γιατί ποιος δεν θα έμενε δικαιολογημένα κατάπληκτος ακούγοντας ότι μέσα σε μία μόνο στιγμή μια τόσο μεγάλη και φοβερή απόφαση, και την συνέλαβε και την οριστικοποίησε μέσα της και αμέσως την πραγματοποίησε; Όλοι ασφαλώς γνωρίζετε από την εμπειρία σας ότι, ακόμη και όταν έχουμε σκεφτεί και σχεδιάσει κάτι επανειλημμένα επί πολύ χρόνο, όταν φτάσει η στιγμή που απαιτεί να εφαρμόσουμε στην πράξη όσα αποφασίσαμε και έστω ένας μικρός φόβος κυριεύσει τον νου μας, συχνά σκορπίζουμε μονομιάς όλα τα σχέδιά μας, επειδή η αγωνία μάς καταλαμβάνει και μας τρομοκρατεί.

Εκείνη, όμως, κατόρθωσε μέσα σε μία μόνο στιγμή να συλλάβει και να αποδεχθεί μια τόσο φοβερή απόφαση, να την οριστικοποιήσει μέσα της και να την πραγματοποιήσει. Και ούτε ο τρόμος των περιστάσεων, ούτε η πίεση της στιγμής, ούτε η εγκατάλειψή της, ενώ βρισκόταν στο στόχαστρο των διωκτών, ούτε το ότι είχε μείνει μόνη μέσα στο σπίτι, ούτε τίποτε άλλο παρόμοιο τάραξε εκείνη τη μακαρία. Αντίθετα, ενεργούσε με απόλυτη αφοβία, σαν να είχε δίπλα της φίλους και γνώριμους· και αυτό ήταν απολύτως φυσικό. Γιατί στην πραγματικότητα δεν βρισκόταν μόνη εκεί μέσα· είχε ως σύμβουλο και συμπαραστάτη της τον Ιησού. Εκείνος ήταν αοράτως παρών κοντά της, Εκείνος άγγιζε και ενίσχυε την καρδιά της, Εκείνος εμψύχωνε την ψυχή της και Εκείνος μόνος απομάκρυνε από μέσα της τον φόβο. Και ο Ιησούς δεν της πρόσφερε αυτή τη βοήθεια χωρίς λόγο ή χωρίς τη δική της προηγούμενη προετοιμασία· την ενίσχυε επειδή η ίδια η μάρτυς, με την προθυμία και την προαίρεσή της, είχε προηγουμένως καταστήσει τον εαυτό της άξιο να δεχθεί τη βοήθειά Του.

β. Βγήκε, λοιπόν, και ζήτησε από τους στρατιώτες να της επιτρέψουν να ξαναμπεί μέσα, δήθεν για να αλλάξει τα ενδύματά της· όταν, όμως, μπήκε, άλλαξε ένδυμα με πολύ βαθύτερη έννοια: εγκατέλειψε τη φθαρτή και πρόσκαιρη ζωή και ντύθηκε την αφθαρσία, την αθανασία και την ατελεύτητη ζωή[Α΄ Κορ. 15,53: «Δεῖ γὰρ τὸ φθαρτὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀφθαρσίαν καὶ τὸ θνητὸν τοῦτο ἐνδύσασθαι ἀθανασίαν(:Και θα αλλάξουμε, διότι πρέπει το φθαρτό αυτό σώμα να ντυθεί αφθαρσία, και το θνητό αυτό σώμα να ντυθεί αθανασία)»]. Πέρα, όμως, από όλα όσα προαναφέρθηκαν, θαυμάζω και το εξής: πώς οι στρατιώτες δέχθηκαν να ικανοποιήσουν το αίτημά της, πώς εξαπάτησε τους άνδρες η γυναίκα, πώς δεν υποψιάστηκαν καθόλου τίποτε από όσα επρόκειτο να συμβούν και πώς δεν αντιλήφθηκαν το τέχνασμα με το οποίο θα τους διέφευγε. Δεν μπορεί μάλιστα να υποστηρίξει κανείς ότι οι στρατιώτες δεν μπορούσαν να υποψιαστούν μια τέτοια εξέλιξη επειδή ποτέ πριν δεν είχε συμβεί κάτι ανάλογο. Η εποχή εκείνη είχε γνωρίσει πολλά παρόμοια δραματικά περιστατικά. Ο Θεός, όμως, τύφλωσε την καρδιά των στρατιωτών, ώστε να μην αντιληφθούν το τέχνασμα.

