Ἡ ἀποϊεροποίηση τῶν Ἱερῶν Ναῶν καὶ ἡ μεταβολὴ τοὺς σὲ κοινοὺς τόπους μέσῳ τῆς χρήσης τους γιὰ σκοποὺς ξένους πρός τὴν Θεία Λατρεία-Ἡ στάση τῶν πιστῶν ἐντὸς τῶν Ἱερῶν Ναῶν

 Ἡ ἀποϊεροποίηση τῶν Ἱερῶν Ναῶν καὶ ἡ μεταβολὴ τοὺς σὲ κοινοὺς τόπους μέσῳ τῆς χρήσης τους γιὰ σκοποὺς ξένους πρός   τὴν Θεία Λατρεία-Ἡ στάση τῶν πιστῶν ἐντὸς τῶν Ἱερῶν Ναῶν 

*Φλώρου Κωνσταντίνα

Περίληψη: 

Η παρούσα μελέτη πραγματεύεται το ζήτημα της χρήσης των Ιερών Ναών για διαφορετικούς, από την Θεία Λατρεία, σκοπούς, όπως για παράδειγμα για την πραγματοποίηση συναυλιών και χορωδιών με συνοδεία μουσικών οργάνων, ή και άλλων κοσμικών εκδηλώσεων. Οι Ιεροί Ναοί, ωστόσο, έχουν στην Ορθόδοξη Παράδοση συγκεκριμένη θέση. Δεν αποτελούν κοινά οικοδομήματα, κοινούς οίκους, αλλά είναι τόποι ιεροί, αφιερωμένοι στον Άγιο Τριαδικό Θεό και αποκλειστική χρήση τους είναι η Θεία Λατρεία, η εξύμνηση του Αγίου Τριαδικού Θεού, η προσευχή και η τέλεση των Ιερών Μυστηρίων. Δεν αποτελούν, επίσης, τόπους μετάδοσης ασθενειών. Γίνεται λόγος και για λοιπές αταξίες (π.χ. απρεπής ενδυμασία, βαψίματα στα πρόσωπα) που λαμβάνουν χώρα εντός των Ιερών Ναών και οι οποίες συμβάλλουν κι αυτές στην απαξίωση της ιερότητας του χώρου.

Διάγραμμα

Ι. Εισαγωγή

ΙΙ. Η ιερότητα του ναού και όσων περιέχονται σε αυτόν, η ψαλμωδία και τα μουσικά όργανα κατά την Ορθόδοξη Παράδοση

α. Η Αγία Γραφή (Παλαιά και Καινή Διαθήκη)

β. Οι Οικουμενικές και Τοπικές Σύνοδοι και οι Ιεροί Κανόνες

γ. Τα έργα των Πατέρων της Εκκλησίας

δ. Η Θεία Λατρεία – Ύμνοι, ψαλμοί και τροπάρια

ε. Το παράδειγμα και η διδασκαλία των Αγίων

III. Ενδεικτικά παραδείγματα αποϊεροποίησης/βεβήλωσης των Ιερών Ναών και απαξίωσης της ιερότητας του χώρου

α. Συναυλίες με μουσικά όργανα - Κοσμικές εκδηλώσεις

β. Γυναίκες στο ψαλτήρι/αναλόγιο

γ. Άσεμνη ενδυμασία – Βαψίματα στο πρόσωπο

δ. Χρήση μασκών – Θεία μετάληψη με πολλά κουταλάκια

ε. Λοιπές αταξίες και προσβολές της ιερότητας του χώρου (π.χ. προβολή προσώπων με βαθιά αντιεκκλησιαστικό φρόνημα, αταξία κατά την θεία μετάληψη, χρήση κινητών, ομιλίες)

IV. Συμπεράσματα – Επίλογος

Ι. Εισαγωγή

Η μετατροπή των Ιερών Ναών σε τόπους όπου λαμβάνουν χώρα εκδηλώσεις κοσμικού χαρακτήρα, διάφορα πολιτιστικά δρώμενα και γενικώς κοινωνικές συναθροίσεις αλλότριες προς τη Θεία Λατρεία, αποτελεί όχι απλώς αντικανονική, με βάση την Ιερά μας Παράδοση και τους Ιερούς Κανόνες, ενέργεια, αλλά αποϊεροποίηση και βεβήλωση των Ιερών Ναών. Αιτία της εν λόγω απαράδεκτης πρακτικής είναι τόσο η σε μεγάλο βαθμό επικράτηση του κοσμικού φρονήματος μεταξύ των πιστών, όσο και η διείσδυση εντός της Ορθοδοξίας, της δυτικής-παπικής εκκλησιολογίας. Με άλλα λόγια, τέτοιου είδους κοσμικές εκδηλώσεις σε ναούς είναι μέρος της παράδοσης της αιρετικής Δύσεως, του παπισμού και του προτεσταντισμού, ενώ αντίθετα είναι παντελώς ξένες προς την Ορθοδοξία.

Το πνεύμα του κόσμου ισοπεδώνει κάθε ευλάβεια προς τον Άγιο Τριαδικό Θεό και αποϊεροποιεί κάθε τι το άγιο και σεπτό, υποβιβάζοντας το άγιο και το ιερό σε κοσμικό ή καλλιτεχνικό/πολιτιστικό ή σε πράγμα κοινής χρήσης. Συνεπεία του πνεύματος αυτού, παρατηρείται όλο και συχνότερα, η σταδιακή μετατροπή των Ιερών μας Ναών σε κοινούς τόπους, η χρήση τους δηλαδή για σκοπούς παντελώς ξένους προς την Θεία Λατρεία, όπως για παράδειγμα για την πραγματοποίηση συναυλιών και χορωδιών με συνοδεία μουσικών οργάνων. Η Ορθόδοξη Εκκλησιαστική Παράδοση, ωστόσο, διαχρονικά μας διδάσκει, ότι αποκλειστική χρήση των Ιερών Ναών είναι η Θεία Λατρεία, η προσευχή, η εξύμνηση του Θεού και η τέλεση των ιερών Μυστηρίων και καταδικάζει με βαρύτατα επιτίμια εκείνους που τους χρησιμοποιούν για οτιδήποτε άλλο. Η Ορθόδοξη Εκκλησία, επίσης, ποτέ δεν εισήγαγε στην Θεία Λατρεία μουσικά όργανα, αλλά μόνο την ψαλμωδία με την βοήθεια της ανθρώπινης φωνής και μάλιστα από χειροτονημένους άνδρες ψάλτες.

Η αποϊεροποίηση των Ιερών Ναών παρατηρήθηκε σε μεγάλο βαθμό την περίοδο του κορωνοϊού, όταν και μετατράπηκαν σε εμβολιαστικά κέντρα και αντιμετωπίστηκαν από Πολιτεία και Διοικούσα Εκκλησία ως τόποι μετάδοσης ασθενειών, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπήρχαν και νωρίτερα τέτοια φαινόμενα. Απλώς μετά από αυτήν την περίοδο, οι ανίερες αυτές πρακτικές, όπως συναυλίες κάθε είδους μουσικής, χρήση μουσικών οργάνων (π.χ. πιάνο, βιολοντσέλο κ.α.), γυναικείες ή μικτές χορωδίες, κοσμικές γιορτές και εκδηλώσεις μέχρι και ειδωλολατρικές τελετές κ.λπ., έχουν αυξηθεί σε πολλές Ι. Μητροπόλεις της πατρίδας μας. Επισημαίνεται ότι σε ορισμένα σημεία της παρούσας γίνεται δική μας έντονη υπογράμμιση (bold), προκειμένου να τονιστούν ιδιαίτερα τα σημεία αυτά.

ΙΙ. Η ιερότητα του ναού και όσων περιέχονται σε αυτόν, η ψαλμωδία και τα μουσικά όργανα κατά την Ορθόδοξη Παράδοση

Οἱ Ἀναφορὲς τῆς Θ. Λειτουργίας τοῦ Μεγάλου Βασιλείου καὶ τοῦ Ἁγίου Ἰακώβου – Μία ἔρευνα γιὰ τὴν κοινή τους καταγωγὴ (John R. K. Fenwick, OCA 240, 1992)

John R K Fenwick, The Anaphoras of St. Basil and St. James. An Investigation into their Common Origin, OCA 240 [Orientalia Christiana Analecta 240], Rome, 1992.​

Οι Αναφορές του Μεγάλου Βασιλείου και του Αγίου Ιακώβου – Μία έρευνα για την κοινή τους καταγωγή

Αυτή η έρευνα του John R. K. Fenwick δημοσιεύτηκε το 1992 στο OCA 240, με Editor τον Robert F. Taft, S.J. και βοηθό τον Stefano Parenti.

