ΟΚΤΩΗΧΟΣ: τὸ ἀναγνωστικὸ τῆς Τουρκοκρατίας

ΤΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ της εκκλησίας ήταν το βασικό αναγνωστικό υλικό για την εκπαίδευση, όπου και όπως γινόταν, κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας. Το κυριότερο από αυτά τα βιβλία ήταν η Οκτώηχος (ή Παρακλητική) του Ιωάννη Δαμασκηνού, το βιβλίο που χρησιμοποιήθηκε ως το κατ' εξοχήν αναγνωστικό και με το οποίο ολόκληρες γενιές έμαθαν να γράφουν και να διαβάζουν.

Γράφει ο λόγιος Λαρισαίος Ιωάννης γύρω στα 1800:

«Και αφού τα παιδιά των με πολλούς κόπους εξοδεύουν

4-5 χρόνια εις τα κοινά, καθώς τα λέγουν, γράμματα, έως να

μάθουν το Οκτωήχι και το Ψαλτήρι, και να φθάσουν έως τον Άγι-Απόστολον… μονόφορα (μονομιάς) τα ξεσχολούν».

Ἅγιος Νεομάρτυς Σταῦρος, ὁ ἐν Θερμῆ τῆς Λέσβου μαρτυρικῶς τελειωθείς.

(+14 Αυγούστου 1463)

Συμπεριλαμβανομένων όσων Χριστιανών μαρτύρησαν τον καιρό εκείνο της τουρκοκρατίας στην καταστραφείσα Μονή των Καρυών στη Θερμή της Λέσβου.

Ένας εξ’ αυτών των Αγίων Μαρτύρων είναι ο μοναχός Σταύρος που ήταν στη συνοδεία του Ηγουμένου της Μονής, του Αγίου Ραφαήλ. Πριν εισβάλουν οι Τούρκοι στη Μονή τη Μεγάλη Εβδομάδα του 1463, ο Άγιος Ραφαήλ μετά την Ακολουθία των Παθών και τα Δώδεκα Ευαγγέλια, ανακοίνωσε ότι έπρεπε να ανοίξουν την Κρύπτη της Μονής, για να κρύψουν τους πνευματικούς θησαυρούς, διότι οι Τούρκοι απειλούσαν ότι θα καταστρέψουν το Μοναστήρι, νομίζοντας ότι εκεί κρυβόντουσαν οι Θερμιώτες αντάρτες.

Την Μεγάλη Παρασκευή, στις 6 Απριλίου, ο Άγιος Ραφαήλ είχε δώσει εντολή στο μοναχό Σταύρο και στον επιστάτη της Μονής Ακίνδυνο, να απομακρυνθούν στο βουνό, στη σπηλιά του Γέροντα στην Παντέρα και να γυρίζουν για την Ανάσταση. Το δειλινό του Μεγάλου Σαββάτου πλησίασαν τη Μονή. Ένας βοσκός τους είπε να μην πάνε στο μοναστήρι γιατί γίνεται χαλασμός… Έμειναν γύρω από το μοναστήρι κρυμμένοι προσπαθώντας να δουν τα όσα συνέβαιναν. Αδιόρατα έφταναν στα αυτιά τους τα βογκητά και οι στεναγμοί των πόνων των Αγίων Μαρτύρων.

Ο Ακίνδυνος συγκρατούσε τον π. Σταύρο, ο οποίος ήθελε να πάει κι’ αυτός μέσα στον χαλασμό. Παρέμειναν εκεί άυπνοι, ατάιστοι, λιγωμένοι από τον πόνο.

Ἕνα ἄγνωστο θαῦμα τῆς Παναγίας τῆς Παρηγορήτισσας στήν τουρκοκρατούμενη Ἅρτα «ἐν ἕτει 1628 »

Επιμέλεια κειμένου: πρωτοπρεσβύτερος

ΜΕΡΟΣ-Β

ΠΕΡΙΛΗΨΗ Α ΜΕΡΟΥΣ

Δημήτριος Αθανασίου Εκπαιδευτικός (χημικός)

Τα γεγονότα της διήγησης του πρώτου μέρους είναι σε γενικές γραμμές τα εξής: Σε ένα ορεινό μεγαλοχώρι της Άρτας στην εποχή της Τουρκοκρατίας γινόταν παιδομάζωμα. Ο Λάμπρος, ο μικρότερος γιος της Νάσαινας έφυγε από το χωριό προκειμένου να αποφύγει την απαγωγή από τους Τούρκους. Ήδη τα μεγαλύτερα αδέλφια του, ο Πάνος και ο Φώτος είχαν απαχθεί παλιότερα και ό ένας εξ αυτών ο Πάνος ήταν ήδη ο γενίτσαρος Ισμέτ. Αυτό το γεγονός ο Λάμπρος, ως μικρότερος δεν το γνώριζε.