Γι’ αυτό ξέφυγε μέσα από τα δίχτυα. Και όπως μια έλαφος, που έχει πέσει στα ίδια τα χέρια των κυνηγών, κατορθώνει να ξεφύγει και να φτάσει στην κορυφή ενός δύσβατου βουνού, εκεί όπου δεν μπορούν να φτάσουν ούτε τα πόδια των κυνηγών, ούτε τα βέλη τους, σταματά πια να τρέχει και τους κοιτάζει χωρίς φόβο, έτσι ακριβώς και η Πελαγία: ενώ είχε πέσει στα χέρια των διωκτών και οι τοίχοι του σπιτιού την είχαν περικλείσει σαν δίχτυα, ανέβηκε όχι στην κορυφή κάποιου βουνού, αλλά στην ίδια την κορυφή του ουρανού, όπου εκείνοι δεν μπορούσαν πια να την πλησιάσουν. Κι από εκεί τους έβλεπε να φεύγουν με άδεια χέρια και χαιρόταν βλέποντας τη μεγάλη ντροπή που περίμενε τους απίστους.

Σκέψου πόσο μεγάλη θα πρέπει να ήταν η ντροπή των διωκτών. Όλα είχαν προετοιμαστεί για τη δημόσια καταδίκη της: ο δικαστής βρισκόταν ήδη στη θέση του, οι δήμιοι περίμεναν, τα μέσα βασανισμού είχαν ετοιμαστεί και όλο το πλήθος είχε συγκεντρωθεί. Όλοι περίμεναν με ανυπομονησία τους στρατιώτες, μεθυσμένοι από την ηδονή, προσδοκώντας το «θήραμα» ως ήδη δικό τους. Και τότε οι στρατιώτες που είχαν σταλεί να τη φέρουν επέστρεψαν μόνοι, με σκυμμένα τα κεφάλια, αναγκασμένοι να διηγηθούν όσα είχαν συμβεί. Πόση ντροπή, πόση οδύνη, πόσο όνειδος θα πρέπει να κατέκλυσαν όλους τους διώκτες! Εκείνοι που περίμεναν να θριαμβεύσουν πάνω στην Πελαγία, αναγκάζονταν τώρα να αποχωρήσουν σκυμμένοι και να κρύβουν από ντροπή τα πρόσωπά τους, καθώς η ίδια η έκβαση των γεγονότων τούς δίδασκε ότι όχι εναντίον ανθρώπων, αλλά εναντίον του Θεού ήταν ο πόλεμός τους!

Ο Ιωσήφ, όταν τον επιβουλεύτηκε η κυρία του, άφησε το ένδυμά του στα μιαρά χέρια εκείνης της βάρβαρης γυναίκας και έφυγε γυμνός [Γέν. 39,12 : «Καὶ καταλιπὼν τὰ ἱμάτια αὐτοῦ ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῆς ἔφυγε καὶ ἐξῆλθεν ἔξω (:Και αφού άφησε τα ενδύματά του στα χέρια της, έφυγε και βγήκε έξω)»]· εκείνη, όμως, ούτε το σώμα της άφησε να περιέλθει στα ακόλαστα χέρια τους. Ανέβηκε με «γυμνή» την ψυχή της, δηλαδή με την ψυχή αποχωρισμένη από το σώμα, και άφησε την αγία σάρκα της στους εχθρούς, οι οποίοι βρέθηκαν σε πλήρη αμηχανία, χωρίς να γνωρίζουν πλέον τι να κάνουν με το λείψανό της. Τέτοια είναι τα θαυμαστά κατορθώματα του Θεού: εκεί όπου οι δούλοι του βρίσκονται, με ανθρώπινα κριτήρια, σε πλήρες αδιέξοδο, Εκείνος δημιουργεί διέξοδο· αντίθετα, εκεί όπου οι αντίπαλοί του θεωρούν ότι έχουν όλες τις δυνατότητες με το μέρος τους, Εκείνος ανατρέπει τα δεδομένα και τους οδηγεί σε πλήρη αμηχανία.

Τι θα μπορούσε να είναι πιο δύσκολο από το αδιέξοδο στο οποίο είχε βρεθεί τότε η κόρη; Και, αντίθετα, ποια θέση μπορούσε να φαίνεται ασφαλέστερη και ευκολότερη από εκείνη των στρατιωτών, που πίστευαν ότι την είχαν πλέον στα χέρια τους; Οι στρατιώτες είχαν κάθε φαινομενικό πλεονέκτημα: την είχαν μόνη και αποκλεισμένη μέσα στο σπίτι, σαν να βρισκόταν σε φυλακή. Κι όμως, παρ’ όλα αυτά, έφυγαν έχοντας αποτύχει να συλλάβουν εκείνη που θεωρούσαν ήδη θήραμά τους. Πάλι ολομόναχη η κόρη, χωρίς κανέναν σύμμαχο ή βοηθό και χωρίς καμία ορατή δυνατότητα διαφυγής από τα δεινά και έχοντας φτάσει σχεδόν στα στόματα εκείνων των θηρίων, αρπάχτηκε, θα έλεγε κανείς, μέσα από τον ίδιο τους τον φάρυγγα, ξέφυγε από τις επιβουλές τους και τελικά υπερίσχυσε απέναντι σε στρατιώτες, δικαστές και άρχοντες.