Απουσιάζει ως αναφορά από την σύγχρονη μοντερνιστική έκδοση “Η Θεία Λειτουργία του Αγίου Αποστόλου Ιακώβου …” της Ιεράς Μεγίστης Μονής Βατοπαιδίου, αλλά και από την Λειτουργική του Γεωργίου Ν. Φίλια, στην ενότητα της Λειτουργίας του Ιακώβου.

Από μία μικρή έρευνα στο διαδίκτυο βρήκα μόνο μία “ελληνική” εργασία που την αναφέρει: John Joseph Strzelecki, “The Byzantine Liturgical Commentaries and their Usefulness in the Contemporary Liturgical Formation of the Faithful”, ΑΠΘ, 2019 (GRI-2022-33890), αλλά χρησιμοποιήθηκε σε αυτήν την εργασία ως προς την θεμελίωση της αναφοράς του Μεγάλου Βασιλείου.

Κατά την γνώμη μου, αυτή η εργασία του Fenwick θα πρέπει να μελετηθεί από τους Έλληνες Λειτουργιολόγους, για να αποκτήσουμε σαφέστερη γνώση επί του θέματος, και ίσως για να διορθωθούν ή και να επαληθευθούν οι θέσεις του από ελληνικής πλευράς. Όχι φυσικά για την επαναφορά της Λειτουργίας του Αγίου Ιακώβου (αυτήν την καταργήσανε εδώ και αιώνες οι Άγιοι Πατέρες μας δεν μας την παρέδωσαν), αλλά απλά για την λειτουργιολογική επιστήμη.

Οἱ Λατινογενεῖς Νεωτερισμοὶ τοῦ Οἰκουμενισμοῦ καὶ τῆς Λειτουργικῆς Ἀναγεννήσεως στὴν Θεία Λειτουργία καὶ Λατρεία.

Παν. Δ. Παπαδημητρίου, 31/3/2025 [1]

Ὀρθόδοξος Τύπος, 4/4/2025 – 9/5/2025, ἀρ. φύλλων 2537-2541. Τίτλος δημοσίευσης Ὀ.Τ.: «Οἱ λατινογενεῖς νεωτερισμοί εἰς τήν Θείαν Λειτουργίαν καί Λατρείαν» (γιὰ καλύτερη ἀνάγνωση δεῖτε τό PDF στό τέλος)

Ἡ Λατινογενὴς Λειτουργική Κίνηση[2], [3] τάχα Ἀναγέννηση ἢ Ἀνα­νέωση, ἐπι­χει­ρῆται στὴν Ἑλλάδα ἐδῶ καὶ περισσότερο ἀπὸ ἕναν περίπου αἰῶνα, καὶ δὲν ξεκίνησε τό 1999[4] ἀπὸ τὸν μακαριστὸ Ἀρχιεπί­σκοπο Ἀθηνῶν Χριστόδουλο, ὅπως ἐσχάτως ἀναφέρθηκε.[5]

Ἡ Λειτουργικὴ Ἀναγέννηση (Κίνηση, Ἀνανέωση, κτλ.) εἶναι κυρίως ἕνας λατινογενής, προτεσταντικός, ὀρθολογιστικός, βαρλααμίτικος,[6] ξένος τῆς προσευχῆς, δυτικός τρόπος σκέψης, καὶ ἐπιβολῆς, καὶ γεννήτρια νεωτερισμῶν, ἐπὶ τῆς Θείας Λατρείας, τῆς Θείας Λειτουργίας καὶ ἐν γένει ἐπὶ τῆς Λειτουργικῆς Τάξεως καὶ Πράξεως τῆς Ἐκκλησίας μας,4 ποὺ ἀρχικῶς ἀμφισβητεῖ καὶ ὕστερα καταπατεῖ (ἰσοπεδώνει) τὴν ζῶσα καὶ παραδοθεῖσα Ἱερὰ Παράδοση τῆς Ἐκκλησίας μας σὰν τοὺς Προτε­στάντες[7] καὶ τοὺς Εἰκονομάχους.[8]

Στὴν πρώϊμή της ἀλλὰ συστηματικὴ μορφή, μᾶς ἦρθε κυρίως μέσῳ τοῦ Παναγιώτου Τρεμπέλα[9], [10], [11] (τῶν ὀργανώσεών του, τῶν μαθη­τῶν του), ποὺ ἐπηρρεάσθηκε ἀπὸ τοὺς αἱρετι­κοὺς Παπι­κοὺς καὶ Προτε­στάντες,2 καὶ κυρίως μᾶς ἦρθε μὲ τὴν Βʹ Βατικάνεια Σύνοδο (1962-1965) καὶ τὶς «προετοιμα­σίες» αὐτῆς.

«Ὅλες αὐτὲς οἱ δραστηριότητες [τῶν Δυτικῶν][12] περιῆλθαν εἰς γνῶσι καὶ ἑνὸς ἕλληνος θεολό­γου μὲ ζῆλο διὰ τὴν Ἐκκλησίαν, ἀλλὰ μὲ ἔμμεσο μαθητεία εἰς τὴν Πατερικὴ παρά­δοσι, (ἀφοῦ γνώρισε τοὺς Πατέρας μέσῳ τρίτων, δηλαδὴ κάποιων δυτι­κῶν συγγραφέων, κατὰ συγκινητικὴ μεταγενεστέρα ὁμολογία του, ἀξία νὰ μᾶς διδάξη πολλὰ περὶ ἀρετῆς καὶ ταπεινοφροσύνης). Ἔτσι, λοιπόν, ὁ ὄντως ἀοίδιμος αὐτὸς καθηγητὴς τῆς θεολογίας, ἐπεδόθη μὲ ἐξαιρετικὴ ἀφοσίωσι εἰς τὸ νὰ ἐπικρατήση καὶ εἰς τὸν ἑλλαδικὸ χῶρο μία βαθεῖα λειτουργικὴ ἀναγέννησι. Μεταξὺ τῶν βασικῶν του αἰτημάτων, (κατὰ τὰ γραφόμενά του ἤδη ἀπὸ τὸ 1948), ἦταν ἡ ἀνάγνωσι τῶν εὐχῶν τῆς θείας Λειτουργίας εἰς ἐπήκοον τοῦ λαοῦ,[13], [14], [15] ἡ τέλεσι τῆς Λειτουρ­γίας κατ’ ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, (αἴτημα τὸ ὁποῖον ἴσως ἐγκατέλειψε ἀργότερα), ἡ γονυκλι­σία τῆς Κυριακῆς,[16] οἱ εὐχὲς τοῦ σαραντισμοῦ, ἡ χρῆσι ἀτομικῶν βιβλιαρίων, γιὰ τὴν παρακο­λού­θησι τῆς Λειτουργίας, ἡ ἐνθάρρυνσι τῆς δημιουργίας μιᾶς ψυχολο­γικῆς ἐξάρσεως κατὰ τὴν λατρεία, κ.τ.λ. (ὅλ’ αὐτὰ δανεισμένα, βεβαίως, ἀπὸ τὴ δυτικὴ «λειτουργικὴ κίνησι», ποῦ τόσο ἐθαύμαζε).»2

Ὅμως ἐνῷ αὐτὴ ἡ Λειτουργική Κίνησις φαίνεται δροῦσε στὴν Ἑλλάδα ἀρχικῶς ὑπόκωφα, λόγῳ τῶν ἀντιδράσεων τῶν παραδοσιακῶν Κληρι­κῶν ἀκόμη καὶ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου,13, 14, [17] ἀργό­τερα σταδιακὰ καὶ κυρίως μὲ τὴν ἐκλογὴ Ἐπισκόπων ἀπὸ τὶς «Ἀδελφότητες»,[18] ἐπὶ μακαριστοῦ Ἀρχιε­πισκόπου Ἀθηνῶν Ἰερωνύμου Κοτσώνη (1967-1973),9, [19] «29 νεοεκλεγέντες μητροπολί­τες προσκει­μένους, πλὴν δύο ἢ τριῶν στὶς ἀδελφότη­τες ‘ΖΩΗ’ καί ‘ΣΩΤΗΡ’,[20] πολέμιες μέ­χρι τότε τῆς ἐπίσημης Ἐκ­κλησίας»,19 ἀπέ­κτησε διαρκῶς αὐξανό­μενη δυναμικὴ καὶ ἐπιρ­ροή.

