Σημειώσεις ἀδελφῆς Συγκλητικῆς. Ἱερὸ ἡσυχαστήριο Παναγίας Γλυκοφιλούσης Ραψάνης.Κατάνυξη στὴν προσευχή, δάκρυα καὶ θεοδίδακτη θεολογία.(1967)

Επιστολές καί σημειώσεις πνευματικῶν ἐμπειριών

Κατάνυξη στην προσευχή, δάκρυα καί θεοδίδακτη θεολογία.

Στη συνηθισμένη μου προσευχούλα το βράδυ. Τρέχω διψασμένα να

συναντηθῶ μέ τόν Νυμφίο μου, να ελαφρύνω τήν ψυχή μου ἀπό τά βάρη τῶν ἁμαρτιῶν μου. Αρχίζω τόν κανόνα μου καί πολύ γρήγορα ἔρχεται. Δέν ξέρω πῶς, κλαίω, κλαίω, ζητᾶ, φωνάζει ἡ ψυχή μου. Μέσα μου βλέπω φῶς, σταματᾶ ὁ κανόνας. Ἀλλοῦ ὁδηγοῦμαι, ἡ εὐχή δέν προφέρεται ὁλόκληρη. Ρουφήχτηκα και μόλις εἶπα Ἰησουουοῦ μου, δέν μποροῦσα ἀπό τήν αἴσθηση τῶν κυμάτων τῆς χάριτος νά ζευτῶ, νά σκουπιστῶ, τρέχουν τά μάτια βροχή. Γονατῶ κάτω, φωνάζει ἡ ψυχή μέσα ἀχόρταγα, μιλᾶ μέ τόν Νυμφίο. Τί λόγια θείας Γραφῆς, ρητά!

Οἱ μεταπτώσεις τῆς ψυχῆς ἀπὸ τὴν κατάνυξη στὴν πνευματικὴ ἀναισθησία

ΜΕΓΑΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

ΟΙ ΜΕΤΑΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΥΞΗ ΣΤΗΝ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΑ

εἰσαγωγικὸ ἀπὸ entaksis: Ἡ κατάνυξη τῆς καρδιᾶς ἀποτελεῖ ἕνα οὐράνιο δῶρο ποὺ ἀποκαλύπτει στὸν πιστὸ τὴ γλυκύτητα τῆς μετανοίας, ἀλλὰ ταυτόχρονα φανερώνει καὶ τὴν πνευματική μας κατάσταση. Μέσα ἀπὸ τὴ διακύμανση μεταξὺ τῆς χάριτος καὶ τῆς ἀναισθησίας, ὁ Θεὸς μᾶς παιδαγωγεῖ ὥστε νὰ ἀναγνωρίσουμε τὴν ἐξάρτησή μας ἀπὸ τὰ πάθη καὶ νὰ ἐκζητήσουμε μὲ ταπείνωση τὸ ἔλεός Του.

ΕΡΩΤΗΣΙΣ 16

Διατί ἄλλοτε μὲν ἡ ψυχή, καὶ χωρὶς νὰ ἐνδιαφέρεται, σχεδὸν αὐτομάτως κατανύσσεται, ὡσὰν νὰ κατελήφθη ἀπὸ λύπην, ἄλλοτε δὲ εἶναι τόσον ἄλυπος, ὥστε δὲν δύναται νὰ κατανυγῇ, καὶ ὅταν ἀκόμη πιέζεται.

ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ

Ἡ κατάνυξις αὐτὴ εἶναι δῶρον τοῦ Θεοῦ μὲ σκοπὸν ἢ νὰ προκαλέσῃ τὴν ἐπιθυμίαν, ὥστε νὰ γευθῇ ἡ ψυχὴ τὴν γλυκύτητα τῆς τοιαύτης λύπης· καὶ νὰ φροντίσῃ νὰ τὴν καταστήσῃ ἐντελῶς ὁμαλήν, ἢ νὰ ἀποδείξῃ ὅτι δύναται ἡ ψυχὴ μὲ μεγαλυτέραν ἐπιμέλειαν νὰ εὑρίσκεται πάντοτε ἐν κατανύξει, ὥστε νὰ εἶναι ἀναπολόγητοι ὅσοι ἀπέβαλαν αὐτὴν ἐξ αἰτίας τῆς ὀκνηρίας των.

Εὐχὴ καὶ κατάνυξη...

Αν στον κανόνα σου έρθει η κατάνυξη και κατάσταση καλή, ακόμη και αν τελειώσεις τα κομποσκοίνια, μη σταματήσεις την ευχή μέχρι να φύγει από μόνη της αυτή η κατάσταση...

 

Άγιος Διονύσιος της Κολιτσού

 

https://proskynitis.blogspot.com/2025/11/blog-post_64.html

Ἄραγε ὑπάρχει ἐδῶ τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ, ἀββᾶ;

Άραγε υπάρχει εδώ το έλεος του Θεού, αββά;

69. Έναν αδελφό μικρό στην ηλικία ο Γέροντας του τον έστειλε σε κάποιον αδελφό, που είχε κήπο στο Σινά, να του φέρει λίγα φρούτα. Ο μικρός, μόλις μπήκε, λέει στον αδελφό, τον κάτοχο του κήπου: «Αββά, είπε ο αββάς μου, έχεις λίγα φρούτα;»

Του λέει εκείνος: «Ναι, παιδί μου. Ότι θέλεις υπάρχει εδώ πάρε με την ευχή μου».