Όσο εκείνη ζούσε, όλοι οι διώκτες της πίστευαν ότι θα κατόρθωναν να την υποτάξουν. Όταν όμως πέθανε, οι ίδιοι βρέθηκαν σε ακόμη μεγαλύτερο αδιέξοδο, ώστε να διδαχθούν ότι ο θάνατος των μαρτύρων δεν αποτελεί ήττα, αλλά τη νίκη τους. Και συνέβαινε το ίδιο με την περίπτωση ενός μεγάλου πλοίου, φορτωμένου με ανεκτίμητο θησαυρό και πολύτιμα μαργαριτάρια, το οποίο, ενώ βρίσκεται ακριβώς στην είσοδο του λιμανιού, δέχεται την ορμή ενός κύματος που απειλεί να το καταποντίσει. Το πλοίο, όμως, όχι μόνο δεν βυθίζεται, αλλά η ίδια η ορμή των νερών, που φαινόταν ότι θα το κατέστρεφε, γίνεται η δύναμη που το ωθεί ακόμη ταχύτερα μέσα στο ασφαλές λιμάνι. Έτσι ακριβώς συνέβη και με τη μακαρία Πελαγία: όπως το πλοίο της προηγούμενης παρομοίωσης οδηγήθηκε από το ίδιο το κύμα προς το λιμάνι, έτσι και εκείνη οδηγήθηκε μέσα από τον κίνδυνο προς τον ουρανό.

Γιατί και η αιφνίδια έφοδος των στρατιωτών και ο φόβος των βασανιστηρίων που την περίμεναν και η απειλή του δικαστή έπεσαν επάνω στην Πελαγία σαν κύμα σφοδρότερο από κάθε άλλο· αντί, όμως, να την συντρίψουν, έγιναν η αιτία να σπεύσει ακόμη γρηγορότερα και, με τον μαρτυρικό της θάνατο, να πετάξει προς τον ουρανό. Και το ίδιο εκείνο κύμα που φαινόταν ότι θα καταπόντιζε το πλοίο, έγινε τελικά αυτό που την οδήγησε στο απάνεμο και ασφαλές λιμάνι, στον ουρανό. Και ενώ η ψυχή της είχε ήδη πετάξει προς τον ουρανό, το σώμα της έπεφτε προς τα κάτω, λαμπρότερο από κάθε αστραπή· και με τη λάμψη της μαρτυρικής νίκης του έπληττε, σαν αστραπή, τα ίδια τα μάτια του διαβόλου. Γιατί όσο φοβερός κι αν είναι για εμάς ένας κεραυνός που εξαπολύεται από τον ουρανό, ακόμη φοβερότερο παρουσιαζόταν στις παρατάξεις των δαιμόνων το σώμα της μάρτυρος. Το σώμα που οι διώκτες θεωρούσαν νεκρό και ανίσχυρο γινόταν ισχυρότερο και τρομερότερο από κάθε κεραυνό απέναντι στις δαιμονικές δυνάμεις.