Ὄχι μόνον αὐτό, ἀλλὰ ὡς συνέπεια, «ἡ Ἀποστολική Διακονία ἁλώθηκε ἀπὸ στελέχη τῆς ‘ΖΩΗΣ’»,[21], [22], [23] μὲ ὅτι σημαίνει αὐτὸ γιὰ τὴν ἐκκλησιαστικὴ παράδοση καὶ τὶς ἐκδόσεις τῆς Ἀποστολικῆς Διακο­νίας, καὶ κυρίως τῶν ἐπισήμων Ἱερατικῶν καὶ Ἀρχιερατικῶν αὐτῆς Λειτουργικῶν βιβλίων. Προϊόντος τοῦ χρόνου,13, [24] καὶ μὲ τὴν ἀφόρητον πίεσιν τῶν λειτουργικῶν «ἀναγεννη­τῶν», στὸ ἐπίσημο Ἱερατι­κόν ἐκμηδένισαν τὴν παραδοθεῖσα ὑπὸ τῶν Ἁγίων Πατέρων ζῶσα καὶ ἀρχαία Παράδοση· α. τῆς μυστικῆς Προσευχῆς (μυστικῶν Εὐχῶν) τοῦ Ἱερέως[25] (καὶ ὁ πιστός Λαός, μυστικῶς προσεύχεται ἐντὸς τῆς ἐκκλησίας, καὶ ὄχι ἐκφώνως),[26] καὶ β. τοῦ ἀθεάτου τῆς Ἁγίας Τραπέζης κατὰ τὴν Ἁγίαν Ἀναφοράν14 (ἀπὸ τὴν Μ. Εἴσοδο μέχρι τὴν Θεία Κοινω­νία) μὲ τὸ κλείσιμο τῆς Ὠραίας Πύλης τοῦ Τέμπλου (πράγμα τὸ ὁποῖον γινόταν φυσικά καὶ στὴν Ἀρχιερατική Θεία Λειτουργία μέχρι τὸ πρόσφατο παρελθόν).[27]

Πῶς τά ἅγια Δῶρα εἶναι πάντοτε ἀποδεκτά ἀπό τόν Θεό, Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου, Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου

Πῶς τά ἅγια Δῶρα εἶναι πάντοτε ἀποδεκτά ἀπό τόν Θεό, Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου, 16-5-2013 Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου (Ὁμιλίες σέ Κυκλάρχισσες), Ἱ.Μ. Ἁγίας Τριάδος Ἐδέσσης http://hristospanagia3.blogspot.com

 

Ἄν οἱ κεκοιμημένοι ἁγιάζονται ὅπως καί οἱ ζῶντες ἀπό τά Δῶρα τῆς Ἁγίας Τράπεζας, ΙΕ΄ Σύναξη, Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου

Ἄν οἱ κεκοιμημένοι ἁγιάζονται ὅπως καί οἱ ζῶντες ἀπό τά Δῶρα τῆς Ἁγίας Τράπεζας, ΙΕ΄ Σύναξη, 14-3-13 Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου (Ὁμιλίες σέ Κυκλάρχισσες), Ἱ.Μ. Ἁγίας Τριάδος Ἐδέσσης http://hristospanagia3.blogspot.com

 

Τά μυστήρια δέν τελοῦνται ἀπό τόν ἄνθρωπο πού προσεύχεται ἀλλά ἀπό τόν Θεό πού ἀκούει Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου

Τά μυστήρια δέν τελοῦνται ἀπό τόν ἄνθρωπο πού προσεύχεται ἀλλά ἀπό τόν Θεό πού ἀκούει, 08-11-2012 ερομ. Σάββα Ἁγιορείτου, (Ὁμιλίες σέ Κυκλάρχισσες), β΄ σύναξη

 Ἱ.Μ. Ἁγίας Τριάδος Ἐδέσσης

 http://hristospanagia3.blogspot.com

 

Γιά τόν ἁγιασμό τῶν Δώρων, τήν εὐχαριστία πού προηγεῖται καί τήν πίστη στό μυστήριο, Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου

Γιά τόν ἁγιασμό τῶν Δώρων, τήν εὐχαριστία πού προηγεῖται καί τήν πίστη στό μυστήριο, 18-10-2012 Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου, (Ὁμιλίες σέ Κυκλάρχισσες), Ἱ.Μ. Ἁγίας Τριάδος Ἐδέσσης, 

 

Τί λέγεται στήν προσκομιδή μετά τήν ἀνάμνηση, Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου

Τί λέγεται στήν προσκομιδή μετά τήν ἀνάμνηση καί ὅτι ἡ προσφορά τῶν δώρων εἶναι εὐχαριστία καί ἱκεσία, Ἱερομ. Σάββα Ἁγιορείτου, (Ὁμιλίες σέ Κυκλάρχισσες), Ἱ.Μ. Ἁγίας Τριάδος Ἐδέσσης http://hristospanagia3.blogspot.com

 

Ὁ Προσανατολισμὸς ἐν τῇ Λατρείᾳ

Ὁ Προσανατολισμός ἐν τῇ Λατρείᾳ

Ἀρχιμανδρίτου Νικοδήμου Μπαρούση, ἡγουμένου Ἱερᾶς Μονῆς Παναγίας Χρυσοποδαριτίσσης-Νεζερῶν, ( 250 08 Πάτραι)

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ τῆς θέσεως τοῦ λειτουργοῦ καὶ τῶν πιστῶν κατὰ τὴν τέλεσιν τῆς θείας Εὐχαριστίας δύναται νὰ εὕρῃ ἱκανοποιητικὴν ἀπάντησιν, ὅταν αὐτὸ τεθῇ ἐντὸς τοῦ γενικωτέρου πλαισίου τῆς λατρευτικῆς τοποθετήσεως τῶν χριστιανῶν.

Ὁ προσανατολισμὸς ἐν τῇ λατρείᾳ εἶναι θρησκευτικὸν γεγονὸς μαρτυρούμενον παγκοσμίως. Ἀναλόγως τῆς κατευθύνσεως τὴν ὁποίαν υἱοθετοῦν οἱ θρησκεῖες, διακρίνονται δύο περιπτώσεις: Εἰς τὴν πρώτην περιλαμβάνονται οἱ λατρευτικὲς ἐκδηλώσεις, οἱ ὁποῖες πραγματοποιοῦν ἕνα προσανατολισμὸν «γεωγραφικοῦ» τύπου, ὁ ὁποῖος, κατὰ συνέπειαν, ποικίλλει, ἀναλόγως τῆς θρησκείας: εἰς τὸ Ἰσλάμ, ἡ κατεύθυνσις ὁρίζεται πρὸς τὸν λίθον Κααβὰ τῆς Μέκκας, καὶ εἰς τὸν Ἰουδαϊσμόν, διὰ τοὺς πιστοὺς ὁποὺ εὑρίσκονται ἐκτὸς τοῦ Ναοῦ, ὁρίζεται ἡ στροφὴ πρὸς τὴν πόλιν τῶν Ἱεροσολύμων. Εἰς τὴν δευτέραν περίπτωσιν ἀνήκουν οἱ λατρευτικὲς ἐκδηλώσεις, οἱ ὁποῖες δέχονται ἕνα προσανατολισμὸν «ἀστρονομικοῦ» τύπου, δηλαδὴ πρὸς τὸν ἀνατέλλοντα ἥλιον· ἐδῶ ἀνήκει ὁ Χριστιανισμός 1.

