Μελέτες στήν Φιλοκαλία
Ἡ σημασία πού ἀποδίδουν τά φιλοκαλικά κείμενα στή θεία Λειτουργία καί κατ’ ἐπέκτασιν οἱ φιλοκαλικοί Πατέρες εἶναι πολύ μεγάλη καί ἴδια μέ αὐτή πού τῆς ἀποδίδει ἡ ὀρθόδοξη ἐκκλησιολογία. Χωρίς τήν θεία Λειτουργία, σύμφωνα μέ τούς φιλοκαλικούς ἁγίους, δέν φανερώνεται-λειτουργεῖ ὁ θεσμός τῆς Ἐκκλησίας[1].
«Τά φαινόμενα (ἐνν. στήν Ἐκκλησία)», γράφει ὁ ἅγιος Μακάριος, «νά τά θεωρεῖς τύπους καί σκιές τῶν ἀφανῶν. Ὁ ναός πού βλέπομε εἶναι τύπος τοῦ ναοῦ τῆς καρδιᾶς, ὁ ἱερέας εἶναι τύπος τοῦ ἀληθινοῦ ἱερέα, τῆς χάρης δηλαδή τοῦ Χριστοῦ, κλπ. Σ' αὐτή λοιπόν τήν ὁρατή Ἐκκλησία, ἄν δέ γίνουν πρῶτα οἱ ἀναγνώσεις, οἱ ψαλμωδίες καί δέν προχωρήσει ὅλη ἡ ἀκολουθία κατά τήν ἐκκλησιαστική τάξη, δέν μπορεῖ ὁ ἱερέας νά ἐπιτελέσει τό θεῖο Μυστήριο τοῦ σώματος καί τοῦ αἵματος τοῦ Χριστοῦ.
Ἄν πάλι τηρηθεῖ ὅλος ὁ ἐκκλησιαστικός κανόνας, δέ γίνει ὅμως ἀπό τόν ἱερέα ἡ μυστική εὐχαριστία τῆς προσφορᾶς καί ἡ κοινωνία τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ, τότε οὔτε ὁ ἐκκλησιαστικός θεσμός ὁλοκληρώθηκε, καί ἡ λατρεία τοῦ Μυστηρίου εἶναι ἐλλιπής»[2].
Ἡ ἀνωτέρω διδασκαλία εἶναι ἡ γενικά παραδεκτή ὀρθότατη ἐκκλησιολογική θέση γιά τήν κύρια σημασία, πού ἔχει στήν Ἐκκλησία τό Μυστήριο τῆς θείας Εὐχαριστίας. Ἀπηχεῖ τήν θέση τοῦ ἁγίου Νικολάου τοῦ Καβάσιλα, πού διδάσκει ὅτι «σημαίνεται ἡ Ἐκκλησία ἐν τοῖς μυστηρίοις» ἢ «διὰ τῶν μυστηρίων»[3].
Ὁ ἅγιος Μακάριος, στό προαναφερθέν κείμενο, διδάσκει ὅτι ὁ ἐκκλησιαστικός θεσμός δέν «τελεσιουργεῖται», δηλαδή δέν φανερώνεται λειτουργικά καί δέν ὁλοκληρώνεται-πραγματώνεται, ἄν δέν τελεῖται ἡ θεία Λειτουργία. Αὐτό οὐσιαστικά σημαίνει ὅτι ἡ Ἐκκλησία φανερώνεται λειτουργικά διά τῶν μυστηρίων καί μάλιστα διά τῆς Θείας Εὐχαριστίας. Σέ καμιά περίπτωση ὅμως δέν σημαίνει ὅτι ἐπειδή ὑπάρχει ἡ Θεία Εὐχαριστία γι’ αὐτό ὑπάρχει καί ἡ Ἐκκλησία, ἤ ὅτι Εὐχαριστία καί Ἐκκλησία ταυτίζονται.