γ΄. Και για να καταλάβεις ότι όλα αυτά δεν έγιναν χωρίς την επέμβαση του Θεού, το φανερώνουν πρωτίστως η ίδια η εξαιρετική προθυμία που εκείνη επέδειξε, το γεγονός ότι οι στρατιώτες δεν κατάλαβαν το τέχνασμά της, το ότι δέχθηκαν να της κάνουν τη χάρη που ζήτησε και ότι έτσι το εγχείρημά της μπόρεσε να ολοκληρωθεί. Εξίσου, όμως, ισχυρή απόδειξη της θείας επέμβασης αποτελεί και ο ίδιος ο τρόπος του θανάτου της. Πολλοί άνθρωποι, άλλωστε, έχουν πέσει από ψηλές στέγες χωρίς να υποστούν κάτι σοβαρό· άλλοι πάλι, ακόμη κι όταν η πτώση προκάλεσε βαριές και μόνιμες βλάβες σε μέλη του σώματός τους, δεν πέθαναν αμέσως, αλλά έζησαν για πολύ χρόνο ακόμη. Στην περίπτωση, όμως, της μακαρίας Πελαγίας, ο Θεός δεν επέτρεψε να συμβεί τίποτε από αυτά· αμέσως διέταξε το σώμα της να αποδεσμεύσει την ψυχή της και την παρέλαβε κοντά Του, κρίνοντας ότι είχε αγωνιστεί όσο χρειαζόταν και είχε πλέον ολοκληρώσει ολόκληρο τον μαρτυρικό της αγώνα. Γιατί ο άμεσος θάνατός της δεν προήλθε απλώς ως φυσική συνέπεια της πτώσης από το ύψος· συνέβη επειδή ο Ίδιος ο Θεός πρόσταξε να ολοκληρωθεί εκείνη τη στιγμή ο επίγειος αγώνας της. Το σώμα της Πελαγίας κειτόταν πλέον όχι επάνω σε κλίνη, όπως θα άρμοζε ανθρώπινα σε έναν νεκρό, αλλά καταγής. Αυτό, όμως, δεν αποτελούσε ατίμωση για το σώμα της μάρτυρος· αντίθετα, το ίδιο το έδαφος αποκτούσε τιμή, επειδή είχε αξιωθεί να δεχθεί ένα σώμα που ήταν περιβεβλημένο με τόσο μεγάλη δόξα.

Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, λοιπόν, επειδή δηλαδή το σώμα της Πελαγίας κειτόταν καταγής και είχε υποστεί αυτήν την ατίμωση για χάρη του Χριστού, γινόταν ακόμη πιο άξιο τιμής· γιατί οι προσβολές και οι ατιμώσεις που υφίσταται κανείς για τον Χριστό δεν τον ατιμάζουν, αλλά του προσθέτουν ακόμη μεγαλύτερη τιμή. Κειτόταν, λοιπόν, καταγής, μέσα στο στενό δρομάκι, εκείνο το παρθενικό και καθαρότερο από κάθε χρυσάφι σώμα. Και, μολονότι δεν υπήρχαν άνθρωποι να του αποδώσουν νεκρικές τιμές, άγγελοι το περιέβαλλαν με τη φροντίδα τους, όλοι οι αρχάγγελοι το τιμούσαν και ο Ίδιος ο Χριστός ήταν παρών. Γιατί, αν οι επίγειοι κύριοι θεωρούν τιμή τους να συνοδεύουν κατά την τελευταία τους πορεία τους πιο άξιους από τους υπηρέτες τους, πολύ περισσότερο ο Χριστός θα τιμούσε εκείνην, η οποία για χάρη Του παρέδωσε τη ζωή της και δέχθηκε να αντιμετωπίσει τόσο μεγάλο κίνδυνο· γι’ αυτό και την τίμησε με την δική Του την παρουσία.

Κειτόταν, λοιπόν, η Πελαγία χωρίς τα πολυτελή νεκρικά ενδύματα των ανθρώπων, έχοντας, όμως, ως μέγα νεκρικό ένδυμα το ίδιο της το μαρτύριο και ως κόσμημα την ομολογία της πίστεως. Ήταν έτσι περιβεβλημένη με στολή πολυτιμότερη από κάθε βασιλικό πορφυρό ένδυμα· και μάλιστα με διπλή πνευματική στολή, την παρθενία και το μαρτύριο. Με αυτά τα αληθινά νεκρικά της ενδύματα θα παρουσιαστεί ενώπιον του δικαστικού βήματος του Χριστού [Β΄ Κορ. 5,10 : «Τοὺς γὰρ πάντας ἡμᾶς φανερωθῆναι δεῖ ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ(:Διότι όλοι εμείς πρέπει να παρουσιαστούμε φανεροί και ξεσκεπασμένοι μπροστά στο δικαστικό βήμα του Χριστού, για να πάρει ο καθένας μας την αμοιβή του ανάλογα με όσα έκανε με το σώμα, είτε αγαθές είναι συνολικά οι πράξεις του, είτε κακές)»].