Ὁ μετασχηματισμὸς τῆς Συναγωγῆς πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν λειτουργικῶν ἀναγκῶν τῶν χριστιανῶν θέτει προφανῶς τὸ θέμα τῆς συνεχίσεως ἢ τῆς ἀνανεώσεως τῆς «νομικῆς» λατρείας ἐντὸς τῶν κόλπων τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ. Ἐπὶ ἀρχιτεκτονικοῦ ἐπιπέδου, οἱ μεταβολές αὐτὲς ἀναφέρονται εἰς τὶς βάσεις πρὸς δημιουργίαν ἑνὸς λειτουργικοῦ χώρου ἀμιγῶς χριστιανικοῦ 2. Οἱ κυριώτεροι μετασχηματισμοὶ προέκυψαν ὡς συνέπεια τῆς ἐπιτελέσεως τῶν ἱερῶν μυστηρίων τοῦ Βαπτίσματος καὶ τῆς θείας Εὐχαριστίας. Ἀσφαλῶς, δὲν ἦτο πάντοτε ἐφικτὴ ἡ ἀνταπόκρισις πρὸς ὅλες τὶς λειτουργικὲς ἀπαιτήσεις τῆς Ἐκκλησίας, δι’ αὐτὸ καὶ ἡ διάταξις τῆς Λειτουργίας δὲν ἦτο ἐξ ἀρχῆς ἀπολύτως ἄκαμπτος. Ἐν τούτοις, εἰς ἑκάστην προσαρμογὴν τὸ ἐρώτημα παρέμενεν τὸ αὐτό: τί ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ πνεῦμα τῆς Λειτουργίας καὶ τί δὲν μᾶς ἀπομακρύνει ἐξ αὐτοῦ; Ἔτσι ἡ Ἐκκλησία, καθορίζουσα τὴν μορφὴν τῶν λειτουργικῶν χώρων της, κατέστησε κριτήρια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀγνοηθοῦν 3 .

Γλωσσάριο Ἐκκλησιαστικῶν Ὅρων

π. Γεώργιος Κουγιουμτζόγλου, Λατρευτικὸ Ἐγχειρίδιο. Στοιχεῖα ἀγωγῆς γιὰ τὴν τάξη καὶ τὴν λατρεία τῆς Ἐκκλησίας, ἐκδόσεις Συναξάρι, Θεσσαλονίκη 1998

Ἄβατον: Ἱερὸς τόπος, στὸν ὁποῖο δὲν μπορεῖ κανεὶς νὰ εἰσέλθει. Ἄβατον μοναστήρι εἶναι ἡ Μονὴ στὴν ὁποία ἀπαγορεύεται ἡ εἴσοδος γυναικῶν καὶ ἀντιθέτως, γιὰ γυναικεῖες Μονές, στὶς ὁποῖες ἀπαγορεύεται ἡ εἴσοδος ἀνδρῶν. Ἄβατον Ἁγίου Ὄρους. Ἄβατον σὲ ἄνδρες καὶ γυναῖκες εἶναι καὶ τὸ Ἅγιo Βῆμα τῶν Ἱερῶν Ναῶν στὸ ὁποῖο πρέπει νὰ εἰσέρχονται ΜΟΝΟ ὅσοι ἔχουν εἰδικὴ ἄδεια γιὰ νὰ ὑπηρετήσουν τὸ Λειτουργὸ Ἱερέα.

Ἀββᾶς: Τίτλος, ποὺ ἀρχικὰ χρησιμοποιήθηκε στὴν Αἴγυπτο καὶ στὴ Συρία, γι᾿ αὐτοὺς ποὺ ἐκτελοῦσαν χρέη πνευματικοῦ ὁδηγοῦ, ὅταν ὁ ἀναχωρητισμὸς ἄρχισε νὰ μεταμορφώνεται σὲ κοινόβια. Ἀναγνωριζόταν ἡ ἁγιότητα καὶ ἡ πείρα τους, εἴτε μὲ ἐκλογή, εἴτε μὲ φυσικὴ ἀναγνώριση τῆς ἀρετῆς τους, λόγω τῆς μακροχρόνιας καὶ εὐλογημένης...

ἀσκήσεώς τους. Ἀργότερα ὁ ὅρος ἀντικαταστάθηκε στὴν πρώτη περίπτωση (ἐκλογή) ἀπὸ τὴ λέξη «ἡγούμενος». Ἀνάλογος τῆς λέξεως Ἀββᾶς ὑπῆρξε ἀργότερα στὴ Ῥωσία ὁ ὅρος Στάρετς.

Αἶνοι: Καλοῦνται οἱ ψαλμοὶ ρμη´ (148), ρμθ´ (149) καὶ ρν´ (150), ὄχι μόνο ἐπειδὴ προτάσσεται στοὺς περισσότερους στίχους αὐτῶν ἡ λέξη «αἰνεῖτε», ἀλλὰ καὶ διότι οἱ τρεῖς αὐτοὶ ψαλμοὶ εἶναι κατὰ τὸ περιεχόμενο ἕνας αἶνος καὶ ἕνας εὐχαριστήριος ὕμνος στὸν Θεό. Στὶς Ἱερὲς Μονὲς ψάλλονται, μόνοι ἢ μετὰ τροπαρίων, πανηγυρικά, στὸ τέλος τοῦ Ὄρθρου. Τὰ τροπάρια αὐτὰ σὰν ἐφύμνιο τῶν στίχων τῶν αἴνων καλοῦνται στιχηρὰ τῶν αἴνων ἤ, κατὰ συνεκδοχή, «αἶνοι». Στοὺς Ἱεροὺς Ναοὺς τῶν πόλεων, συνήθως, αὐτοὶ οἱ «αἶνοι» μόνο ψάλλονται. Ὅταν τελεῖται Ὄρθρος καθημερινῆς καὶ δὲν ὑπάρχουν τροπάρια αἴνων, ἀναγινώσκονται ἢ ψάλλονται οἱ αἶνοι (οἱ τρεῖς ψαλμοί).

Ἀκηδία: Μὲ τὴ στενὴ ἔννοια εἶναι ἡ ἀμέλεια, ἡ ἀφροντισιά, ἡ ἀδιαφορία, ἡ παραίτηση ἀπὸ κάθε πνευματικὴ ἐργασία (ψαλμωδία, προσευχή, μελέτη, ἐκτέλεση κανόνα κ.λπ.) Μὲ τὴν εὐρύτερη ἔννοια εἶναι ἡ γενικὴ ψυχοσωματικὴ κατάσταση ποὺ χαρακτηρίζεται ἀπὸ ἀρνητικὴ τοποθέτηση τοῦ ἀνθρώπου στὴ ζωή: ἀϋπνία, ἀνορεξία, ἀπελπισία, μελαγχολία, «συγκεχυμένες» σκέψεις καὶ τάση αὐτοκαταστροφῆς.

Σύντομη ἀναφορά στό ἱστορικό τῆς λειτουργικῆς Ἀναγέννησης

π.Ἰωάννης Κ. Φωτόπουλος

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ ΠΑΤΕΡΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ:

ΣΤΟΝ ΑΠΟΗΧΟ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ: ΑΝΑΤΑΡΑΞΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΙΑ ΛΑΤΡΕIA

Ἐντὀς τοῦ πλαισίου τῆς λεγομένης λειτουργικῆς ἀναγεννήσεως κατά τή 10ετία 1997-2007, ὅπου ἐπιχειρήθηκαν σαρωτικές μεταρρυθμίσεις στά λειτουργικά μας πράγματα, καί ὡς προάγγελος-«λαγός» τῶν σχεδιαζομένων ἀλλαγῶν στήν ὀρθόδοξη λατρεία ἐξεδόθησαν τά τεύχη 71 καί 72 τοῦ περιοδικοῦ ΣΥΝΑΞΙΣ μέ τίτλους : «Λειτουργική ἀναγέννηση : ἀνάγκη ἤ πολυτέλεια» καί «Λειτουργική ἀναγέννηση: Γλώσσα καί συμμετοχή». Οἱ συνεργάτες τῶν τευχῶν αὐτῶν προπαγάνδιζαν ἰσοπεδωτικές ἀλλαγὲς διακηρύσσοντας ὅτι ὑπάρχει ἐπείγουσα ἀνάγκη ἀλλαγῶν στήν τέλεση τῆς Ὀρθοδόξου λατρείας, πού θά συντελέσει στήν πλέον ἐνεργό συμμετοχὴ τοῦ λαοῦ στή Λατρεία τοῦ Θεοῦ καί ὅτι αὐτό εἶναι οὐσιαστικά αἴτημα τῶν πιστῶν.