Λέει ο μικρός μοναχός: «Άραγε υπάρχει εδώ το έλεος του Θεού, αββά;»

Αυτός, όταν τ’ άκουσε, στάθηκε συλλογισμένος, με τα μάτια στραμμένα στην γη, και λέει στο παιδί: «Τι είπες, παιδί μου;»

Λέει πάλι το παιδί: «Είπα, αββά, υπάρχει άραγε εδώ το έλεος του Θεού;» Και πάλι για τρίτη φορά τον ρώτησε ο αδελφός το ίδιο πράγμα.

Ο κύριος του κήπου έμεινε σιωπηλός ολάκερη ώρα και δεν βρήκε τι να απολογηθεί στο παιδί, αλλά αναστέναξε και είπε: «Παιδί μου, ο Θεός θα βοηθήσει» και άφησε το παιδί να φύγει.

Περὶ τοῦ ὅτι ἡ ἀκραία καὶ ἐκτεταμένη βία τῆς καρδιακῆς εὐχῆς γεννᾶ μὲν δριμὺ πόνο στὸν ἄνθρωπο, ὅμως ἀπὸ τὸν πόνο γεννιοῦνται τὰ ἀσταμάτητα δάκρυα καὶ ἀπ᾿ αὐτὰ προέρχεται ἡ θυμηδία καὶ ἡ παρηγορία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στὴν ψυχή.

ΛΟΓΟΣ Ε΄

Περὶ τοῦ ὅτι ἡ ἀκραία καὶ ἐκτεταμένη βία τῆς καρδιακῆς εὐχῆς γεννᾶ μὲν δριμὺ πόνο στὸν ἄνθρωπο, ὅμως ἀπὸ τὸν πόνο γεννιοῦνται τὰ ἀσταμάτητα δάκρυα καὶ ἀπ᾿ αὐτὰ προέρχεται ἡ θυμηδία καὶ ἡ παρηγορία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στὴν ψυχή. Ἀκόμη, πῶς κάποιος φτύνει αἷμα, ἕως ὅτου ἐξορίσει ἀπὸ τὴν καρδιά του τὸν σατανᾶ μὲ ὅλα τὰ στρατεύματά του.

Εὐλόγησον πάτερ.

Μοναχέ, ἐσὺ ποὺ «ἐμπορεύεσαι» τὸ ἀτίμητο καὶ οὐράνιο «ἐμπόρευμα», τὴν σωτηρία, μὲ τὰ θεϊκὰ καὶ φωτεινά σου δάκρυα! Ὅταν στερεῖσαι αὐτὰ τὰ σωτήρια καὶ ἅγια δάκρυα καὶ εἶναι ἡ διάνοιά σου τυφλωμένη καὶ κατασυννεφιασμένη ἀπὸ μία παχύτατη ὁμίχλη τῆς ἀναισθησίας, ἡ ὁποία περιχύνεται πάνω στὴν ψυχή σου καὶ κρατάει τὸν νοῦ σου στὸ σκοτάδι καὶ στὴν σκιὰ τοῦ θανάτου δεμένο, ὅταν -λέγω- πάσχεις ἀπ᾿ αὐτά, τότε μὴν ψάχνεις ἄλλη θεραπεία γιὰ τὴν ψυχή σου, οὔτε ἄλλο μέσο μὲ τὸ ὁποῖο μπορεῖς νὰ ἀποβάλεις ἀπὸ τὴν διάνοιά σου τὴν παχύτατη αὐτὴν ὁμίχλη τῆς ἀναισθησίας καὶ νὰ ἐλευθερώσεις τὸν σκλαβωμένο σου νοῦ ἀπὸ τὰ δεσμὰ τῆς ψυχικῆς σου τύφλωσης, ἀλλὰ ψάξε, ὅσο μπορεῖς, νὰ βρεῖς τὰ δάκρυα ποὺ στερεῖσαι. Διότι μόνον τῶν δακρύων εἶναι ἔργο νὰ λαμπρύνουν τὴν διάνοιά σου, νὰ φωτίσουν τὴν ψυχή σου, νὰ διεγείρουν τὴν καρδιά σου καὶ νὰ τὴν θερμάνουν στὴν θεϊκὴ ἐργασία καὶ νὰ ὑποτάξουν τὸ σῶμα σου στὰ θελήματα τῆς ψυχῆς σου.

Αὐτὰ τὰ δάκρυα προέρχονται καὶ γεννιοῦνται ἀπὸ πολλὲς καὶ διάφορες ἀρετές, ὅμως κατὰ θαυμαστὸ τρόπο προέρχονται καὶ ἀναβλύζουν ταυτοχρόνως καὶ συνεχῶς ἀπὸ τὴν ὑπερβολικὴ βία τῆς καρδιακῆς εὐχῆς. Διότι ἡ καρδιακὴ εὐχὴ ὅταν λέγεται μὲ βία, δὲν ἀργεῖ νὰ τὰ γεννήσει στὸ σῶμα καὶ νὰ τὰ δώσει στὴν ψυχὴ γιὰ νὰ πλυθεῖ μὲ αὐτὰ καὶ νὰ λευκανθεῖ περισσότερο ἀπὸ τὸ χιόνι. «Πλυνεῖς με», λέγει «καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι» (Ψλμ. ν΄ 9).