Ας επιδιώκουμε, λοιπόν, κι εμείς να είμαστε ντυμένοι με μια τέτοια πνευματική στολή, όχι μόνο όσο ζούμε, αλλά και όταν φύγουμε από τη ζωή, γνωρίζοντας ότι ο πολυτελής στολισμός του νεκρού σώματος με χρυσά ενδύματα δεν προσφέρει κανένα πραγματικό όφελος· μπορεί μάλιστα να γίνει αιτία κατηγορίας, επειδή μαρτυρεί προσκόλληση στην κενοδοξία ακόμη και μπροστά στον θάνατο. Αντίθετα, εκείνος που έχει φορέσει ως αληθινό ένδυμά του την αρετή θα εξακολουθεί να επαινείται και μετά τον θάνατό του. Πράγματι λαμπρότερος και από τα ίδια τα βασιλικά ανάκτορα στα μάτια όλων θα είναι εκείνος ο τάφος, όπου θα κείται σώμα που με αρετή και ευσέβεια έζησε μαζί. Και την αλήθεια αυτών των λόγων, την αποδεικνύετε εσείς οι ίδιοι: τα πλούσια ταφικά μνημεία, παρόλο που περιέχουν πολυτελή και χρυσά ενδύματα, τα προσπερνάτε αδιάφορα σαν να ήταν σπήλαια· αντίθετα, στον τόπο όπου τιμάται αυτή η αγία σπεύδετε με μεγάλη προθυμία. Γιατί η μάρτυς, όταν έφυγε από την παρούσα ζωή, δεν είχε ντύσει τον εαυτό της με χρυσά ενδύματα, αλλά με τα πολύτιμα πνευματικά ενδύματα του μαρτυρίου, της ομολογίας της πίστεως και της παρθενίας.

Ας μιμηθούμε, λοιπόν, αυτήν, κατά το μέτρο των δικών μας δυνάμεων. Περιφρόνησε εκείνη τη ζωή, ας περιφρονήσουμε εμείς την τρυφή· ας αποστραφούμε την πολυτέλεια, από τη μέθη ας απέχουμε, τη λαιμαργία ας αποφεύγουμε. Δεν δίνω αυτή την προτροπή χωρίς συγκεκριμένο λόγο· γιατί βλέπω πολλούς, μόλις ολοκληρωθεί αυτή η πνευματική σύναξη προς τιμήν της μάρτυρος, να κατευθύνονται αμέσως σε χώρους οινοποσίας, να παραδίδονται στη μέθη, στα τραπέζια των πανδοχείων και σε άλλες απρεπείς διασκεδάσεις. Γι’ αυτό σας ικετεύω και σας παρακαλώ να διατηρείτε πάντοτε ζωντανή στη μνήμη και στον νου σας την αγία Πελαγία και να μην ατιμάζετε με ανάρμοστη συμπεριφορά την πανήγυρη προς τιμήν της, ούτε να στερείτε από τον εαυτό σας και την πνευματική παρρησία ενώπιον του Θεού που μας χαρίζει αυτή η εορτή.

Γιατί, όταν συζητούμε με τους εθνικούς, δεν καυχόμαστε λίγο για το τεράστιο πλήθος που συγκεντρώνεται προς τιμήν της μάρτυρος· τους αποστομώνουμε λέγοντας πως μία μόνο νεαρή κόρη, μολονότι έχει πεθάνει πριν από τόσα χρόνια, εξακολουθεί κάθε χρόνο να προσελκύει ολόκληρη την πόλη και τόσο μεγάλο πλήθος, χωρίς ο χρόνος να έχει διακόψει την τιμή προς το πρόσωπό της. Αν, όμως, οι εθνικοί πληροφορηθούν τις απρεπείς συμπεριφορές που συνοδεύουν την πανήγυρη, τότε θα έχουμε χάσει το μεγαλύτερο μέρος από όσα αποτελούν λόγο επαίνου για εμάς. Γιατί το μεγάλο πλήθος που έχει συγκεντρωθεί σήμερα προς τιμήν της αγίας αποτελεί πραγματικό κόσμημα για την χριστιανική κοινότητα, μόνο εφόσον συμμετέχει στην πανήγυρη με τάξη, ευπρέπεια και ανάλογη πνευματική διάθεση· αν, αντίθετα, επιδεικνύει πνευματική χαλαρότητα και αμέλεια, το ίδιο αυτό πλήθος μετατρέπεται σε αιτία ντροπής και κατηγορίας.