Στήν πραγματικότητα ἡ λεγόμενη «λειτουργική ἀναγέννηση» πού ἐπιχειρεῖται στό χῶρο τῆς Ὀρθοδοξίας, ἄλλοτε ἐμφανῶς καί ἄλλοτε de facto καί λανθανόντως, δέν ἔχει σχέση μέ αἴτημα τοῦ λαοῦ γιά «μαζική» συμμετοχή στήν προσευχή τῆς Ἐκκλησίας.(καθ. Νικόλαος Βασιλειάδης) Σχεδιάζεται μόνο ἀπό κάποιους καθηγητές τῶν Θεολογικῶν Σχολῶν, μεταπατερικῆς χροιᾶς, οἱ ὁποῖοι ἐπηρεασμένοι ἀπό τή λεγομένη «λειτουργική κίνηση» τῶν παπικῶν καί τῶν ἄλλων Ὁμολογιῶν «μετακενώνουν» στόν ὀρθόδοξο ἐκκλησιαστικό χῶρο τίς ἰδέες τους.Ἔτσι συμπαρασύρουν στούς σκοπούς τους, σκοπούς ὄχι πάντοτε μέ ὀρθόδοξο πρόσημο, πολλούς κληρικούς καί θεολόγους, οἱ ὁποῖοι στήν προσπάθειά τους νά προσελκύσουν τούς χριστιανούς στή λειτουργική ζωή ἀγωνιοῦν, δέχονται τά πορίσματά τους καί προωθοῦν αὐθαίρετες ἀλλαγὲς πότε μικρές καί πότε ριζικές οἱ ὁποῖες ἅπτονται τῶν οὐσιαστικῶν στοιχείων τῆς Λατρείας.

Θά ἀναφερθῶ ἐν συντόμῳ στόν κυριώτερο παράγοντα τῆς ἐπιχειρουμένης λειτουργικῆς ἀναγεννήσεως, τή «λειτουργική κίνηση». Δανείζομαι τά περισσότερα στοιχεῖα ἀπό δύο εἰσηγήσεις πού ἔκανε ἀντιστοίχως ὁ καθηγούμενος τῆς Ἱ. Μονῆς Χρυσοποδαριτίσσης Πατρῶν Ἀρχιμ. Νικόδημος Μπαρούσης σέ δύο συνέδρια τὰ ὁποῖα διοργάνωσε ἡ Ἑταιρεία Ὀρθοδόξων Σπουδῶν τό 2002 καί τό 2004 στή Θεσσαλονίκη[i].

Ἡ λατρεία τοῦ Θεοῦ, τό ὀρθόδοξο δόγμα καί ἡ ἐκκλησιαστική μας ζωή (Ἱερομονάχος Λουκᾶς Γρηγοριάτης)

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΣΤΙΑΣ ΠΑΤΕΡΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ:

ΣΤΟΝ ΑΠΟΗΧΟ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΝΑΝΕΩΣΗΣ: ΑΝΑΤΑΡΑΞΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΙΑ ΛΑΤΡΕΙΑ

Μέ τήν παροῦσα εἰσήγηση θά προσεγγίσουμε τό γεγονός, ὅτι ἡ θεία λατρεία, τό Ὀρθόδοξο δόγμα καί τό εὐαγγελικό ἦθος ἀλληλοπεριχωροῦνται, ἀλληλοεξαρτῶνται καί ἀλληλοεπιβεβαιώνονται. Μία ἐσφαλμένη πίστις εἶναι ἀδύνατον νά φανερώσει μία αὐθεντικῶς καί θείως λατρεύουσα ψυχή. Καί ἕνα ἀντιευαγγελικό ἦθος δέν μπορεῖ νά φανερώσει οὔτε γνήσιο λατρευτικό βίωμα, οὔτε ἀκίβδηλο δόγμα.

Ὁ μακαριστός Καθηγούμενος τῆς Μονῆς μας, ὁ π. Γεώργιος Καψάνης, σέ εἰσήγησή του τό 1987 στήν Θεσσαλονίκη, εἶχε παρατηρήσει: «Ἡ ἐκκοσμίκευσις διασπᾶ τήν ὀργανική ἑνότητα λατρείας καί πίστεως, λατρείας καί ἤθους, λατρείας καί ἱεραποστολῆς. Μᾶς διχάζει, ὥστε ἡ ζωή μας νά μήν εἶναι συνέχεια καί συνέπεια τῆς Θείας Λατρείας»[1]. Ἡ ἐκκοσμίκευση ἀπογυμνώνει τήν ἐκκλησιαστική μας ζωή ἀπό τό λατρευτικό της βάθος.

Ἀλλά τί εἶναι στήν πραγματικότητα ἡ Λατρεία τοῦ Θεοῦ;

Διαβάζω ἕνα ἀπόσπασμα πού περιγράφει τί εἶναι ἡ Θεία Λατρεία.

«Ἡ λατρεία δέν εἶναι, οὔτε δύναται νά εἶναι, μία ἁπλῆ θρησκευτική τελετουργία, οὔτε ἕνα ἔργον (ἁγιαστικόν) ἁπλῶς ξεχωριστόν ἀπό τό λεγόμενον διδακτικόν καί ποιμαντικόν ἔργον τῆς Ἐκκλησίας. Αὕτη ἅπτεται αὐτῆς ταύτης τῆς οὐσίας τῆς Ἐκκλησίας καί ὁλοκλήρου τοῦ Μυστηρίου της. Ἡ οὐσία δέ αὐτή εἶναι ὁ ἴδιος ὁ Χριστός καί ἡ ἐν Χριστῷ καινή ζωή. Ἡ λατρεία ὄχι ἁπλῶς ἅπτεται, ἀλλά ταυτίζεται μέ αὐτήν τήν καινήν ἐν Χριστῷ ζωήν. Διά τῆς λατρείας ἡ Ἐκκλησία φανερώνει καί μεταδίδει αὐτόν τόν Χριστόν καί αὐτήν τήν ἐν Αὐτῷ ζωήν. Ἑπομένως ἡ λατρεία εἶναι φανέρωσις καί πραγμάτωσις τῆς ἐν τῇ πίστει καί ἐν τῇ καινῇ ζωῇ συνάξεως τῶν πιστῶν… Μία ἐσφαλμένη πίστις καί ἕνα μή ὀρθόν ἦθος εἶναι ἀδύνατον νά φανερώσουν καί νά δώσουν μίαν σωστήν λατρείαν. Ὑπάρχει μία ὀργανική ἀλληλεξάρτησις αὐτῶν τῶν τριῶν μεταξύ των. Διαβάζομεν χαρακτηριστικῶς διά τούς Πατέρας τῆς Ἐρήμου, πώς ἠδύναντο νά καταλάβουν ἀπό τήν στάσιν κατά τήν ὥραν τῆς προσευχῆς ἐάν ὁ προσευχόμενος εἶναι αἱρετικός ἤ ὀρθόδοξος. Τοῦτο ἀποδεικνύει πώς πράγματι μόνον ἐκ τῆς ὀρθῆς δόξης δύναται νά πηγάζῃ ἡ ὀρθή δοξολογία καί ὁ τρόπος τοῦ δοξολογεῖν· πώς ἡ λατρεία εἶναι πραγμάτωσις τῆς πίστεως μέ ὅλην τήν σημασίαν τῆς λέξεως. Δέν εἶναι λοιπόν τυχαῖον τό γεγονός ὅτι ἡ ὀρθόδοξος λατρεία καί τά λειτουργικά κείμενα τῆς Ἐκκλησίας μας εἶναι κατ’ ἐξοχήν δογματικοῦ περιεχομένου, περιέχοντα ταυτοχρόνως καί τό γνήσιον ὀρθόδοξον ἦθος… Ἡ λατρεία δέν εἶναι ἁπλῶς μία τελετουργία ἀφορῶσα μόνον εἰς μερικάς στιγμάς τῆς ζωῆς τοῦ ἀνθρώπου. Αὐτή ὁρίζει ὅλας τάς περιοχάς τῆς ἀνθρωπίνης ζωῆς. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος λατρεύῃ μέ τόν σωστόν τρόπον τόν Θεόν, δέν προσφέρει μόνον τά δῶρα του καί τήν διά τοῦ στόματος δοξολογίαν του. Προσφέρει ταυτοχρόνως τό σῶμα καί τό αἷμα του, γίνεται ἱερεύς τοῦ οἰκείου σώματος καί τῆς κατά ψυχήν ἀρετῆς […] Ἐάν δέν ἔχῃ ἀποκτήσει κἄν αὐτό τό λατρευτικόν φρόνημα… τότε καί ἡ λατρεία του θά εἶναι ἕνας ἁπλός ριτουαλισμός ἄνευ περιεχομένου καί ζωῆς· τότε καί ἡ ζωή του θά εἶναι ἄνευ τοῦ πραγματικοῦ βάθους της… Ἡ λατρεία δέν εἶναι μέσον· εἶναι τρόπος ὑπάρξεως. Ἀναφέρεται καί προσφέρεται μόνον εἰς τόν Θεόν: “πρέπει μόνῃ τῇ θείᾳ φύσει” […] Ἡ λατρεία εἶναι αὐτό τό “μή χωρίζεσθαι” ἀπό τόν Θεόν, ἡ ἀκατάπαυστος μνήμη τοῦ Κυρίου… Κατά τόν ἅγιον Γρηγόριον τόν Σιναΐτην, ὁ νοῦς μοιχεύει μόλις ἀποστῇ “τῆς τοῦ Θεοῦ μνήμης”, δηλαδή μόλις παύσῃ νά λατρεύῃ καί νά προσεύχεται. Ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἐκ τῆς φύσεώς του λατρευτικόν ὄν. Ὅταν δέν λατρεύῃ τόν ἀληθινόν Θεόν διά τῆς πίστεως, τῆς ζωῆς καί τῆς ὑπακοῆς [σ.σ. εἰς τάς ἐντολάς Του], τό λατρευτικόν του ἀναζητεῖ διέξοδον εἰς τήν ψευδολατρείαν, τήν σαρκολατρείαν, τόν ἐγωϊσμόν, τήν φιλαργυρίαν καί τήν εἰδωλολατρείαν πάσης μορφῆς καί εἴδους. Ὅλα αὐτά καί τά παρόμοια, βιβλικῶς θεωρούμενα, δέν εἶναι τίποτε ἄλλο παρά μοιχεία»[2].