Προκειμένου να αποφύγει τη σύλληψη, ο Λάμπρος κρύφτηκε σε μια ρεματιά. Μια μέρα, περνούσε από το μέρος εκείνο ένας Αρτινός μεγαλέμπορος, ο γέρο-Γιαννούσος και σε συμπλοκή με ομάδα Τούρκων γενίτσαρων έχασε ένα πουγγί με χρυσά φλουριά. Τοπουγγί το βρήκε ο Λάμπρος και τα παρέδωσε στον έμπορο στην Άρτα. Αυτός, για να τον ευχαριστήσει, τον έκανε υπάλληλο στο μπακάλικο του γιού του, του κυρ-Ευθύμη, κοντά στην Παρηγορήτισσα. Ο Λάμπρος στη συνέχεια γνωρίστηκε με τον Ζαννή, υπηρέτη ενός Ιταλού επιχειρηματία, του σινιόρ Αλφρέδου που έμεινε στην Άρτα. Αυτός του πρότεινε να τον σπουδάσει στην Ιταλία, γεγονός που χαροποίησε πολύ τον Λάμπρο. Εν τω μεταξύ ο Λάμπρος ενημέρωσε με γράμμα τη μάνα και τις αδελφές του για το πού βρίσκεται και εργάζεται.

Τα σχετικά τα έμαθε και μια Τουρκάλα γειτόνισσα η Ινζλού, που κρυφάκουσε και η οποία πήγε στη συνέχεια στα Γιάννενα, για να αποκαλύψει που βρίσκεται ο Λάμπρος που δραπέτευσε από το παιδομάζωμα. Προκειμένου να ενημερώσει τον Λάμπρο για τα γεγονότα αυτά και για να τον προφυλάξει αποφάσισε η μητέρα του η Νάσαινα να έλθει στην Άρτα να τον βρει. Ήταν Αύγουστος του 1628 και πλησίαζε η εορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου.

Η εξαφάνιση

Στο μεταξύ η Τουρκάλα Ινζλού, η γειτόνισσα της Νάσαινας, που κρυφακούοντας έμαθε τα σχετικά με τον Λάμπρο, κίνησε για τα Γιάννενα.Εκείνη την εποχή, είχε σταλεί από τον φοβερό Σουλτάνο Μουράτ τον Δ στον πασά των Ιωαννίνων ένας γεροδεμένος γενίτσαρος, ο Ισμέτ.

Πιστός στη δούλεψη του Σουλτάνου μισούσε θανάσιμα τους γκιαούρηδες, που τον Αλλάχ και το κοράνι δεν σέβονταν,που τον σουλτάνο δεν προσκυνούσαν με την καρδιά τους. Αυτός γύριζε και επιθεωρούσε τα γύρω χωριά. Αυτόν συνάντησε η Ινζλού και του μίλησε για τον Λάμπρο, που είχε ξεφύγει από το παιδομάζωμα και δουλεύει τώρα στην Άρτα. Φάνηκε να φχαριστιέται παράξενα ο Γενίτσαρος και αποφάσισε μόνος του να πάει στην Άρτα.Εκεί είχε ανθρώπους να τον βοηθήσουν να εξαφανίσουν το γκιαουρόπουλο που μέσα από τα χέρια τους είχε ξεγλιστρήσει και να σβήσει την ντροπή…

Ἡ ἀληθινή ἅλωση μετά τό 1821.

Ἡ ἀληθινή ἅλωση μετά τό 1821.

Πρωτοπρεσβύτερος Θεόδωρος Ζήσης

Ὁμότιμος Καθηγητής Θεολογικῆς Σχολῆς Α.Π.Θ.