δ΄. Για να έχουμε, λοιπόν, πραγματικά λόγο να καυχόμαστε για το μεγάλο πλήθος που η αγάπη σας προς την αγία έφερε στην πανήγυρη, ας επιστρέψουμε στα σπίτια μας διατηρώντας την ίδια τάξη και ευπρέπεια· τέτοια συμπεριφορά αρμόζει σε ανθρώπους που μόλις τίμησαν και ήρθαν πνευματικά σε κοινωνία με μια τόσο σπουδαία μάρτυρα. Γιατί όποιος, ύστερα από μια τέτοια πνευματική σύναξη, δεν επιστρέψει στο σπίτι του με την ευταξία που αρμόζει, όχι μόνο δεν ωφελήθηκε από την παρουσία του στην πανήγυρη, αλλά με την αντίθετη συμπεριφορά του επέσυρε επάνω του ακόμη και μεγάλο πνευματικό κίνδυνο. Γνωρίζω ότι εσείς προσωπικά δεν πάσχετε από αυτά τα ηθικά νοσήματα· όμως η δική σας κόσμια συμπεριφορά δεν αρκεί ως δικαιολογία. Έχετε και την ευθύνη να βοηθήσετε τους αδελφούς που συμπεριφέρονται άπρεπα, ώστε να επανέλθουν σε πλήρη ευταξία και στην αρμόζουσα συμπεριφορά. Τίμησες την μάρτυρα ερχόμενος στην πανήγυρή της; Τίμησέ την και φροντίζοντας να διορθωθούν τα άλλα μέλη του ίδιου εκκλησιαστικού σώματος. Αν δεις κάποιους να γελούν άτακτα, να τρέχουν απρεπώς, να βαδίζουν με τρόπο αναξιοπρεπή και να έχουν ανάρμοστη στάση, πλησίασέ τους και δείξε τους με ένα αυστηρό και επιτιμητικό βλέμμα ότι η συμπεριφορά τους δεν αρμόζει στην περίσταση.

Αν όμως, αντί να δεχθούν τη συμβουλή σου, σε περιφρονήσουν και σε περιγελάσουν περισσότερο, μην σταματήσεις την προσπάθεια· πάρε μαζί σου δύο ή τρεις άλλους αδελφούς, ακόμη και περισσότερους, ώστε η παρουσία πολλών να τους κάνει να αισθανθούν περισσότερο σεβασμό και ντροπή. Αν ούτε τότε καταφέρεις να αναχαιτίσεις την ανοησία τους, ενημέρωσε τους ιερείς· είναι πάντως σχεδόν αδύνατο να επιμείνουν σε τέτοιο βαθμό αναισχυντίας, ώστε, παρά τις επιπλήξεις και τις παρακλήσεις τόσων ανθρώπων, να μην υποχωρήσουν, να μην ντραπούν και να μην εγκαταλείψουν αυτόν τον άτακτο και παιδαριώδη χορό [Ματθ. 18,16–17: «Ἐὰν δὲ μὴ ἀκούσῃ, παράλαβε μετὰ σοῦ ἔτι ἕνα ἢ δύο, ἵνα ἐπὶ στόματος δύο μαρτύρων ἢ τριῶν σταθῇ πᾶν ῥῆμα. ἐὰν δὲ παρακούσῃ αὐτῶν, εἰπὲ τῇ ἐκκλησίᾳ· ἐὰν δὲ καὶ τῆς ἐκκλησίας παρακούσῃ, ἔστω σοι ὥσπερ ὁ ἐθνικὸς καὶ ὁ τελώνης(:Εάν, όμως, δεν ακούσει, πάρε μαζί σου ακόμη έναν ή δύο, για να μπορεί να αποδειχθεί κάθε υπόθεση που θα εξεταστεί και θα κριθεί, αφού θα βεβαιώνεται από το στόμα δύο ή τριών μαρτύρων. Εάν, όμως, παρακούσει και σ’ αυτούς, πες το αδίκημά του στην Εκκλησία. Κι αν ακόμη και στην Εκκλησία παρακούσει, μην τον θεωρείς πλέον ως αληθινό μέλος της Εκκλησίας, αλλά να τον θεωρείς όπως τον ειδωλολάτρη και τον τελώνη)»]. Και είτε κατορθώσεις να συνετίσεις δέκα ανθρώπους είτε τρεις είτε δύο είτε ακόμη και έναν μόνο, θα επιστρέψεις έχοντας αποκομίσει μεγάλο πνευματικό κέρδος· γιατί ακόμη και η σωτηρία ενός αδελφού αποτελεί πολύτιμο κέρδος.

Μακρύς είναι ο δρόμος της επιστροφής · ας αξιοποιήσουμε, λοιπόν, τον χρόνο αυτής της διαδρομής, ανακαλώντας, συζητώντας και συγκεντρώνοντας στον νου μας όσα ακούσαμε για την μάρτυρα. Έτσι ας γεμίσουμε νοερά ολόκληρη την λεωφόρο με θυμιάματα. Γιατί ο δρόμος της επιστροφής δεν θα αποκτούσε τόσο ιερό και σεβάσμιο χαρακτήρα ακόμη κι αν τοποθετούσε κανείς θυμιατήρια σε όλο του το μήκος και γέμιζε τον αέρα με την ευωδία του θυμιάματος, όσο θα αποκτήσει αν όλοι οι σημερινοί προσκυνητές επιστρέφουν στα σπίτια τους συζητώντας μεταξύ τους και διηγούμενοι τους αγώνες της μάρτυρος. Τότε η ίδια η γλώσσα του καθενός θα γίνεται νοητό θυμιατήρι και η διήγηση των άθλων της πνευματική ευωδία.