Ἀπό τήν ἔννοια τῆς θείας Λατρείας πού περιγράφεται στό ἀνωτέρω ἀπόσπασμα προκύπτουν τά ἑξῆς:

Χαιρετισμός Μητροπολίτου Κυθήρων & Ἀντικυθήρων Σεραφείμ στήν ἡμερίδα «Στόν ἀπόηχο τῆς λειτουργικῆς ἀναγέννησης : Ἀναταράξεις στή θεία Λατρεία»

Ἡμερίδα Ἑστίας Πατερικῶν Μελετῶν «Στόν ἀπόηχο τῆς Λειτουργικῆς Ἀναγέννησης. Ἀναταράξεις στή Θεία Λατρεία»

Χαιρετισμός Μητροπολίτου Κυθήρων & Ἀντικυθήρων Σεραφείμ

Ἅγιοι Πατέρες, Ἀγαπητοί μου Ἀδελφοί Χριστιανοί,

«Χαίρετε ἐν Κυρίῳ πάντοτε».

Ἐν πρώτοις εὐλογῶ τόν Πανάγιον Τριαδικόν Θεόν, διότι μοῦ δίδεται ἡ εὐκαιρία νά εὑρίσκωμαι σήμερον ἐν τῷ μέσῳ ὑμῶν, εἰς μίαν Ἱεράν καί Ἁγιοπνευματικήν Σύναξιν, εἰς Ἡμερίδα, τῆς ὁποίας τό κεντρικό καί βασικό θέμα εἶναι ἡ Θεία Λατρεία, ἡ «ἐν Πνεύματι καί ἀληθείᾳ» Λατρεία τοῦ Εὐλογητοῦ Θεοῦ, τοῦ τῶν πάντων Ποιητοῦ.

Εὐχαριστῶ θερμῶς καί ἐκ μέσης καρδίας τήν σεβαστήν Διεύθυνσιν καί Διοίκησιν τῆς περιωνύμου καί Πατερικῆς ὄντως «Ἑστίας Πατερικῶν Μελετῶν» διά τήν πρόσκλησιν νά συμμετάσχω εἰς τήν ἀποψινήν πλουσίαν Πνευματικήν Τράπεζαν καί Πανδαισίαν.

Ὅλα τά θέματα τῆς Ἡμερίδος αὐτῆς συγκεκροτημένα καί περισπούδαστα, μεστά θείας σοφίας καί χάριτος, συνημμένα μεταξύ των «ὡς χορδή κιθάρᾳ», ἀποπνέουν τό ἄρωμα τῆς εὐαρέστου λογικῆς Θείας Λατρείας. Καί εἶναι λίαν ἀπαραίτητος ἡ ἀνάπτυξις τῶν ζωτικῶν αὐτῶν ζητημάτων τῆς Λατρείας τοῦ Τριαδικοῦ ἡμῶν Θεοῦ εἰς τήν τεταραγμένην καί συγκεχυμένην ἐποχήν μας, κατά τήν ὁποίαν καταβάλλεται ἐπίμονη προσπάθεια ἐκθεμελιώσεως τῆς θεοπαραδότου Ἐκκλησιαστικῆς Παραδόσεως καί Κληρονομίας, ἀπομειώσεως τῆς πνευματικῆς αἴγλης τῆς Θείας Λατρείας, παραβιάσεως τῶν Θείων καί Ἱερῶν Κανόνων καί παραχαράξεως τῆς Δογματικῆς Διδασκαλίας τῆς Ὀρθοδόξου Καθολικῆς Ἐκκλησίας μας ἀπό ἀντιθεολογικά καί ἀντιαγιοπνευματικά ρεύματα ἀνερματίστων καί εὐριπίστων πνευματικῶς ἀνθρώπων.

Ἀλλά, πρίν προχωρήσω εἰς τήν οὐσιαστικήν προσέγγισιν καί ψηλάφησιν τοῦ καιρίου καί βαρυσημάντου διά τήν ἐν Χριστῷ ζωήν μας θέματος τῆς Λειτουργικῆς ἀγωγῆς καί καταρτίσεως, θά ἤθελα νά ἀναφερθῶ καί νά μνημονεύσω εὐφήμως τοῦ ὀνόματος, τῆς ἐναρέτου βιοτῆς καί πολιτείας, τῆς θεοτιμήτου Ἱερατικῆς Διακονίας καί τῆς ἀνεκτιμήτου προσφορᾶς εἰς τήν Παιδείαν καί τό Ὀρθόδοξον Γένος μας τοῦ ἀειμνήστου Λειτουργοῦ τοῦ Ὑψίστου πολυσεβάστου Γέροντος π.Σαράντη Σαράντου, Ἱδρυτοῦ τῆς Ἑστίας Πατερικῶν Μελετῶν. Ἄς εἶναι αἰωνία καί μακαρία ἡ μνήμη του.

Ἡ Θεία Λατρεία εἶναι θεμελιῶδες καί βασικό δόγμα διά τήν Ὀρθόδοξον Καθολικήν Ἐκκλησίαν μας, ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ, διό καί ἔχει τούς ὅρους καί τούς κανόνας της, τήν τάξιν καί τό τυπικό της, τάς ἀκριβεῖς προδιαγραφάς καί προϋποθέσεις της, τόν ὕψιστον σκοπόν καί τόν λόγον ὑπάρξεώς της, πού εἶναι νά καταστήσῃ «ἁγίαν καί ἄμωμον» τήν κατά τόπους Ἁγίαν τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίαν καί νά παράσχῃ τόν ἁγιασμόν καί τήν θέωσιν εἰς τά πιστά μέλη Αὐτῆς. Νά ἐπιτύχῃ τήν Χριστοποίησιν καί τήν ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι οὐρανοποίησιν των.

Προτοῦ, ὅμως, νά εἰσέλθω εἰς τόν πανευώδη πνευματικόν λειμῶνα τῆς «ἐν Πνεύματι καί ἀληθείᾳ» Θείας καί Θεοπαραδότου Λατρείας τοῦ Τρισαγίου ἡμῶν Κυρίου καί Θεοῦ, θά ἤθελα νά μοῦ ἐπιτραπῇ νά ἀναγνώσω δύο σύντομα κείμενα, τά ὁποῖα ἀφοροῦν εἰς τό ἐπίκεντρον τῆς Θείας Λατρείας, τήν καρδίαν τοῦ Θείου καί φερεσβίου Μυστηρίου τῆς Θείας Εὐχαριστίας, διά νά μεταρσιωθῶμεν ἐν πνεύματι καί μυηθῶμεν πως εἰς τό Μυστήριον τῶν Μυστηρίων, τό τῆς προσφορᾶς τῆς Θείας καί ἀναιμάκτου Θυσίας τῆς Θείας Λειτουργίας.