1. Τό θαῦμα τῆς ἐπιβίωσης τοῦ Ἑλληνισμοῦ κατά τήν Τουρκοκρατία.

Εἶναι πλέον κατασταλαγμένη καί γενικά ἀποδεκτή ἡ ἱστορική ἐκτίμηση, σύμφωνα μέ τήν ὁποία τά ἔθνη χάνονται, ὄχι ὅταν χάσουν τήν κρατική τους ὑπόσταση, τό σῶμα τους, ἀλλά ὅταν χάσουν τόν πολιτισμό τους, τήν ψυχή τους. Ἦταν συγκλονιστική ἡ ἐντύπωση πού προκλήθηκε στόν τότε γνωστό κόσμο ἀπό τήν εἴδηση τῆς ἁλώσεως τῆς Πόλης. Ἡ ὑπερχιλιετής ἔνδοξη χριστιανική αὐτοκρατορία, πού τόσο μεγαλόπνοα θεμελίωσε ὁ Μ. Κωνσταντῖνος, ἐξέπνευσε μαζύ μέ τήν τελευταία πνοή ἑνός ἄλλου Κωνσταντίνου, τοῦ Παλαιολόγου, πού ἐπάξια ὑπεράσπισε τήν τιμή καί τό μεγαλεῖο της πέφτοντας ἡρωϊκά σέ ἕνα ἄνισο ἀγώνα. Ἡ Ὀρθοδοξία, ἡ ὁποία κατά θεία ρύθμιση κουβαλοῦσε ἐνσωματωμένο μέσα της τόν Ἑλληνισμό, διέτρεχε θανάσιμο κίνδυνο. Γιατί δέν ἐπρόκειτο ἁπλῶς γιά τό τέλος ἑνός κράτους· θά δοκιμαζόταν τώρα σκληρά ἡ ἀντοχή τῆς ὀρθόδοξης πίστης, ἡ ὁποία ἐγονιμοποίησε καί διεμόρφωσε τόν ὀρθόδοξο πολιτισμό μέσα στά κρατικά ὅρια τῆς Ρωμανίας, συγχρόνως ὅμως ἐπέδρασε ἀποφασιστικά στήν ἱστορική πορεία καί ἐξέλιξη μεγάλων ἐθνῶν, τῶν σλαβικῶν. Θά ἐπεβίωνε ἆραγε τό πνεῦμα, ἡ ψυχή αὐτοῦ τοῦ πολιτισμοῦ, ἔστω καί ἄν ὁ κρατικός φορέας του ἔπαυε πλέον νά ὑπάρχει;

Σημειώνουμε τήν ἀδιαφιλονίκητη ἐπισήμανση ὅτι, παρά τήν γεωγραφική συρρίκνωση καί πολιτική ἐξασθένηση πού ὑφίστατο σταδιακά ἡ αὐτοκρατορία, παρατηρεῖται μετά τόν Μ. Φώτιο μία ἐκρηκτική πνευματική ἄνθηση πού κορυφώνεται τόν 14ο αἰώνα, στήν ἡσυχαστική θεολογία τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾶ, ἡ ὁποία μέσα στήν γενική ἀπογοήτευση καί ἀποθάρρυνση τῶν τελευταίων πρίν ἀπό τήν ἅλωση χρόνων, κατά τούς ὁποίους ὅλοι περίμεναν τό τέλος, ἐκφράζεται καί ἐκπροσωπεῖται ἐπάξια ἀπό τόν Ἅγιο Μᾶρκο Ἐφέσου τόν Εὐγενικό, ὁ ὁποῖος γνωρίζοντας ὅτι δέν μπορεῖ νά ἐπιβιώσει ἕνα ἔθνος χωρίς πίστη καί πολιτισμό, χωρίς πνευματική καί πολιτιστική ταυτότητα, ἀρνεῖται στήν Φερράρα-Φλωρεντία, μόνος ἀπό ὅλους τούς ἡγέτες, τήν ἀποστασία τοῦ ἐκλατινισμοῦ καί τήν ὑποταγή στόν πάπα καί διασώζει τήν Ὀρθοδοξία. Ὁ ἴδιος ὑποδεικνύει λίγο πρίν ἀπό τόν θάνατό του (1444-1445) τόν διάδοχό του στόν ἀγώνα ὑπέρ τῆς Ὀρθοδοξίας, τόν κρατικό τότε ἀξιωματοῦχο, φιλόσοφο καί θεολόγο Γεώργιο Σχολάριο, τόν μετέπειτα μοναχό (1450) Γεννάδιο καί πρῶτο μετά τήν ἅλωση πατριάρχη καί ἐθνάρχη Γεννάδιο Σχολάριο.