Δεν βλέπετε τι συμβαίνει όταν ένας επίγειος βασιλιάς εισέρχεται σε μια πόλη; Οι οπλισμένοι στρατιώτες βαδίζουν και από τις δύο πλευρές σε παράταξη και με απόλυτη ευταξία, προτρέποντας ο ένας τον άλλο να προχωρούν ήρεμα, συγκρατημένα και με βαθύ σεβασμό, ώστε ακόμη και η τάξη της πομπής τους να προκαλεί τον θαυμασμό όσων τους παρακολουθούν. Ας μιμηθούμε, λοιπόν, εκείνους τους στρατιώτες στην ευταξία τους, γιατί κι εμείς αποτελούμε την πομπή ενός Βασιλιά. Προπορευόμαστε όχι ενός ορατού και επίγειου βασιλιά, αλλά του ίδιου του Χριστού, του Δεσπότη των αγγέλων. Έτσι λοιπόν πρέπει να βαδίσουμε κι εμείς στην πορεία μας, με την ίδια ευταξία μιας βασιλικής πομπής, προτρέποντας ο ένας τον άλλο να προχωρεί με μετρημένο βηματισμό και τάξη, ώστε όσοι μας παρακολουθούν να μη θαυμάζουν μόνο το μεγάλο πλήθος μας, αλλά και την ευπρέπεια και την κόσμια συμπεριφορά μας. Ακόμη κι αν κανένας άνθρωπος δεν ήταν παρών για να μας παρακολουθεί και βαδίζαμε μόνοι στον δρόμο, πάλι δεν θα έπρεπε να συμπεριφερόμαστε άπρεπα, γιατί υπάρχει ο ακοίμητος οφθαλμός του Θεού, ο οποίος είναι παντού παρών και βλέπει τα πάντα [Εβρ. 4,13 : «Καὶ οὐκ ἔστι κτίσις ἀφανὴς ἐνώπιον αὐτοῦ, πάντα δὲ γυμνὰ καὶ τετραχηλισμένα τοῖς ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ(:Και δεν υπάρχει κανένα κτίσμα αφανές και αόρατο ενώπιον του Θεού, αλλά όλα είναι γυμνά και ξεσκεπασμένα στα μάτια του. Σ’ Αυτόν θα δώσουμε λογαριασμό και απολογία για τις πράξεις μας)»].

Τώρα, όμως, σκεφθείτε ότι πολλοί από τους αιρετικούς είναι αναμεμειγμένοι ανάμεσά μας· και αν εκείνοι μας δουν έτσι να χορεύουμε, να γελάμε, να κραυγάζουμε και να μεθούμε μετά την πανήγυρη της μάρτυρος, θα αποχωρήσουν έχοντας σχηματίσει την πιο αρνητική κρίση για εμάς και για τη συμπεριφορά μας. Κι αν εκείνος που γίνεται αιτία να σκανδαλιστεί πνευματικά έστω κι ένας άνθρωπος, υπόκειται σε αναπόφευκτη τιμωρία, εμείς, αν με την απρεπή συμπεριφορά μας σκανδαλίζουμε τόσους ανθρώπους που μας βλέπουν, πόσο βαριά τιμωρία θα υποστούμε; Αλλά μη γένοιτο, ύστερα από αυτά τα λόγια και αυτή την παραίνεση, να βρεθεί κάποιος υπόλογος για όσα ειπώθηκαν και ένοχος για τις απρεπείς συμπεριφορές που μόλις καταδικάστηκαν.