Πορίσματα τῆς ἡμερίδος «Στόν ἀπόηχο τῆς λειτουργικῆς ἀναγέννησης: Ἀναταράξεις στή θεία Λατρεία»

Ἡ ἡμερίδα «Στόν ἀπόηχο τῆς λειτουργικῆς ἀναγέννησης: Ἀναταράξεις στή θεία Λατρεία» πραγματοποιήθηκε στήν αἴθουσα τοῦ Πολεμικοῦ Μουσείου στίς 11 Ἰουνίου 2023 καί ὧρες 5-9 μ.μ. μέ τή συμμετοχή ἐκλεκτῶν εἰσηγητῶν. Μετά τίς εἰσηγήσεις καί τή συζήτηση πού ἀκολούθησε έξήχθησαν τά ἀκόλουθα πορίσματα.

1. Ἡ θεία Λατρεία τό ὀρθόδοξο δόγμα καί τό εὐαγγελικό ἦθος ἀλληλοπεριχωροῦνται καί ἀλληλοεξαρτῶνται. Ὁ ἄνθρωπος πού δέν ἔχει καθαρθῆ ἀπό τά πάθη δέν μπορεῖ νά φανερώσει οὔτε γνήσιο λατρευτικό βίωμα οὔτε ἀκίβδηλο δόγμα. Ὁ θεσμός τῆς Ἐκκλησίας συγκροτεῖται ἀδιασάλευτος καί ἡ ἑνότητά της παραμένει ἀδιάρρηκτη μέ τήν Χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καί διά τῆς πιστότητάς μας σέ ὅ,τι παρελάβαμε στήν Ἐκκλησία, τήν Ὀρθοδοξία, τήν ἐκκλησιαστική τάξη, τό λειτουργικό ἦθος, τήν ποιμαντική, τήν ἱεραποστολή, τή μοναχική ζωή, τούς ἱερούς κανόνες, τήν ἐκκλησιολογική εὐστάθεια καί τήν ἐκκλησιαστική εὐταξία.

2. Ὁ ἅγιος Νικήτας ὁ Στηθᾶτος, μαθητής τοῦ Ὁσίου Συμεὼν τοῦ Νέου Θεολόγου ἐκφράζοντας τό ὀρθόδοξο λατρευτικό ἦθος διδάσκει ὅτι ὑπάρχουν διακριτές τάξεις τῶν κληρικῶν, τῶν μοναχῶν, καί τῶν λαϊκῶν καί κάθε μέλος τῆς Ἐκκλησίας δέν πρέπει νά ὑπερβαίνει τήν τάξη καί τά ὅριά του. Σέ ἀντίθεση μέ τήν ἀπαίτηση τῶν συγχρόνων σοφῶν νά βλέπουν καί νά ἀκοῦνε τά μυστικῶς τελούμενα στό Ἅγιο Βῆμα ὑπενθύμισε ὅτι σύμφωνα μέ τούς Ἱερούς Κανόνες ἀπαγορεύεται ἡ εἴσοδος τῶν λαϊκῶν σ΄ αὐτό καί ὅτι ὁ Χριστός μόνο στούς ἁγίους Ἀποστόλους παρέδωσε στό ὑπερῶο τό Μυστήριο τῆς Θ. Εὐχαριστίας καί μόνο τρεῖς Ἀπόστολοι παρίσταντο στή θεία του Μεταμόρφωση. Ἡ ἀντιπαράθεση αὐτή τῆς μυστικῆς Θεολογίας μέ τόν ὀρθολογισμό, ἡ ὁποία προκύπτει ἀπό τά ἔργα τοῦ ἁγίου Νικήτα, ὡς ἁγιοπατερική μαρτυρία, εἶναι πολύ χρήσιμη σήμερα, ὅπου σοφοί καθηγητές ὀπαδοὶ τῆς «λειτουργικῆς ἀναγεννήσεως» ἀπαιτοῦν τήν ἐκ μικροφώνου ἀνάγνωση τῶν εὐχῶν, τήν κατάργηση τοῦ τέμπλου, ἀκόμη καί τοῦ ἱεροῦ Βήματος.

Ἡ χρήση μάσκας στή λατρεία ὡς ἔμπρακτη ἄρνηση τῆς ἀκτίστου Χάριτος.

Ἡ χρήση μάσκας στή λατρεία ὡς ἔμπρακτη ἄρνηση τῆς ἀκτίστου Χάριτος.

Ἰωάννης Λίτινας

Σχεδόν δύο χρόνια μετά τό ἀνεκδιήγητο ἐκεῖνο ΦΕΚ (B3162/2020 τῆς 31/07/2020) ὑποχρέωσης χρήσης μάσκας στούς ἱερούς ναούς καί τήν μετά πρωτοφανοῦς ζήλου ἀπαίτηση γιά τήρηση τοῦ μέτρου ἐκ μέρους μητροπολιτῶν, ἐπισκόπων, πρεσβυτέρων, μοναχῶν καί λαϊκῶν, οἱ διῶκτες τῆς Ἐκκλησίας ἀποφάσισαν νά ἄρουν αὐτό προσωρινώς καί μέχρι τήν 15η Σεπτεμβρίου, ἐμπαίζοντας ἀκόμη μιά φορά τό πλήρωμά της. Ἀσφαλῶς ὅμως ὁ «Θεός οὐ μυκτηρίζεται» καί οἱ ἰθύνοντες ἁπλά σωρεύουν ὀργή Θεοῦ.

Ὡστόσο, παρά τήν ἄρση τοῦ μέτρου, τό ἀποτρόπαιο αὐτό θέαμα συνεχίζεται από μερίδα ἐκκλησιαζομένων.

Ἔχει ἐπισημανθεῖ ἐπαρκῶς καί ἐπανειλημμένως ἀπό πολλούς διακεκριμένους πνευματικούς πατέρες, καθηγητές, θεολόγους, καί εὐλαβεῖς πιστούς τό ἀσυμβίβαστο μέ τήν σώζουσα πίστη και παράδοση τῶν ὀρθοδόξων χριστιανῶν, καινοτόμο, αἱρετικό, ἀσεβές καί βλάσφημο τῆς χρήσης μάσκας (βλ. φίμωτρο) στή θεία λατρεία.

Ἡ δυσσεβής αὐτή πρακτική, ὡς ἄλλo ὕπουλο καρκίνωμα στά σωθικά τῆς Ἐκκλησίας, νεκρώνει ὀλίγον κατ’ ὀλίγον τήν ἁγνή καί ἀπλή πίστη καί μεταδίδει μέ τή δύναμη τῆς συνηθείας τήν ψυχοφθόρο δράση της στά μέλη τοῦ μυστικοῦ Σώματος, πολλά ἐκ τῶν ὁποίων ἀγνοοῦν ὅτι νοσοῦν βαρέως.

Ἐπωδύνως διαπιστώνουμε ὅτι παρά τούς τόσους αἰῶνες ζωῆς τῆς Ὀρθοδοξίας σ’ αὐτόν τόν ἁγιασμένο τόπο, ἡ ὀρθόδοξη συνείδηση ἔχει ἀμβλυνθεῖ καί ἀλλοτριωθεῖ σέ τέτοιο βαθμό, ὥστε προκειμένου νά τηρηθοῦν βασικότατα στοιχεῖα τῆς Ἱεράς Παραδόσεως, ὅπως εἶναι ἐν προκειμένω, ἡ λατρεία μέ ἀκάλυπτο πρόσωπο καί μετά φόβου Θεοῦ, χρειάζεται νά κατατεθοῦν πατερικές διδασκαλίες, ἔμπρακτα παραδείγματα ἁγίων καί τῶν εὐλαβῶν προγόνων μας, ἱεροί Κανόνες, Ὅροι Πίστεως καί ἀποφάνσεις Οἰκουμενικῶν Συνόδων, ἐκκλησιαστική ἱστορία, βεβαιώσεις ἀπό σύγχρονους ἁγίους πού προφήτεψαν τόν καρναβαλώδη ἐμπαιγμό τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλά καί καταθέσεις ἐμπειριῶν1 ἐναρέτων ψυχῶν πού ἀποκαλύπτουν τήν ἀποστροφή τοῦ Χριστοῦ καί τῆς Παναγίας ἔμπροσθεν τῶν φιμωτροφορούντων ἐκκλησιαζομένων, μέ ἐπανάληψη τοῦ φοβεροῦ ἐκείνου : «Οὐκ οἶδα ὑμᾶς»!

Προσκυνῆστε τόν Κύριο στήν ἅγια αὐλή του - Μεγάλου Ἀθανασίου

«Προσκυνήστε τον Κύριο στην άγια αυλή του».