Ἀλλά, ἴσως μοῦ ἀποκρίνεσαι καὶ μοῦ λέγεις· «Ἐγὼ πολλὲς φορὲς βίασα τὴν καρδιά μου μὲ τὴν εὐχὴ καὶ δὲν εἶδα καθόλου δάκρυ». Ναί! σὲ πιστεύω ὅτι βίασες τὴν καρδιά σου μὲ τὴν εὐχή, ἀλλὰ πόσο τὴν βίασες δὲν μοῦ λέγεις. Διότι βία ἀπὸ βία διαφέρει, καθὼς διαφέρει ἀρετὴ ἀπὸ ἀρετή, τέχνη ἀπὸ τέχνη, ζῶο ἀπὸ ζῶο, καὶ ἄνθρωπος ἀπὸ ἄνθρωπο.

Ὅταν βιάζεις τὴν καρδιά σου μὲ τὴν εὐχή, ἂν δὲν σοῦ ἔρχεται τὸ δάκρυ γνώριζε ὅτι δὲν ἔφθασες στὸν πόνο τῆς καρδιᾶς σου καὶ ἕως τὴν πληγὴ τῆς καρδιᾶς σου, ὥστε νὰ σὲ πονάει ἐκεῖ ποὺ λέγεται ἡ εὐχὴ μὲ δριμύτατο πόνο, σὰν νὰ κατέκοψε ἐκεῖνο τὸ μέρος του στήθους σου μαχαίρι κοφτερό. Διότι ὅση διαφορὰ ὑπάρχει ἀπὸ ἕναν ἄνθρωπο ποὺ προσεύχεται ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς του μέχρι ἕναν ἄλλο ποὺ δὲν προσεύχεται ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς, τόση διαφορὰ ὑπάρχει καὶ μεταξὺ ἐκείνου ποὺ προσεύχεται μὲ πόνο τῆς καρδιᾶς καὶ λέγει τὴν εὐχὴ ἀπὸ τὸ κέντρο τοῦ πόνου, μέχρι ἐκεῖνον ποὺ προσεύχεται μὲν ἀπὸ τὸ βάθος τῆς καρδιᾶς, ὅμως δίχως πόνο, δίχως πληγή, καὶ δίχως τὸ ἐσωτερικὸ μαχαίρι τοῦ στήθους (ὅποιος διαβάζει, ἂς καταλάβει αὐτὸ ποὺ διαβάζει, καὶ ὅποιος μπορεῖ νὰ χωρέσει, ἂς χωρέσει, διότι δὲν χωροῦν ὅλοι αὐτὰ τὰ λόγια· μάρτυράς μου εἶναι τὸ μάτι τοῦ Θεοῦ ποὺ βλέπει τὰ κρυφὰ καὶ ἐξετάζει τὸ ἐσωτερικὸ τοῦ ἀνθρώπου). Διότι πόνος τῆς καρδιᾶς ὑπάρχει ἐκεῖ ποὺ εἶναι ἡ ἐσωτερικὴ μεγάλη βία τῆς εὐχῆς, ἡ ὁποία κόβει σὰν μαχαίρι ἐσωτερικῶς τὸ στῆθος τοῦ ἀγωνιστοῦ σὲ κομμάτια.

Περὶ κατανύξεως ΑΓΙΟΥ ΕΦΡΑΙΜ ΤΟΥ ΣΥΡΟΥ

De compunctione

Περὶ κατανύξεως

ΑΓΙΟΥ ΕΦΡΑΙΜ ΤΟΥ ΣΥΡΟΥ

Δοτὴρ πάντων ἀγαθῶν καὶ πηγὴ ἰαμάτων καὶ θησαυρὸς οἰκτιρμῶν σὺ εἶ μόνος ὁ Θεός, ὁ ἀγαθὸς καὶ εὔσπλαγχνος, ὁ δωρούμενος ἀεὶ ἀγαθὰ τοῖς αἰτοῦσιν. Ἐπειδὴ κἀγὼ αὐτὸς πεπείραμαι συνεχῶς ἀμέτρων ἰαμάτων καὶ δωρεῶν ἀγαθῶν τῶν ἐμοὶ δωρουμένων ἡμέραν καθ' ἡμέραν, χάριν τούτων ἀδεῶς ἱκετεύω σε, Χριστέ, Θεὸν ἀνεξίκακον, ἵνα ἔλθῃ ἐπ' ἐμὲ συνήθως ἡ χάρις σου, ὅπως ἐπισυνάξῃ τὴν ἐμὴν διάνοιαν, καὶ ἰάσηται πάλιν τὰ κρυπτά μου τραύματα. Ἰδοὺ γὰρ <οἱ> περισπασμοί τε καὶ οἱ μετεωρισμοὶ ἀνανεοῦσιν ἀεὶ τὰ ἄδηλα τραύματα. Αὐτὸς δέ, μακρόθυμε, ἰώμενος πάντοτε χάριτι καὶ οἰκτιρμοῖς, ἴασαι ὡς εὔσπλαγχνος τὰς πυκνὰς ἀσθενείας ἐμοῦ τοῦ ἁμαρτωλοῦ. Ἐγὼ δὲ μισθώματα ἀντὶ τῶν ἰαμάτων οὐκ ἴσχυσα παντελῶς ἀποδοῦναι, Δέσποτα· τὰ γὰρ σὰ ἰάματα τιμὴν πόθεν ἔχουσιν; Οὔτε γὰρ οὐρανός, οὐδὲ γῆ δύναται ἀποδοῦναι ἀξίας τὰς ἀμοιβὰς ἀντὶ σῶν ἰαμάτων|εἰσὶ δὲ ἰάματα τῆς σῆς ἀγαθωσύνης, οἱ πολλοί σου οἰκτιρμοί|ἐπειδὴ οὐ δύναται πραθῆναι ἰάματα οὐράνια καὶ ἅγια, τιμὴν γὰρ οὐκ ἔχουσι. Διὰ δὲ τῶν δακρύων παρέχεις αὐτά, Σωτήρ, καὶ διὰ κλαυθμοῦ πικροῦ χαρίζεις αὐτὰ πᾶσι. Τίς ἄρα μὴ θαυμάσει; Τίς ἄρα μὴ ἐκπλαγῇ; Καὶ τίς μὴ εὐλογήσει τὴν πολλὴν εὐσπλαγχνίαν τῆς σῆς ἀγαθωσύνης, Σωτὴρ τῶν ψυχῶν ἡμῶν, ὅτι εὐδοκεῖς λαβεῖν δάκρυα ἀντὶ μισθοῦ, ἀντὶ σῶν ἰαμάτων;