Ἡ κενωτική δόξα τῆς Ἐκκλησίας κατά τήν περίοδο τῆς Τουρκοκρατίας

Ναυπάκτου κ. Ἱεροθέου: Ἡ θεολογία στήν Τουρκοκρατία

 Ἡ θεολογία στήν Τουρκοκρατία

 

Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου Ἱεροθέου

 

Τό θέμα τό ὁποῖο θά ἀναπτύξω ἀναφέρεται στήν θεολογία κατά τήν Τουρκοκρατία. Βεβαίως, κατά τήν διάρκεια τῆς αἰχμαλωσίας τῶν Ρωμηῶν, ὁ λαός βρισκόταν σέ δύσκολη θέση νά μαθαίνη καί νά ἀναπτύσση θεολογία, ἀλλά ὅταν ὁμιλῶ γιά θεολογία στήν Τουρκοκρατία ἀναφέρομαι κυρίως στήν θεολογία ἀπό Συνοδικά κείμενα, τά ὁποῖα δημοσιεύθηκαν εἴτε ἀπό τό Πατριαρχεῖο Κωνσταντινουπόλεως, εἴτε ἀπό τά ἄλλα Πατριαρχεῖα καί ἀπό ἄλλες ἐκδόσεις καί ἀπό κείμενα καί ἀπό μεμονωμένους ἀνήσυχους ἀνθρώπους. 

Ἡ πτώση τῆς Κωνσταντινουπόλεως –Πρωτεύουσας τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας– στούς Ὀθωμανούς, πού ἔγινε τήν 29η Μαΐου 1453, δέν ἦταν ἕνας κεραυνός ἐν αἰθρίᾳ. Προηγήθηκε ἡ Φραγκοκρατία σέ πολλά τμήματα τῆς ἄλλοτε Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας. Αὐτό εἶχε ὡς συνέπεια νά περάσουν πολλά δυτικοθρησκευτικά ρεύματα στήν Ὀρθόδοξη Ἀνατολή.

 

Δυό σημαντικές χρονολογίες δείχνουν ἔντονα αὐτό τό πρόβλημα. Ἡ μία εἶναι τό 1054, πού εἶναι ἡ ὁριστική ἀπομάκρυνση τῆς λατινικῆς Δύσεως ἀπό τήν Ὀρθόδοξη Ἀνατολή, ἡ ἄλλη εἶναι τό 1071, πού ἔγινε ἡ περίφημη μάχη τοῦ Ματζικέρτ, ὅπου ἡττήθηκε ὁ Ρωμαϊκός (Βυζαντινός) στρατός τοῦ Ρωμανοῦ Διογένους καί ἔκτοτε ἡ Κωνσταντινούπολη δέν μποροῦσε νά ὑπερασπισθῆ τά σύνορα τῆς Μικρᾶς Ἀσίας στίς μεταγενέστερες ἐπιθέσεις τῶν Τούρκων. Ἐπίσης, τό 1204 κυριεύθηκε ἡ Κωνσταντινούπολη ἀπό τούς Σταυροφόρους τῆς Δ΄ Σταυροφορίας καί ἔστω κι ἄν ἀνακτήθηκε πάλι τό ἔτος 1261, ἐν τούτοις ἦταν ἡ σκιά τοῦ παλαιοῦ ἑαυτοῦ της.