«Με αυτά με σαφήνεια μας προστάζει ότι δεν πρέπει να προσκυνούμε το Θεό έξω από την Εκκλησία. Λέει βεβαίως αυτό για τις συναθροίσεις των ετεροδόξων. Η λατρεία του Θεού δεν πρέπει να τελείται εκτός της Εκκλησίας, αλλά σε αυτήν την αυλή του Θεού. Μην επινοείτε, λέει, δικές σας αυλές και συναγωγές διότι μία είναι η άγια αυλή του Θεού»

(Μ. Αθανασίου εις Ψαλμόν 28, ΕΠΕ 5,231)

https://wra9.blogspot.com/2022/05/blog-post_288.html

«Δὲν ἐπιτρέπονται ἀπὸ τοὺς Ἱεροὺς Κανόνες οἱ καινοτομίες στὴν Θεία Λατρεία» Ἀρχιμανδρίτου Σάββα Ἁγιορείτου

«Δὲν ἐπιτρέπονται ἀπὸ τοὺς Ἱεροὺς Κανόνες οἱ καινοτομίες στὴν Θεία Λατρεία»

Ἀρχιμανδρίτου Σάββα Ἁγιορείτου

Ἀπόσπασμα 26/10/20

…Ὑπάρχει ἡ ἰδέα ὅτι φορᾶμε τὴν μάσκα ἀπὸ ἀγάπη στὸν ἀδελφὸ καὶ ὅποιος δὲν τὴν φοράει, εἶναι μεγάλος ἐγωϊστής. Τί πρέπει νὰ κάνουμε; Τί νὰ ἀπαντήσουμε σ’ αὐτό; Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐρώτηση. Ἡ ἀπάντηση εἶναι ὅτι ἀπὸ ἀγάπη δὲν τὴν φορᾶμε τὴν μάσκα. Γιατί; Γιατὶ ἡ μάσκα εἶναι μία μουτζούρα, εἶναι ἕνα φίμωτρο, εἶναι μία κάλυψη τῆς εἰκόνας τοῦ Θεοῦ ποὺ εἶναι τὸ πρόσωπό μας. Ὅπως δὲν ἐπιτρέπεται νὰ καλύψουμε μία Εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ μας, τῆς Παναγίας μας, ἔτσι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ καλύπτεται τὸ ἀνθρώπινο πρόσωπο, γιατὶ κατ’ ἐξοχὴν στὸ ἀνθρώπινο πρόσωπο φανερώνεται ὁ Χριστός, ὁ Θεός. Λέμε, εἴμαστε κοινωνία προσώπων· προσωπικὴ κοινωνία ἔχουμε καὶ μὲ τὸν Θεὸ καὶ μεταξύ μας, ποὺ σημαίνει ὁ ἕνας βλέπει τὸ πρόσωπο τοῦ ἄλλου. Ἄν καλύπτεις τὸ πρόσωπό σου, χάνεται ἡ κοινωνία. Τί λέμε μέσα στὴν Ἁγία μας Ἐκκλησία; Λέει στὴν Ἁγία Γραφὴ ὁ Ἀπόστολος, «ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ βλέπουμε τὴν δόξα τοῦ Θεοῦ» (Β‘ Κορινθ. 3, 18).

Σὲ καμμιὰ περίπτωση! Μποροῦμε νὰ φανταστοῦμε τὸν Ἅγιο Παῒσιο νὰ φοράει μάσκα ἤ τὸν Ἅγιο Πορφύριο; Τί λέτε; Θὰ φοροῦσε ὁ Ἅγιος Παῒσιος μάσκα; Οὔτε νὰ τὸ φανταστοῦμε δὲν μποροῦμε αὐτὸ τὸ πράγμα! Σὲ καμμιὰ περίπτωση! Καὶ θὰ λέγαμε ὅτι δὲν εἶχε ἀγάπη ὁ Ἅγιος Παΐσιος; Μά, ἀκριβῶς, ἐπειδὴ ἔχει ἀγάπη, τὴν ἐν Χριστῷ ἀγάπη ποὺ ἐμπνέει στὸν ἄλλον τὴν ἀλήθεια! Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ καλύπτουμε τὸ ἀνθρώπινο πρόσωπο, τὸ πρόσωπό μας ποὺ εἶναι εἰκόνα Θεοῦ. Εἶναι μιὰ βλασφημία στὴν Ἁγία Τριάδα αὐτό, στὸ ‘κατ’ εἰκόνα’. Εἶναι μιὰ ἀπαξίωση τοῦ ‘κατ’ εἰκόνα’ νὰ κρύβουμε τὸ πρόσωπό μας καὶ εἶναι ἕνα τεκμήριο δουλείας, μία ἀπόδειξη ὅτι εἴμαστε δούλοι· ἔτσι καλύπτανε, φοράγανε μάσκα στοὺς δούλους τὰ ἀφεντικά τους.

Δέν ἐπιτρέπονται ἀπό τούς ἱερούς κανόνες οἱ καινοτομίες στήν Θεία λατρεία, Ἀρχιμ. Σάββα Ἁγιορείτου

 ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ_Δεν επιτρέπονται από τους ιερούς κανόνες οι καινοτομίες στην Θεία λατρεία, 26-10-2020, Αρχιμ. Σάββα Αγιορειτου

Ἱ.Μ. Ἁγίας Τριάδος Ἐδέσσης http://hristospanagia3.blogspot.com, http://hristospanagia.gr καί τό νέο ἱστολόγιο http://agiapsychanalysi.blogspot.com

Ποιό θαῦμα τοὺς ἐπέβαλε τὴν τόση ἁγία ἡσυχία;;

Μία Κυριακή, στὸ τέλος τῆς Θείας Λειτουργίας,

μερικὲς ψυχὲς τὸ εἶχαν «παραξηλώσει»

μὲ τὶς φωνὲς καὶ τὰ γέλια.

Ἐκείνη τὴν ὥρα μοίραζα Ἀντίδωρο καὶ ὁ συλλειτουργός μου ἔκανε τὴν Κατάλυση.

Εἶχαν δὲν εἶχαν μείνει καμμιὰ δεκαριὰ ἐκκλησιαζόμενοι,

γιὰ νὰ πάρουν ἀκόμα Ἀντίδωρο.

Ἑνὸς ἀπ᾿ αὐτοὺς στράφηκε ξαφνικὰ τὸ βλέμμα,

ἐνῶ γελοῦσε δυνατά,

πρὸς τὸ μέρος τοῦ Ἱεροῦ Βήματος.

Εἶδε ἐμένα βέβαια νὰ μοιράζω τὸ Ἀντίδωρο,

ἀλλὰ *τὸ Τέμπλο μπροστά του νὰ ἔχη ἐξαφανιστῆ!…

Ἡ ματιά του ἔπεσε πρῶτα

στὸν π. Π., τὸν ὁποῖο εἶδε νὰ σηκώνη τὸ ἅγιο Ποτήριο,

γιὰ νὰ κάνη τὸ ὑπόλοιπο τῆς Καταλύσεως,

ταυτόχρονα ὅμως εἶδε ὅλο τὸ Ἱερὸ Βῆμα νὰ εἶναι γεμᾶτο ἀπὸ Ἀγγέλους,

οἱ ὁποῖοι ἦταν σὲ στάση εὐλαβική,

μὲ σταυρωμένα τὰ χέρια καὶ σκυμμένο τὸ κεφάλι,

σοβαροὶ καὶ στραμμένοι ὅλοι πρὸς τὸ μέρος τοῦ Ἱερέως,

ποὺ ἔκανε τὴν Κατάλυση.

Διότι ἐκείνη τὴν στιγμή, ἐξακολουθεῖ μέσα στὸ ἅγιο Ποτήριο νὰ ὑπάρχη ὁ Ζῶν Θεός,

τὸ Σῶμα καὶ τὸ Αἷμα τοῦ Κυρίου μας.

Δύο ἀπὸ τοὺς Ἀγγέλους γύρισαν καὶ τὸν κοίταξαν μὲ βλέμμα σοβαρὸ καὶ πολὺ αὐστηρό.*

Λίγο ἔλειψε νὰ λιποθυμήση.

Θρασύτατη καί βλάσφημη ἡ ἀλλοίωση τῆς εἰκόνας τοῦ Ἁγίου Γεωργίου, Ἀρχ. Σάββα Ἁγιορείτου

 Θρασύτατη και βλάσφημη η αλλοίωση της εικόνας του Αγίου Γεωργίου, 28-2-2021, (Ἀρχ. Σάββα Ἁγιορείτου)