Ὦ δύναμις δακρύων, ἕως τίνος ἔφθασας; Εἰς αὐτὸν τὸν οὐρανὸν ἐν παρρησίᾳ πολλῇ εἰσέρχῃ ἀκωλύτως. Ὦ δύναμις δακρύων, ὅτι τάξεις Ἀγγέλων σὺν πάσαις δυνάμεσιν ἀγάλλονται πάντοτε εἰς τὴν σὴν παρρησίαν. Ὦ δύναμις δακρύων, πῶς ἰσχύεις, ἐὰν θέλῃς, ἔμπροσθεν τοῦ ἁγίου καὶ τοῦ ὑψηλοῦ θρόνου τοῦ ἀχράντου Δεσπότου παρίστασθαι ἐν χαρᾷ; Ὦ δύναμις δακρύων, πῶς ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ ἀνάγῃ εἰς οὐρανὸν ἱπταμένη, καὶ τὰ σὰ αἰτήματα λαμβάνεις παρὰ Θεοῦ; Συναντᾷ σοι γὰρ ἱλαρῶς βαστάζων συγχώρησιν.

Κειμήλια τοῦ Ξεριζωμοῦ

Κλαίγαμε που αφήναμε ορφανές τις εκκλησιές μας...Οι Έλληνες της Μικράς Ασίας, ως πρόσφυγες και ξεριζωμένοι στην Ελλάδα έσωσαν ό,τι μπόρεσαν από τις εκκλησές τους. Και τα πήραν μαζί τους. ΑΠΌ ΜΕΓΆΛΗ ΕΥΛΆΒΕΙΑ ΚΑΙ ΚΑΤΑΝΥΞΗ.

Δεν ήθελαν να απολησμονήσουν τον τόπο τους. Να αποκοπούν. Να καταντήσουν κουφάρια χωρίς ταυτότητα.

Χαρακτηριστική είναι η μαρτυρία της Αννίκα Χαριτωνίδου (από το Κέσι ): «Η επιτροπή μάζεψε τα πράματα της εκκλησίας. Έκαψε τις παλιές εικόνες κι όσα βιβλία ήταν παλιά.

Τα άλλα κειμήλια τα μαζέψανε και τα φέραμε. Το σταυρό και τον επιτάφιο τα είχα βάλει στο δικό μου σεντούκι. Τα άλλα πράγματα τα φρόντισε ο κουνιάδος μου ο δάσκαλος... Με τα πράματα της εκκλησίας είχα δώσει και μια δική μου εικόνα του Αγίου Σπυρίδωνα.

Ήταν πολύ μεγάλη και δε χωρούσε στο δικό μου σαντούκι. Σαν ήρθαμε, έδωσα στον κουνιάδο μου το σταυρό και τον επιτάφιο. Κάποιος πήγε και τα πήρε από το σπίτι του μαζί με τα άλλα πράματα της εκκλησίας. Μαζί με αυτά πήγε και η δική μου εικόνα, που ήταν πολύ παλιά.

Περὶ μετανοίας καὶ περὶ κατανύξεως, καί ὅτι ὁ Θεὸς εἷναι γρήγορος στὴ σωτηρία κι᾿ ἀργὸς στὴν τιμωρία· σ’ αὐτὴ τὴν ὁμιλία καὶ ἡ παράξενη ἱστορία γιὰ τὴ Ραάβ.

α΄. Πάντοτε βέβαια ὁ θεῖος Ἀπόστολος μεταχειρίζεται θεϊκιὰ καὶ οὐράνια γλώσσα, καὶ πλέκει τὸν εὐαγγελικὸ λόγο μὲ πολλὴ σοφία, γιατὶ δὲ μιλάει μόνο μὲ τὴ δική του γνώμη, ἀλλὰ παρουσιάζει τὴ διδασκαλία του μὲ τὸ ἐπίσημο κύρος του.