Γιατί, αν αυτές οι απρεπείς πράξεις ήταν ασυγχώρητες ακόμη και πριν από τη συγκεκριμένη προειδοποίηση, πολύ περισσότερο τώρα, ύστερα από τη συμβουλή και την επίπληξη που προηγήθηκαν, η τιμωρία γίνεται αναπόφευκτη· και όχι μόνο για εκείνους που τις διαπράττουν, αλλά και για όσους τις βλέπουν να συμβαίνουν και τις ανέχονται χωρίς να παρεμβαίνουν. Για να σώσετε, λοιπόν, και εκείνους από την τιμωρία και συγχρόνως να εξασφαλίσετε για τον εαυτό σας μεγαλύτερη πνευματική ανταμοιβή, αναλάβετε με ενδιαφέρον τη φροντίδα των αδελφών μας. Παρακινήστε τους, καθώς επιστρέφετε, να ανακαλούν και να διηγούνται όσα ακούστηκαν εδώ, ώστε σε όλη τη διαδρομή να τα μελετάτε μαζί· κι έπειτα μεταφέρετε και σε όσους αναγκάστηκαν να μείνουν στο σπίτι κάτι από όσα προσφέρθηκαν σε αυτή την πνευματική τράπεζα, σαν περισσεύματα ενός πλούσιου γεύματος, ώστε να γίνει κι εκεί ένα λαμπρό πνευματικό συμπόσιο. Γιατί με αυτόν τον τρόπο θα αποκτήσουμε ουσιαστικότερη και βαθύτερη εμπειρία της εορτής και συγχρόνως θα ελκύσουμε περισσότερο την εύνοια της αγίας μάρτυρος· διότι τότε δεν θα την τιμούμε μόνο εξωτερικά με την παρουσία μας, αλλά θα της αποδίδουμε την αληθινή τιμή, μετατρέποντας όσα ακούσαμε σε πνευματική ωφέλεια και ζωή. Γιατί η αγία μάρτυς θα χαρεί πολύ περισσότερο αν φύγετε από την πανήγυρή της έχοντας αποκομίσει κάποιον πνευματικό καρπό και έχοντας πραγματικά ωφεληθεί, παρά αν περιοριστείτε απλώς στο να παρευρεθείτε εδώ ως πολυπληθές και θορυβώδες πλήθος.

Είθε, με τις πρεσβευτικές ευχές αυτής της αγίας και όλων όσοι αγωνίστηκαν στους ίδιους μαρτυρικούς αγώνες με εκείνη, να συγκρατήσετε με ακρίβεια στη μνήμη σας, τόσο αυτές, όσο και όλες τις άλλες διδασκαλίες που ακούσατε· και να μην περιοριστείτε απλώς στη μνήμη τους, αλλά να τις φανερώσετε όλες έμπρακτα με τη ζωή σας, ώστε να εξακολουθείτε πάντοτε και σε όλα να ευαρεστείτε τον Θεό, στον Οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν[ πρβ. Α΄ Πέτρ. 4,11 : «ᾧ ἐστιν ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων· ἀμήν»].

ΠΡΟΣ ΔΟΞΑΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΤΡΙΑΔΙΚΟΥ ΘΕΟΥ,

μετάφραση και επιμέλεια κειμένου:

Ελένη Λιναρδάκη, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ

· Migne, J.-P. (ed.), Patrologiae Cursus Completus, Series Graeca, vol. 50: S. P. N. Joannis Chrysostomi, Archiepiscopi Constantinopolitani, Opera Omnia, tom. II, pars posterior, Paris 1862, στ. 579–584: «De sancta Pelagia virgine et martyre» («Ὁμιλία ἐγκωμιαστικὴ εἰς τὴν ἁγίαν μάρτυρα Πελαγίαν τὴν ἐν Ἀντιοχείᾳ»)

· BIBLINDEX, Index of Biblical Quotations and Allusions in Early Christian Literature, s.v. “Iohannes Chrysostomus (John Chrysostom)”, TLG 2062, Sources Chrétiennes – CNRS

· http://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/tools/liddell-scott/index.html

· Π. Τρεμπέλα, Η Καινή Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2014.

· Η Καινή Διαθήκη, Κείμενον και ερμηνευτική απόδοσις υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τριακοστή τρίτη, Αθήνα 2009.

· Η Παλαιά Διαθήκη κατά τους εβδομήκοντα, Κείμενον και σύντομος απόδοσις του νοήματος υπό Ιωάννου Κολιτσάρα, εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Η Ζωή», έκδοση τέταρτη, Αθήνα 2005.

· Η Παλαιά Διαθήκη μετά Συντόμου Ερμηνείας, Παναγιώτης Τρεμπέλας, Αδελφότης Θεολόγων «Ο Σωτήρ», Αθήνα, 1985.

· Η Παλαιά Διαθήκη με σύντομη ερμηνεία, Τόμοι Α΄και Β΄, Αδελφότης Θεολόγων «Ο Σωτήρ»[συγγραφείς της ερμηνείας: Τρεμπέλας Παναγιώτης, Παπαδημητρίου Ηρακλής, Βασιλειάδης Νικόλαος, Ψαλτάκης Γεώργιος – Απόδοση της ερμηνείας στη Νεοελληνική: Δομουχτσής Μάριος], Αθήνα 2024, έκδοσις τρίτη.

· Π. Τρεμπέλα, Το Ψαλτήριον με σύντομη ερμηνεία (απόδοση στην κοινή νεοελληνική), εκδόσεις αδελφότητος θεολόγων «Ο Σωτήρ», έκδοση τρίτη, Αθήνα 2016.