Ἐπίσης, ἡ Σύνοδος Φερράρας-Φλωρεντίας (1438-1439) καί ἡ κατάληξή της ἄφησε τραύματα στήν Ὀρθόδοξη Ἀνατολή. Στήν Σύνοδο αὐτή, ἀπό πλευρᾶς ὀρθόδοξης ἀντιπροσωπείας, ἐκφράσθηκαν τρία ρεύματα. Τό πρῶτον, ἐκφραζόταν ἀπό τόν Μητροπολίτη Νικαίας Βησσαρίωνα, πού πρότεινε τήν συνεργασία μέ τήν Δύση γιά νά σωθῆ ἡ Ρωμαϊκή Αὐτοκρατορία. Τό δεύτερον, ἐκφραζόταν ἀπό τόν Γεώργιο Γεμιστό Πλήθωνα, ὁ ὁποῖος πρότεινε τήν σύνδεση τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας μέ τήν ἀρχαία ἑλληνική παράδοση, ἄλλωστε ὁ ἴδιος ἦταν θιασώτης τοῦ Πλάτωνα, γι’ αὐτό συνετέλεσε μέ τίς διαλέξεις πού ἔδωσε στήν Φλωρεντία νά στραφῆ ἡ Ἀναγέννηση ἀπό τόν Ἀριστοτέλη στόν Πλάτωνα. Τό τρίτο ρεῦμα πού διατυπωνόταν ἀπό τόν Μητροπολίτη Ἐφέσου Μάρκο Εὐγενικό καί τόν μαθητή του Γεώργιο-Γεννάδιο Σχολάριο πρότεινε νά στηριχθῆ τό Γένος στίς δικές του δυνάμεις, τήν ἑλληνορθόδοξη παράδοση, πράγμα πού ἦταν καί ἡ πιό ρεαλιστική πρόταση, ἡ ὁποία δικαιώθηκε καί ἀπό τήν ἱστορία. 

Πατήρ Ἰωάννης Ρωμανίδης: «Ἐάν οἱ Ὀρθόδοξοι στήν Τουρκοκρατία ἦταν αὐτοί πού εἶναι σήμερα, θά εἶχε σβήσει ἡ Ὀρθοδοξία»

 http://apantaortodoxias.blogspot.gr/2017/11/blog-post_2.html

Οἰκουμενισμός ἐπί Τουρκοκρατίας καί ἡ ἀντίδραση τῶν τότε ἁγίων...

Απόσπασμα από το βιβλίο του π. Βασιλείου Παπαδάκη «Το σχίσμα του ζηλωτικού Παλαιοημερολογιτισμού», Μέρος Γ΄, Κεφ. Γ΄ (ολόκληρο το βιβλίο εδώ). Επιλεγμένα αποσπάσματα εδώ.

8

[Απόσπασμα από την αρχή του κεφαλαίου] Παρόμοιες ή ακόμη και χειρότερες από τις σημερινές καταστάσεις συνέβαιναν αναμφίβολα και παλαιότερα. Συγκεκριμένα πραγματοποιήθηκαν αρκετές ενωτικές προσπάθειες με αιρετικούς, οι μεμονωμένες περιπτώσεις μυστηριακής διακοινωνίας και λειτουργικών συγχρωτισμών Ορθοδόξων - ετεροδόξων ήταν κάτι το σύνηθες -ιδίως σε ορισμένους τόπους και χρονικές περιόδους- ενώ συχνά ορισμένοι Ορθόδοξοι διεκήρυτταν απαράδεκτα φρονήματα, παρόμοια με τα σημερινά οικουμενιστικά.
Ο τρόπος με τον οποίο οι άγιοι Πατέρες αντιμετώπισαν τις ανωτέρω καταστάσεις, καθώς και η σχετική τους διδασκαλία καθορίζουν ως όρους διακοπής της εκκλησιαστικής κοινωνίας με τους επισκόπους μας προ συνοδικής κρίσεώς τους την ένωσι με τους εκτός Εκκλησίας αιρετικούς ή την επίσημη διακήρυξι κάποιας αιρέσεως.

Θαῦμα Ὁσίου Σεραφείμ Λεβαδείας: Προστατεύει τό Μοναστήρι Του!

 

Τον Ιούλιο του 1827 οι Τούρκοι κυρίευσαν την Λειβαδιά και όλη σχεδόν την Στερεά. Οι Μοναχοί φοβήθηκαν και κατέφυγαν στην Πελοπόννησο. Οι Τούρκοι πήγανε και στο Μοναστήρι. Ήταν καλό για οχυρό.
Επήραν ότι βρήκαν και θέλησαν να κατεδαφίσουν τον Ναό. Μόλις όμως μπήκαν μέσα, βλέπουν να στέκεται εις το μέσον του Ναού, σαν φοβερός γίγαντας ο προστάτης του Όσιος Σεραφείμ. Είχε σηκωμένη την ράβδο του και τούς κοίταζε με φοβερό βλέμμα, σαν να τούς έλεγε: «Μην κάμετε τίποτε κακό, διότι θα πεθάνετε!».