Μ’ ἀκόμα πιὸ πολὺ κάνει χρήση τῆς σοφίας του αὐτῆς, ὅταν ἀρχίζη νὰ μιλάη στοὺς ἁμαρτωλούς γιὰ τὴ μετάνοια. Κι᾿ αὐτὸ τὸ ζήτημα θὰ θυμίσω τώρα, σὲ ὅλους σας. Ἀκούσατε λοιπόν, γιὰ νὰ γυρίσω λίγο σ᾽ ὅσα εἴπαμε, ὅτι μιλῶντας πρὶν στοὺς Κορινθίους, ἔλεγε ὁ γενναῖος ἐκεῖνος καὶ θαυμάσιος ἄνδρας: Μήπως ὅταν ἔρθω πενθήσω πολλοὺς ποὺ θὰ χουν ἁμαρτήσει πρίν, καὶ δὲ μετανόησαν. Ἄνθρωπος βέβαια ἦταν ἀπὸ τὴ φύση του ὁ μέγας αὐτὸς διδάσκαλος, ἀλλὰ ὑπηρέτης τοῦ Θεοῦ στὴ θέλησή του. Γι᾿ αὐτό, καθὼς χρησιμοποιεῖ οὐράνια γλώσσα, καὶ καθὼς μιλάει σὰν ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν οὐρανό, ἔτσι καὶ τοὺς ἁμαρτωλοὺς ἀπειλεῖ, καὶ σ᾽ ὅσους μετανοοῦν ὑπόσχεται τὴ συχώρεση. Κι᾿ ὅταν τὰ λέω αὐτά, δὲν καταλογίζω τὴν ἐξουσία τοῦ Παύλου στὴ γλώσσα του, ἀλλὰ τὸ κάθε τι τὸ ἀποδίδω στὴ χάρη τοῦ Θεοῦ, καθὼς τώρα ὁ ἴδιος ἕλεγε· Μήπως ζητᾶτε ἀπόδειξη ὅτι μὲς ἀπὸ μένα μιλάει ὁ Χριστός; Προσφέρει λοιπὸν φάρμακο εὐεργετικὸ στοὺς ἁμαρτωλούς, καὶ τὴ μετάνοια γιὰ σωτηρία. Κι᾿ ἦρθε σήμερα μαζὶ μὲ τὸ ἀποστολικὸ ἀνάγνωσμα καὶ τὸ εὐαγγελικὸ κύρος τοῦ Σωτήρα, ποὺ μᾶς χαρίζει πλούσια τὴν ἄφεση τῶν ἁμαρτιῶν. Διότι ὅταν γιάτρευε τὸν παραλυτικὸ ὁ Σωτήρας, ἔλεγε, ὅπως ἀκούσατε κι᾿ ἄλλη φορά· Παιδί μου, σοῦ ἔχουν συχωρεθῆ οἱ ἁμαρτίες σου οἱ πολλές. Καὶ ἡ ἄφεση τῶν ἁμαρτιῶν εἶναι πηγὴ σωτηρίας καὶ βραβεῖο μετανοίας, γιατὶ εἶναι ἰατρεῖο ἡ μετάνοια, ποὺ θεραπεύει τὴν ἁμαρτία, δῶρο εἶναι οὐράνιο, δύναμη θαυμαστή, ποὺ νικᾶ μὲ τὴ χάρη, τῶν νόμων τὰ ἐπακόλουθα. Γι᾿ αὐτὸ δὲν ἀρνιέται τὸν πόρνο, δὲν ἀποφεύγει τὸ μοιχό, δὲν ἀποστρέφεται τὸ μέθυσο, δὲν ἀηδιάζει τὸν εἰδωλολάτρη, δὲν ἀπομακρύνει τὸν ὑβριστή, δὲν ἀποδιώχνει τὸ βλάσφημο, οὔτε τὸν περήφανο, ἀλλὰ τοὺς ἀλλάζει ὅλους, γιατὶ εἶναι χωνευτήριο τῆς ἁμαρτίας ἡ μετάνοια.

Δάκρυα μετανοίας καί δάκρυα δοξολογίας

– Γέροντα, να μας εξηγήσετε αυτό που γράφει ο Αββάς Ισαάκ για τα δάκρυα: «Άλλα δάκρυα καίουσι και ξηραίνουσι το σώμα και άλλα δάκρυα ευφραίνουσι και τρέφουσιν αυτό· και όσα μεν δάκρυα γεννώνται εκ της κατανύξεως της ταπεινής καρδίας δια τας αμαρτίας, καίουσι και ξηραίνουσι το σώμα (...)Τα της δευτέρας τάξεως δάκρυα προέρχονται εκ της γνώσεως και συνέσεως, τα οποία καλλωπίζουσι το πρόσωπον και τρέφουσι το σώμα»(189).

– Τα πρώτα δάκρυα είναι δάκρυα μετανοίας. Πονάς βαθιά και ειλικρινά για το σφάλμα σου και κλαίς με ταπείνωση. Τα δάκρυα αυτά καταβάλλουν τον άνθρωπο,αλλά έχουν και θεία παρηγοριά. Όταν όμως η ψυχή συμφιλιωθή με τον Θεό, έρχονται τα δάκρυα της ευγνωμοσύνης και της δοξολογίας, που είναι δάκρυα αγαλλιάσεως.Τότε η ψυχή βρίσκεται σε άλλον χώρο, φτερουγίζει στην απαλή εκείνη γλυκύτητα,την παραδεισένια.

Λίγο-λίγο συνήθισε τήν καρδιά σου νά λέει:

Είπε ένας Γέροντας:

Λίγο-λίγο συνήθισε την καρδιά σου να λέει για τον καθέναν από τους αδελφούς: 

“Στ΄ αλήθεια, αυτός είναι πιο προχωρημένος από μένα στον δρόμο του Θεού”. 