Οι Τούρκοι βγήκαν έντρομοι έξω και διηγήθηκαν το παράξενο θαύμα εις τούς άλλους. Τόσος δε ήταν ο φόβος τους, ώστε όχι μόνον δεν χάλασαν το Μοναστήρι, αλλά διέταξαν ένα Μοναχό, πού βρέθηκε εκεί, ν’ ανάβει το καντήλι του Αγίου.
Οι Τούρκοι όμως, καίτοι φοβήθηκαν από το θαύμα, εν τούτοις, παρέμειναν εις το Μοναστήρι. Επακολούθησε τότε και άλλο θαύμα: Ένα μαύρο σύννεφο το πρωί της άλλης ημέρας σκέπασε το Μοναστήρι.

Τά ἰσνάφια

ΤΑ ΑΣΚΗΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΝΟΡΙΑΣ

Β΄ Η ΜΟΝΑΧΙΚΗ ΚΑΙ Η ΚΟΣΜΙΚΗ ΕΝΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

Η ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

Τά ἰσνάφια

Χαρακτηριστικό παράδειγμα τῆς χριστοκεντρικῆς ζωῆς καί χριστιανικῆς ἐπιρροῆς ἦταν ἡ ὀργάνωση καί λειτουργία τῶν ἰσναφιῶν (τῶν συντεχνιῶν-σωματείων πού εἶχαν δημιουργήσει οἱ Ρωμηοί στήν Τουρκοκρατία).

«Ὄργανα ἀποκλειστικὰ τῆς ἐργασίας, ἀλλὰ καὶ ὄργανα τῆς ἀγάπης γιὰ τὸν ἄνθρωπο, (τὰ ἰσνάφια ἐπὶ Τουρκοκρατίας) φρόντιζαν νὰ ἀποφεύγονται οἱ ἀταξίες, τὰ ἀθέμιτα κέρδη, οἱ κερδοσκοπίες…

Ἀπὸ τὸ ταμεῖο τῶν συντεχνιῶν, τὸν κορβανᾶ, συντηροῦσαν γιατρούς, φαρμακεῖα, βοηθοῦσαν ἄρρωστους συντεχνῖτες, γέροντες. Εἶχαν ταμεῖο προνοίας γιὰ νὰ περιθάλπουν μὲ τὴν ἴδια στοργὴ χριστιανούς, χῆρες, ὀρφανά, Τούρκους, Ἑβραίους. Δανείζανε –μὲ τόκο μετριότατο ἢ καὶ ἄτοκα– ὅσους γίνονταν μαστόροι καὶ δὲν μποροῦσαν νὰ πληρώσουν τὴν μαστοριά. Δίνανε μηνιαῖα χρηματικὰ βοηθήματα σ’ ἐκείνους ποὺ δὲν εἶχαν δουλειά, φρόντιζαν ὅσους ἀτυχοῦσαν, προικοδοτοῦσαν καὶ πάντρευαν κορίτσια, μάζευαν τὰ ἔκθετα παιδιά, μεριμνοῦσαν γιὰ τὰ νόθα, κάνανε κηδεῖες, μνημόσυνα φτωχῶν συντεχνιτῶν τους.

Ὁ κοινοτικός θεσμός στά χρόνια τῆς Τουρκοκρατίας.

ΤΑ ΑΣΚΗΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΝΟΡΙΑΣ

Β΄ Η ΜΟΝΑΧΙΚΗ ΚΑΙ Η ΚΟΣΜΙΚΗ ΕΝΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

Η ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

Ὁ κοινοτικός θεσμός στά χρόνια τῆς Τουρκοκρατίας.

«Στήν διάρκεια τῆς τουρκοκρατίας» παρατηρεῖ ὁ Κ. Χολέβας «οἱ αὐτοδιοικούμενες κοινότητες τῶν Ρωμηῶν ἀπετέλεσαν τόν αὐτοφυῆ πολιτικό θεσμό τοῦ Γένους, καλλιέργησαν τό δημοκρατικό φρόνημα καί βοήθησαν τούς ὑποδούλους νά ἀποφύγουν τήν μεγάλη ἀνάμιξη τῶν Ὀθωμανῶν στά ἐσωτερικά τους. Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἔβαλε ἔντονη τήν σφραγίδα της στόν θεσμό. Στήν πράξη: ἡ κοινότητα ἀποτελεῖ συνέχεια καί προέκταση τῆς Ἐνορίας. Μετά τήν Θεία Λειτουργία τῆς Κυριακῆς οἱ Χριστιανοί, ἔχοντας ἐπικεφαλῆς τόν Ἐπίσκοπο ἤ τόν Ἱερέα, συγκεντρώνονται στόν αὐλόγυρο τοῦ Ναοῦ καί συζητοῦν, ἀποφασίζουν, ψηφίζουν.

Οἱ κοινότητες ἐκφράζουν τήν δημοκρατική παράδοση τῆς ἀρχαίας Ἐκκλησίας τοῦ Δήμου, ἀλλά καί τοῦ Συνοδικοῦ συστήματος, τό ὁποῖο τηρεῖ ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία. Ἤδη, ὑπό τήν ἐπίδραση τῆς Ὀρθοδοξίας, ἀρχίζει ἡ ἀποκέντρωση μέ θεσμούς τοπικῆς αὐτοδιοικήσεως (μητροκωμία) στά χρόνια τῆς Ρωμανίας/Βυζαντίου, ὅπως φαίνεται καί ἀπό τή νομοθεσία τοῦ Κωνσταντίνου Πορφυρογέννητου. Τό πνεῦμα αὐτό βρίσκει ἐφαρμογή στῶν Ἑλλήνων τίς κοινότητες ἐπί Τουρκοκρατίας, ἀλλά καί στίς συντεχνίες πού ἄνθισαν κατά τήν περίοδο ἐκείνη.

Ἡ Τουρκοκρατία

ΤΑ ΑΣΚΗΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΝΟΡΙΑΣ

Β΄ Η ΜΟΝΑΧΙΚΗ ΚΑΙ Η ΚΟΣΜΙΚΗ ΕΝΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

Η ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

Ἡ Τουρκοκρατία.

Στά χρόνια τῆς Τουρκοκρατίας τά ἰδεώδη τοῦ «Βυζαντίου» πού ταυτίζονταν μέ τά ἰδεώδη τοῦ ὀρθόδοξου χριστιανισμοῦ δηλαδή ὁ ἀγώνας ἐναντίον τῶν παθῶν, ἡ κάθαρση, ὁ φωτισμός, ἡ θέωση, ἡ ἀδιάλειπτη προσευχή καί λειτουργική ζωή, ἡ συνεχής μυστηριακή ζωή καί μάλιστα ἡ συχνή Θεία Μετάληψη, ἡ ἀκριβής γνώση τῆς ὀρθόδοξης πίστης, ἡ ἀγάπη γιά τόν μοναχισμό καί ἡ θεώρησή του ὡς πρότυπο ζωῆς γιά τούς κοσμικούς χριστιανούς, ἐξασθένησαν στήν συνείδηση τῶν πιστῶν.

Παρόλα αὐτά, ἡ Ἐκκλησία καί ὁ Ἐπίσκοπος δέν ἔπαψαν νά εἶναι τό κέντρο τῆς ζωῆς τῶν ὑπόδουλων Ρωμηῶν. «Ἡ σύμπτωση ἐκκλησιαστικῆς κοινότητας καὶ διοικητικοῦ πυρήνα, τῆς Ἐνορίας καὶ τῆς αὐτοδιοικούμενης ἐν πολλοῖς κοινότητας, γίνεται καταφανὴς καθ’ ὅλη τὴν διάρκεια τῆς Ὀθωμανοκρατίας. Οἱ ἁρμοδιότητες, μάλιστα, φαίνεται πὼς αὐτὴν τὴν περίοδο διευρύνονται.