Και πάλι: “Αυτός είναι καλύτερος από μένα”.

Συντριβή καί κατάνυξη

(Επιλογή και διασκευή ψυχωφελών κειμένων από το βιβλίο “ΑΜΑΡΤΩΛΩΝ ΣΩΤΗΡΙΑ” του μοναχού Αγαπίου Λάνδου του Κρητός)

ΠΩΣ ΘΑ ΣΩΘΟΥΜΕ

ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ

“Συντριβή και κατάνυξη”

Αυτός που ποθεί μ΄όλη του την καρδιά να επιστρέψει από την αμαρτία στον Κύριο, όπως ο άσωτος γιός στο πατρικό σπίτι, ας ξέρει πώς η πρώτη θύρα πού θα περάσει, είναι η συντριβή. Αυτή είναι η πιο ευπρόσδεκτη θυσία που μπορούμε να προσφέρουμε στο Θεό. “Ευάρεστη θυσία στο Θεό είναι η ψυχή που έχει συντριβεί από τη μετάνοια, ο Θεός δεν θ΄απορρίψει ποτέ μια καρδιά που έχει συντριβεί και ταπεινωθεί” (Ψαλμ. 50:19).

Η συντριβή έχει δύο όψεις, από το ένα μέρος τη μετάνοια για τα περασμένα αμαρτήματα, κι από το άλλο τη στέρεη απόφαση για τη μη επανάληψή τους. Αν, λοιποόν, μετανόησες αληθινά, πρώτα-πρώτα θα μισήσεις ολόψυχα τον προηγούμενο τρόπο της ζωής σου, όχι τόσο γιατί σε κρατούσε έξω από τη βασιλεία του Θεού ή γιατί φοβάσαι την κόλαση, αλλά γιατί πίκρανες τον πανάγαθο και αναμάρτητο Κύριο, που ενανθρώπησε και σταυρώθηκε για να σε λυτρώσει ακριβώς από την αμαρτία και τις ολέθριες συνέπειές της.

Η συντριβή, βέβαια, πού από το θάνατο ξαναφέρνει στη ζωή τον μετανοημένο αμαρτωλό, είναι θείο δώρο. Είναι χάρισμα του Αγίου Πνεύματος, που προσφέρεται μόνο στις καλοπροαίρετες και ταπεινές ψυχές. Για να το καταλάβεις, πρέπει να κάνεις κι εσύ κάτι, να φανερώσεις δηλαδή τη γνησιότητα και την ειλικρίνεια της μετάνοιάς σου. Μάζεψε το νου σου και συλλογίσου όλα όσα μπορούν να σου εμπνεύσουν μίσος για την αμαρτία και να φέρουν στην καρδιά σου κατάνυξη. Ποια είν΄αυτά; Εκείνα που αναφέρονται συνοπτικά στη συνέχεια.

α΄. Ο αναλογισμός των σφαλμάτων σου

Κάθε ώρα και στιγμή ν΄αναλογίζεσαι τις αμαρτίες και τα σφάλματά σου απέναντι στον πανάγαθο Θεό, που τόσο πλούσια σ΄έχει ευεργετήσει, χαρίζοντάς σου πρωταρχικά το ύψιστο αγαθό της ζωής.

Γιατί όμως σου χάρισε τη ζωή; Όχι, βέβαια, για να εργάζεσαι, να τρως, να χτίζεις σπίτια, να κάνεις δοσοληψίες, να μαζεύεις πλούτη, κι έπειτα να τ΄αφήνεις όλα με το θάνατο και να θάβεσαι για πάντα στο χώμα. Τι νόημα θα είχε κάτι τέτοιο;

Λόγοι Ἀθωνιτῶν Πατέρων.Λόγος περί κατανύξεως καί δακρύων

 

ΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙ ΚΑΤΑΝΥΞΕΩΣ ΚΑΙ ΔΑΚΡΥΩΝ 

22.  Είπε γέρων. Η καρδιά καθαρίζει με αναστεναγμό, με φιλότιμο. Να βάλουμε την ψυχή στο μούσκιο των δακρύων. Αλλά και ένας αναστεναγμός με πόνο ψυχής ισοδυναμεί με δυο κουβάδες δάκρυα. 
23.  Υπήρχαν μοναχοί κανδηλανάπτες στην σκήτη της άγιας Άννας και στα κοινόβια, οι οποίοι κατά την ιερά διακονία τους, δάκρυζαν ενώπιον των ιερών εικόνων. 
24. Παιδί μου συμβούλευε ο Ρώσος ασκητής Τύχων, να πλένεις με δάκρυα το ποδιά του Χριστού, και ο Χριστός θα ξεπλύνει τις αμαρτίες σου. 
25.  Είπε γέρων. Τα πρώτα δάκρυα είναι της θειας παρηγοριάς. 
Σπάει και κλαίει εκείνος που λέει την ευχή. 
Η δεύτερη κατάσταση είναι της δοξολογίας. Κινείται σε άλλο χώρο. 
Τα πρώτα δάκρυα και το σώμα καταβάλλουν, ενώ τα δεύτερα δίνουν τις βιταμίνες και για την ψυχή και για το σώμα. 
Είναι της αγαλλιάσεως της δοξολογίας. Απ` αυτού βλέπει κανείς την διάφορα. 

26.  Κάποτε ο άγιος Σιλουανός συνάντησε ένα ασκητή ο οποίος είχε το χάρισμα της κατανύξεως και έχυνε πολλά δάκρυα κάθε μέρα όταν σκέπτονταν τα πάθη και τον Σταυρό του Κυρίου. 
Είναι καλό να προσεύχομαι για τους νεκρούς; Ρώτησε ο άγιος.

Γιά τήν κατάνυξη

1.       Είπε ο αββάς Αντώνιος:

"Έχοντας το φόβο του Θεού ζωντανό στη σκέψη μας, να θυμόμαστε πάντοτε το θάνατο.

Να μισήσουμε τον κόσμο και όλα τα του κόσμου, να μισήσουμε κάθε σαρκική ανάπαυση, να απαρνηθούμε στη ζωή αυτή, για να ζήσουμε με τον Θεό. Να θυμάστε τι υποσχεθήκατε στον Θεό. Γιατί αυτό θα μας το ζητήσει την ημέρα της κρίσεως.

Ας δοκιμασθούμε λοιπόν με την πείνα, τη δίψα και τη γύμνια.

Ας αγρυπνήσουμε, ας πενθήσουμε, ας στενάξουμε με την καρδιά μας.

Ας ερευνήσουμε αν γίναμε άξιοι του Θεού. Να αγαπήσουμε τη θλίψη, για

να βρούμε τον Θεό.

Να καταφρονήσουμε τη σάρκα, για να σωθεί η ψυχή μας".

2.       Έλεγαν για τον αββά Αρσένιο, ότι όλο τον χρόνο της ζωής του καθισμένος στο εργόχειρό του, είχε στον κόρφο του ένα μαντήλι για τα δάκρυα που έπεφταν από τα μάτια του.

3.       Ένας αδελφός παρακάλεσε τον αββά Αμμωνά:

"Πες μου έναν λόγο".

Και ο Γέροντας του λέει:

"Πήγαινε και να σκέφτεσαι, όπως σκέφτονται οι κακούργοι που είναι στη φυλακή, εκείνοι πάντα ρωτούν τους ανθρώπους που είναι ο άρχοντας και πότε έρχεται, και κλαίνε από την αγωνία.

Έτσι και ο μοναχός οφείλει πάντα να προσέχει την ψυχή του και να λέει:

Δάκρυα κατανύξεως

Ὁσίου Συμεών τοῦ Νέου Θεολόγου

Ἄς ἀγωνιστοῦμε λοιπόν κι ἐμεῖς νά μετανοήσουμε ἀληθινά, ν᾿ ἀποκτήσουμε ἐπίγνωση τῶν πολλῶν καί μεγάλων ἁμαρτημάτων μας καί νά καθαριστοῦμε ἀπ᾿ αὐτά, ἀκούγοντας τήν προτροπή τοῦ ἁγίου ἀδελφοθέου Ἰακώβου:

Δάκρυα κατανύξεως

Ὁσίου Συμεών τοῦ Νέου Θεολόγου

Μέσα στά θεόπνευστα κείμενα τοῦ ὁσίου Συμεών τοῦ Στουδίτη, ἀνάμεσα στίς ἄλλες θαυμάσιες διδαχές του, βρέθηκε γραμμένο καί τοῦτο: «Ἀδελφέ, νά μήν κοινωνήσεις ποτέ σου τά Ἄχραντα Μυστήρια χωρίς δάκρυα». Αὐτό τό φύλαξε ὁ ἴδιος σ᾿ ὅλη του τή ζωή, γι᾿ αὐτό τό δίδαξε καί σέ μᾶς. Ἀλλά μόλις τ᾿ ἄκουσαν μερικοί, ὄχι μόνο λαϊκοί ἀλλά καί μοναχοί ὀνομαστοί στήν ἀρετή, παραξενεύτηκαν καί εἶπαν: “Ἐμεῖς λοιπόν πρέπει νά μένουμε σχεδόν πάντα ἀκοινώνητοι, γιατί εἶν᾿ ἀδύνατο νά κοινωνοῦμε κάθε φορά μέ δάκρυα”.

Ἀκούγοντας τους ἐγώ ὁ ἄθλιος, ἀποτραβήχθηκα κι ἔκλαψα πικρά.

Ἀλλοίμονο στή τύφλωση καί τήν ἀναισθησία τους! Ἄν φρόντιζαν νά ἔχουν ἀδιάλειπτη μετάνοια, δέν θά τό ἔλεγαν ἀδύνατο. Ἄν εἶχαν καρπούς πνευματικούς, δέν θά ἦταν ἀμέτοχοι σ᾿ αὐτό τό θεῖο χάρισμα. Ἄν ἀποκτοῦσαν γνήσιο φόβο Θεοῦ, θά παραδέχονταν πώς μπορεῖ κανείς νά κλαίει ὄχι μόνο ὅταν κοινωνεῖ, ἀλλά πάντα.

Τί μᾶς δίδαξαν οἱ πατέρες

Εσύ μπορείς να κατανυγείς και να μή σε παίρνει ο άλλος μυρωδιά.
Κι εγώ εδώ κι εσύ εκεί και μπορεί να προσευχώμεθα και να κλαίμε και να μή μ’ ακούς εσύ.