Ἀπό τήν πρωτοχριστιανική Ἐνορία μέχρι τήν Τουρκοκρατία

ΤΑ ΑΣΚΗΤΙΚΑ ΤΗΣ ΕΝΟΡΙΑΣ

Β΄ Η ΜΟΝΑΧΙΚΗ ΚΑΙ Η ΚΟΣΜΙΚΗ ΕΝΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

Η ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

Ἀπό τήν πρωτοχριστιανική Ἐνορία μέχρι τήν Τουρκοκρατία

Ἡ πρωτοχριστιανική Ἐνορία εἶναι καί ἡ πρώτη ἀνθρώπινη κοινότητα ὅπου τά πρόσωπα-μέλη τά εἶχαν ὅλα κοινά καί κέντρο τῆς ζωῆς τους ἦταν ἡ γνήσια φιλοθεΐα καί ἡ ἀνιδιοτελῆς φιλανθρωπία. Ἡ κοινότητα καί τό κοινοτικό πνεῦμα, γιά νά ὑπάρξουν, προϋποθέτουν ἀνθρώπους θεούμενους.

«Κοινότητα ὑπάρχει» γράφει ὁ Διονύσης Παπαχριστοδούλου, «ὅταν ὑπάρχουν ἄνθρωποι τουλάχιστον θεραπευόμενοι καὶ ἀρκετοὶ ἤδη θεραπευμένοι, δηλαδὴ Ἅγιοι, δηλαδὴ τέτοιοι ποὺ νὰ μποροῦν νὰ ἰσχυρίζονται ἀνερυθρίαστα "δὲν ζῶ ἐγώ, ἀλλά ζεῖ ἐν ἐμοὶ Χριστός". Αὐτὰ τὰ φωτεινὰ ὄντα (οἱ "δὲν ζῶ ἐγὼ ...") καὶ τὰ ἄλλα, ποὺ ἔχουν ἀσκημένα τὰ αἰσθητήρια στὸ νὰ τοὺς ἀναγνωρίζουν καὶ νὰ τοὺς τιμᾶνε καὶ νὰ τοὺς ὑπακοῦνε ὡς ζῶντες Πατέρες, ὅταν βρίσκονται πλησίον, τοπικὰ συγκροτοῦν Κοινότητα, ἄσχετα μὲ τὴ γλώσσα ποὺ μιλᾶνε καὶ τὰ ἤθη καὶ τὰ ἔθιμά τους»¹⁰⁸.

Τό Κρυφό Σχολειό: Μύθος ἤ Πραγματικότητα;

ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ : ΜΥΘΟΣ Ή ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ;

  Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος

«Στην διάρκεια της τουρκοκρατίας η Εκκλησία κατόρθωσε να επιβιώσει. Και όσο η Εκκλησία επεβίωνε, το Έθνος δεν μπορούσε να πεθάνει»

(Στήβεν Ράνσιμαν)

            Λέγονται και γράφονται κατά καιρούς διάφορα σχετικά με το «Κρυφό Σχολειό» της Τουρκοκρατίας. Ορισμένοι επιχείρησαν και επιχειρούν να αμφισβητήσουν την ύπαρξή του, να κλονίσουν μια πεποίθηση στερεά ριζωμένη στην συνείδηση του λαού μας. Και είναι προφανές ότι οι περισσότεροι από τους αμφισβητίες -αν όχι όλοι- έχουν ως στόχο την βαθύτερη αμφισβήτηση του ρόλου και της προσφοράς της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας κατά την περίοδο της μακραίωνος δουλείας του γένους από τον οθωμανικό ζυγό. Θεωρούμε, λοιπόν χρήσιμο να καταθέσουμε ορισμένα στοιχεία και να ξεκαθαρίσουμε μερικές ασάφειες που ίσως προκαλούν απορίες.

            Το σπουδαιότερο επιχείρημα των αρνητών του «Κρυφού Σχολειού» είναι το εξής : «Οι Οθωμανοί Τούρκοι υπήρξαν ανεκτικοί στα θέματα Πίστεως και Παιδείας. Αφού, λοιπόν, δεν καταδίωκαν την εκπαίδευση των Ελλήνων και γενικότερα των Ορθοδόξων υπηκόων τους (Ρούμ μιλλέτ= Το Γένος των Ρωμηών), τότε γιατί χρειάζονταν Κρυφά Σχολεία στους νάρθηκες των Ναών και των Μοναστηριών;».