«Εἶναι πολύ σπουδαία ἡ ἐργασία τοῦ πένθους. Πόσα εἶναι τά εἴδη τοῦ πένθους καί ποιά ἡ διαφορά τῶν δακρύων» μέρος γ΄

ΥΠΟΘΕΣΗ ΛΒ΄ (32)

Ἀπό τό Γεροντικό

Ὁ ἀββάς Λογγίνος εἶπε:

«Ἡ νηστεία ταπεινώνει τό σῶμα· ἡ ἀγρυπνία καθαρίζει τόν νοῦ· ἡ ἡσυχία φέρνει τό πένθος· τό πένθος βαφτίζει τόν ἄνθρωπο καί τόν κάνει ἀναμάρτητο».

Ὁ ἀββάς αὐτός, ὁ Λογγίνος, εἶχε πολλή κατάνυξη στήν προσευχή καί τήν ψαλμωδία του. Τοῦ εἶπε λοιπόν κάποια μέρα ὁ μαθητής του:

• «Ἀββά, αὐτός εἶναι ὁ πνευματικός κανόνας, νά κλαίει δηλαδή πάντοτε ὁ μοναχός στήν προσευχή του;»

• «Ναί, παιδί μου» ἀποκρίθηκε ὁ γέροντας, «αὐτός εἶναι ὁ κανόνας πού θέλει τώρα ὁ Θεός ἀπό ἐμᾶς. Στήν ἀρχή βέβαια ὁ Θεός δέν ἔκανε τόν ἄνθρωπο γιά νά πενθεῖ, ἀλλά γιά νά χαίρεται καί νά εὐφραίνεται, δοξάζοντας τόν Θεό μέ καθαρότητα καί ἀναμαρτησία, ὅπως οἱ ἄγγελοι. Ὅταν ὅμως ὁ ἄνθρωπος ἔπεσε στήν ἁμαρτία, χρειάστηκε τό κλάμα· τό ἴδιο καί ὅλοι ὅσοι ἔπεσαν τό χρειάζονται. Ὅπου δέν ὑπάρχει ἁμαρτία, ἐκεῖ δέν χρειάζεται τό κλάμα».

«Εἶναι πολύ σπουδαία ἡ ἐργασία τοῦ πένθους. Πόσα εἶναι τά εἴδη τοῦ πένθους καί ποιά ἡ διαφορά τῶν δακρύων»,μέρος α΄

ΥΠΟΘΕΣΗ ΛΒ΄ (32)

Τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Διαλόγου

Πέτρος: Ζητῶ, ἅγιε δέσποτα, νά μοῦ πεῖς πόσα εἶναι τά εἴδη τῆς κατάνυξης.

Γρηγόριος: Ἡ κατάνυξη, Πέτρε, ἐμφανιζεται μέ πολλές ὡραῖες μορφές. Γι᾿ αὐτό καί ὁ Ἰερεμίας λέει: «Δύο χείμαρροι νεροῦ βγῆκαν ἀπό τά μάτια μου»¹. Δύο ἑπομένως εἶναι τά κυριότερα εἴδη τῆς κατάνυξης: ὅταν ἡ ψυχή διψάσει τόν Θεό, πρωτα αἰσθάνεται κατάνυξη ἀπό τόν φόβο καί ἔπειτα ἀπό τόν πόθο. Στήν ἀρχή δηλαδή λιώνει ἀπό τά δάκρυα καθώς θυμᾶται τίς ἁμαρτίες της καί φοβᾶται μήν πέσει στήν αἰώνια κόλαση ἐξαιτίας τους. Ὅταν ὅμως στενοχωρηθεῖ καί λυπηθεῖ πολύ, τότε παύει ἡ δειλία καί γεννιέται μέσα της κάποια ξενοιασιά γιά τό ὅτι θά συγχωρηθεῖ καί κάποιο θάρρος, ὁπότε ἡ ψυχή φλογίζεται ἀπό τόν πόθο τῆς οὐράνιας χαρᾶς.

Γιά τήν κατάνυξη – ΜΕΓΑΛΟ ΓΕΡΟΝΤΙΚΟ

Είπε ο αββάς Αντώνιος: “Έχοντας το φόβο του Θεού ζωντανό στη σκέψη μας, να θυμόμαστε πάντοτε το θάνατο. Να μισήσουμε τον κόσμο και όλα τα του κόσμου, να μισήσουμε κάθε σαρκική ανάπαυση, να απαρνηθούμε στη ζωή αυτή, για να ζήσουμε με τον Θεό. Να θυμάστε τι υποσχεθήκατε στον Θεό. Γιατί αυτό θα μας το ζητήσει την ημέρα της κρίσεως.

Λόγοι περί κατανύξεως καί δακρύων

-Είπε γέρων. Η καρδιά καθαρίζει με αναστεναγμό, με φιλότιμο. Να βάλουμε την ψυχή στο μούσκιο των δακρύων.  Αλλά και ένας αναστεναγμός με πόνο ψυχής ισοδυναμεί με δυο κουβάδες δάκρυα.
-Υπήρχαν μοναχοί κανδηλανάπτες στην σκήτη της άγιας Άννας και στα κοινόβια, οι οποίοι κατά την ιερά διακονία τους, δάκρυζαν ενώπιον των ιερών εικόνων.
-Παιδί μου συμβούλευε ο Ρώσος ασκητής Τύχων, να πλένεις με δάκρυα το ποδιά του Χριστού, και ο Χριστός θα ξεπλύνει τις αμαρτίες σου.
-Είπε γέρων. Τα πρώτα δάκρυα είναι της θειας παρηγοριάς. Σπάει και κλαίει εκείνος που λέει την ευχή.